آیا کوتاهی قد بیماری است؟

در جواب پرسش اول باید گفت، از پدر و مادر کوتاه قد، فرزندی کوتاه زاده خواهد شد و اگر مادری با قد 150 سانتی‌متر و پدری با قد 160 سانتی‌متر، دختری 15 ساله با قد 151 سانتی‌متر داشته باشند و او را به مطب بیاورند، پیش از هر گونه ارزیابی به آنان گفته خواهد شد، فرزندشان قدی مناسب با ژنتیک خود دارد، اما اگر مادر و پدر این دختر به ترتیب 162 و 177 سانتی‌متر قد داشته باشند، موضوع قابل ارزیابی خواهد بود و اولین کار، گرفتن عکس رادیولوژی مچ دست است که نشان خواهد داد، این خانم هنوز رشد می‌کند یا خیر. در مرحله بعد باید به فکر بیماری‌هایی باشیم که باعث کوتاهی قد می‌شوند.

پیش از شرح بیماری‌هایی با نشانه کوتاه قدی، به پرسش دوم پاسخ می‌دهم: کوتاهی قد به خودی خود بیماری تلقی می‌شود. یک مرد با قد کمتر از 162 سانتی‌متر و خانم کمتر از 151 سانتی‌متر، به دلیل مشکلاتی که در کارهای روزمره خواهند داشت، کوتاه قد تلقی می‌شوند و اگر قبل از اتمام بسته شدن استخوان‌ها به ما مراجعه کنند، باید درمان شوند. البته بیشتر مراجعان برای افزایش قد، بلندقامت‌تر از این هستند و از نظر علمی، کوتاهی قد (در حد بیماری) ندارند و نیازمند درمان نیستند. در ادامه بحث، چند بیماری عامل کوتاهی قد را مرور می‌کنیم:

1 ـ کم‌کاری تیروئید: کم‌کاری مادرزادی تیروئید، به عنوان یکی از عوامل کند ذهنی مورد توجه است و نوزادان در روزهای اول تولد باید آزمایش تیروئید انجام دهند. بیماری کم‌کاری تیروئید، ممکن است چند سال پس از تولد، به صورت اکتسابی شروع شود و کوتاهی قد، یکی از نشانه‌های مهم آن است که در کنار علامت‌هایی مثل خواب‌آلودگی، خستگی مفرط، پف‌آلود بودن و کندذهنی می‌تواند توجه والدین و پزشکان را به احتمال وجود این بیماری معطوف سازد. تشخیص بموقع و درمان بیماری اگر قبل از بسته شدن صفحه رشد استخوانی صورت گیرد، باعث برگشت قد به حالت طبیعی می‌شود و درمان بیماری با مصرف قرص‌های لووتیروکسین ممکن است.

2 ـ راشیتیسم: در گذشته‌ای نه‌چندان دور، کمبود شدید ویتامین D از دلایل رایج کوتاهی قد در بین کودکان ایرانی بوده است. اکنون با بهبود تغذیه و مصرف عمومی قطره ویتامین D، شیوع این بیماری کمتر شده است. متاسفانه زندگی شهری، بسیاری از کودکان را از تابش نور خورشید محروم ساخته است و به این ترتیب، بیماری راشیتیسم کماکان تهدیدی برای کودکان محسوب می‌شود. علامت‌های دیگر این بیماری علاوه‌بر کندی رشد، قوسی شدن پاها و برجسته شدن کناره‌های استخوان جناغ است. اگر کودکان روزانه حدود 20 دقیقه با پوشش کم در معرض آفتاب قرار گیرند، برای تامین ویتامین D کفایت می‌کند. درمان بموقع راشیتیسم چندان سخت نیست و می‌توان با مصرف کلسیم و ویتامین D از عوارض بیماری، مثل کوتاهی قد جلوگیری کرد.

3 ـ بیماری ترنر: کوتاهی قد از شایع ترین علامت‌های سندرم ترنر است. این بیماری کروموزومی بر اثر کمبود کروموزوم ایکس در دختران ایجاد می‌شود و از دیگر علائم آن وجود پره در دو طرف گردن، پاهای قوس‌دار و تاخیر در بلوغ است. این کودکان خیلی کند رشد می‌کنند و هرچه سنشان بیشتر می‌شود، کوتاهی قدشان نسبت به هم سن و سالان تظاهر بیشتری پیدا می‌کند. شروع درمان با هورمون رشد در این دسته از کودکان تاثیر مهمی در جبران کوتاهی قد دارد بخصوص این که این کودکان چون بلوغ دیرتری دارند تا سنین بالاتر به درمان با هورمون رشد جواب می‌دهند.

دکتر رضا کریمی

‌ فوق تخصص بیماری‌های غدد