در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
نجوم آماتوری درایران
یک غروب سرد زمستانی در شهر کوچک صوفیان ، آذربایجان شرقی ، به دور از نور و آلودگی شهرهای بزرگ ، در آبی ژرف آسمان شامگاهی ستاره های درخشان زمستانی با تلالوی چشم نواز، تک تک پدیدار می شوند.
برای حامد، تنها دلبسته به آسمان در این شهر، هیچ لحظه ای زیباتر از این نیست. او که دانش آموزی نوجوان است ، وقتی با تلسکوپ خود آسمان را می کاود، دنیای کوچک زمین را در دریای بی کران زیبایی هایی که بالای سر خود یافته است ، فراموش می کند.
نجوم آماتوری بخشی از فعالیت های اخترشناسی است که به صورت غیرحرفه ای و از سر علاقه انجام می شود. منجم آماتور ممکن است در هر سن و سالی باشد، در هر سطح تحصیلی و از هر قشر فرهنگی ، ساکن هر شهر بزرگی مانند تهران یا روستایی کوچک و دورافتاده.
آنچه میان این افراد مشترک است ، عشق به زیبایی های اخترشناسی و دنیای آسمان شب است. علاقه ای تفننی آغاز نجوم آماتوری است. اما لزوما نجوم آماتوری فعالیت پیش پاافتاده ای به شمار نمی رود.
منجمان آماتور با تجربه ، چنان جدی کار خود را دنبال می کنند که داده های علمی ای را به دست می آورند که به کار منجمان حرفه ای می آید یا حتی اجرام و پدپده های تازه ای را می یابند که بحث روز نجوم حرفه ای می شود.
به این ترتیب نجوم آماتوری امروز جهان و دانسته های منجمان آماتور چنان رشد کرده که به پیشرفت اخترشناسی حرفه ای و توسعه این دانش در سطح جامعه کمک می کند. نجوم آماتوری در ایران تا پیش از دهه 70به صورت جمع کم شمار و پراکنده ای از علاقه مندان در گوشه و کنار کشور دنبال می شد.
اما طی دهه اخیر استقبال عمومی نسل جوان و نوجوان از این فعالیت علمی سبب شد که امروز حدود 4هزار منجم آماتور در سراسر ایران چشم به آسمان بدوزند.
شکی نیست که عطش یادگیری علم و جستجوی زیبایی های تازه در زندگی با وجودی که در دسترس همگان است بکر مانده است عامل اصلی گسترش نجوم آماتوری بوده است ؛ اما آنچه سبب شناخت فعالیت ها و زیبایی های این کار در جامعه ما شد، کوشش مراکزی بود که به ترویج اخترشناسی پرداختند.
انتشار ماهانه مجله نجوم از سال 1370روز به روز بر شمار علاقه مندان عمومی به نجوم و منجمان آماتور افزود. رصدخانه ها و انجمن های نجوم در شهرهای مختلف نیز به آموزش منجمان آماتور و ترویج این علم در منطقه خود پرداختند.
2گرفتگی خورشید در آبان 1374و مرداد 1378به همراه پدیده نادر گذر زهره از مقابل خورشید که پس از حدود یک قرن اتفاق می افتاد، تب نجوم آماتوری را داغ تر کرد.
از بهار 1380برنامه تلویزیونی زنده ای به نام «آسمان شب ، طبیعت فراموش شده» به یاری جمعی از روزنامه نگاران علمی و کارشناسان نجوم ، زیبایی های آسمان شب را از شبکه 4سیما به میان خانواده های ایرانی برد.
در زمستان 1380، انجمن نجوم ایران که نهادی برای هدایت فعالیت های نجوم حرفه ای و دانشگاهی در کشورمان است ، (تاسیس در سال 1375) شاخه تازه ای را برای توسعه نجوم آماتوری راه اندازی کرد.
جمعی از منجمان آماتور شناخته شده ایرانی فعالیت های شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران را با برنامه های پیوسته ای مانند باشگاه ماهانه نجوم در تهران و سپس چند شهر دیگر، گردهمایی سالانه منجمان آماتور ایران ، کارگاه های ملی نجوم آماتوری در موضوعات مختلف و رقابت رصدی سالانه ای به نام ماراتن مسیه ایران پیش بردند. نجوم آماتوری امروز ایران از نظر کمیت و گستردگی شکوفا شده است.
امید می رود که شماری از دانش آموزان و دانشجویانی که شیفته این فعالیت علمی می شوند، در سطوح بالاتر دانشگاهی جمع کم شمار منجمان حرفه ای امروز ایران را به خانواده بزرگی تبدیل کنند. حدود 60 گروه و انجمن نجوم آماتوری در سراسر ایران فعالیت می کنند.
شاید بتوان استان های تهران ، خراسان ، اصفهان ، فارس، سمنان و گیلان را از فعال ترین مناطق در نجوم آماتوری دانست ؛ اما نمی توان از فعالیت های مثال زدنی گروههای نجوم در شهرهایی مانند یزد، اردکان ، میبد، کرمان ، زاهدان ، اهواز، دزفول ، زنجان و گرگان یادی نکرد.
بیش از 200رصدخانه فعال در ایران وجود دارد که بیشتر آنها نیازهای عمومی ، ترویجی و آموزشی را برطرف می کنند و فقط انگشت شماری از این رصدخانه ها برای فعالیت های دانشگاهی ، حرفه ای یا رصدها و فعالیت های تخصصی نجوم آماتوری استفاده می شود.
با توجه به شمار تخمین حدود 4هزار منجم آماتور، بیش از 200نفر برای هر تلسکوپ رصدخانه ای باقی می ماند که نیاز ما را در این بخش نشان می دهد و البته بسیار بیشتر از آن نیاز به رصدخانه هایی که به دور از نور شهر با ابزارهای امروزی پاسخگوی طرحهای علمی منجمان حرفه ای یا رصدگران باتجربه تر باشد.
آنچه آینده نجوم آماتوری ایران را در راه درستی پیش خواهد برد، افزایش کیفیت و سطح فعالیت های نجوم آماتوری حداقل برای شماری از منجمان آماتور ایرانی است. این کار با افزایش دانش و تخصصی شدن علاقه ها صورت می گیرد.
علاقه های امروز منجمان آماتور ایرانی ، طیف وسیعی از فعالیت ها را شامل می شود: رصد هلالهای جوان ماه ، رصد اجرام اعماق آسمان ، عکسبرداری نجومی و ساخت ابزارهای نجومی و ترویج نجوم در میان مردم.
نیاز امروز جامعه نجوم آماتوری ایران افرادی است که بر پایه دانسته ها و تجارب کافی و با ابزارهای مناسب ، موضوع خاصی را در نجوم پیش گیرند و با ارتباط با مراکز بین المللی در این باره گزارش های خود از سطح داخلی به سطحی برسانند که برای بررسی علمی پدیده ها و اجرام نجومی استفاده شود.
چنین موضوعات تخصصی می تواند ثبت تغییرات نور ستارگان متغیر، جستجوی دنباله دارها، جستجوی نواخته و ابرنواخته ها، ثبت دقیق اختفاهای ستاره ای ، رصد و ثبت دقیق بارش های شهاب باشد یا ساخت تلسکوپ های بزرگ یا مبتکرانه آماتوری یا ابزارهای آشکارسازی که بتوان فعالیت های علمی دقیق تری را با آنها انجام داد.
اما فراموش نکنیم که نجوم آماتوری فعالیتی از سر ذوق و علاقه است و در سراسر دنیا بیشتر منجمان آماتور رصدگرانی اند که از زیبایی های آسمان شب لذت می برند تا لحظه های بی نظیری را در زندگی تجربه کنند.
همواره جمع کم شمارتری به دنبال تهیه داده های علمی دقیق برای تحلیل منجمان حرفه ای اند.
بابک امین تفرشی
سردبیر ماهنامه نجوم 
سردبیر ماهنامه نجوم
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
