مراقب روان‌مان باشیم

با خودمراقبتی می‌توانیم کمک کنیم تا انسان‌ها سالم بمانند. در مسیر خودمراقبتی علاوه بر سلامت جسمی ضروری است افراد به سلامت روان خود نیز اهمیت دهند و از همان دوران کودکی برنامه‌های مشخصی داشته باشند تا از لحاظ روحی افرادی شاداب باشند. سلامت جسمی به تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده موفقیت افراد باشد و چنانچه فردی از نظر سلامت روان با مساله و مشکلی روبه‌رو شود، انجام امور روزمره‌اش نیز دشوار خواهد بود. پژوهش‌ها حاکی از آن است که 65 تا 85 درصد از مراقبت‌هایی که به سلامت ما منجر می‌شود، حاصل خودمراقبتی جسمی و روانی و فعالیت‌هایی است که خود یا خانواده‌مان برای حفظ یا ارتقای سلامت، پیشگیری از ابتلا به بیماری، درمان بیماری‌‌ها یا کاهش عوارض آن انجام می‌دهیم.

حفظ سلامت روان از کودکی آموخته می‌شود

در یک خانواده، معمولا مادران، مهم‌ترین نقش مراقبتی را به عهده دارند و باتوجه به سن اعضای خانواده، مراقبت مادر از آنها تغییر می‌کند و نقش و مسئولیت خود آنان پررنگ‌تر می‌شود. چنانچه مادر از سلامت روان برخوردار باشد، مراقبت از سلامت روان از سوی فرزندان، بهتر آموخته می‌شود. از آنجا که مادران، باغبان و ستون خانواده هستند، چنانچه به خودشان و سلامت جسمی و روانی خود توجه نکنند باغ زندگی از شادابی و سلامت خارج می‌شود و نه‌تنها مادر خانواده از سلامت و آرامش فاصله می‌گیرد، بلکه اعضای خانواده نیز تحت تاثیر این موضوع قرار می‌گیرند.

در‌ حفظ سلامت جسمانی و جلوگیری از آسیب‌های فیزیکی اصولا از همان دوران کودکی آموزش‌ها به فرزندان و افراد داده می‌شود و لازم است تا در مورد سلامت روحی و روانی افراد نیز از همان ابتدا مداخلات لازم صورت گیرد. درواقع، با اصلاح سبک زندگی و داشتن برنامه‌های متنوع و متناسب با فرهنگ و شرایط خانواده می‌توان فرزندان را به سمت خانه آرام و سلامت روان سوق داد. به خاطر داشته باشید در مقوله خودمراقبتی، همان‌قدر که سلامت جسمی حائز اهمیت است، سلامت روانی نیز بسیار مهم است و در مورد افراد لازم است در سیر مراحل زندگی همواره توصیه‌ها و نکاتی برای حفظ سلامت روان اجرا شود.

روان سالم چه مشخصاتی دارد؟

برای این‌که در سبک زندگی خود بتوانیم بهترین و کارآمدترین مراقبت را از خود داشته باشیم باید بدانیم انسان سالم انسانی است که امکانات، خواسته‌ها، توانایی‌ها و اهداف و علایق خود را می‌شناسد، خوشبین است و در برابر وقایع و اتفاقات سخت زندگی احساس یأس و ناامیدی نمی‌کند. با دیگران رابطه اجتماعی برقرار می‌کند و در انتخاب دوست مراقب است. همچنین انسانی با روان سالم، مشورت می‌کند و خودش و دیگران را دوست دارد و نه خود و نه دیگران را تحقیر نمی‌کند. واقعیت‌ها را همان‌گونه که هست می‌پذیرد و از هر فرصتی برای شادی و دوری از نگرانی استفاده می‌کند. بنابراین در ایجاد سبک زندگی سالم و ایجاد سلامت روان این مسائل باید نهادینه شود.

مداخلات خودمراقبتی روانی در زنان و مردان

سوء‌ظن نوعی اختلال روانی است که امروزه بین مردان شایع شده و استرس و فشار روانی شدیدی را به خانواده‌ها تحمیل می‌کند و در نهایت خانواده را متلاشی می‌کند. بنابراین میزان آگاهی و باورهای فرد نسبت به خطر چنین عوامل روان‌شناختی و مداخلات خودمراقبتی و میزان آگاهی و باورهای فرد نسبت به کمک‌های تخصصی به کاهش مسائل و مشکلات درون خانواده منجر می‌شود. زنان نیز نیاز دارند که به جای افسردگی و این‌که فشاری بر دیگران ایجاد کنند با دوستان و بستگان خود مراوده داشته باشند. همچنین با اصلاح نگرش درباره امید به زندگی و تلاش می‌توان به زنان کمک کرد تا از افسردگی فاصله بگیرند.

مراقب سلامت روان کودکان و نوجوانان باشید

همان‌گونه که گفتیم ایجاد تفکر مثبت، مثبت‌اندیشی و داشتن فعالیت‌های اشتراکی در سنین مختلف در ایجاد و حفظ سلامت روان ضروری به نظر می‌رسد.

بعلاوه باید به کودکان آموزش داده شود تا بزرگ‌ترها را در هر زمانی که احساس کردند درخواست‌های نامعقول از آنها صورت گرفته است، مطلع سازند.‌ ابراز ناراحتی‌ها و آموزش برقراری روابط حسنه با هم‌سن و سال‌ها نیز به سلامت روان کودکان کمک خواهد کرد. درواقع، تنهایی و مورد توجه قرار نگرفتن عاملی است که به کاهش خلق منجر می‌شود. شرکت در کلاس‌ها و دوره‌های آموزش فرزندپروری و مطالعه کتب و مطالب در این زمینه نیز راهنمای خوبی برای ارتقای سلامت روان فرزندان محسوب می‌شود. در مورد نوجوانان نیز لازم است تا علاوه بر این مسائل، توجه به آسیب‌های جامعه از قبیل انتخاب دوست، اعتیاد، فضای مجازی و دیگر موارد آموزش داده شود. کنترل هیجان و خشم نیز به ارتقای سلامت روان نوجوانان و جوانان کمک می‌کند.

خودمراقبتی در کهنسالی؛ سدی مقابل افسردگی

با افزایش سن آنچه والدین تجربه می‌کنند، دوران آشیانه خالی است. یعنی زمانی فرا می‌رسد که فرزندان ازدواج کرده‌اند و والدین تنها می‌شوند. خودمراقبتی باعث می‌شود کهنسالان کمتر به افسردگی، اضطراب و اختلالات خلقی دچار شوند و این مورد هم درباره زنان و هم درباره مردان توصیه می‌شود. زنان در سنین بالاتر و کهنسالی، کمتر گرایش به داشتن تحرک دارند و همین مقوله باعث می‌شود رفته رفته در سبک زندگی آنها رخوت ایجاد شود. توجه‌طلبی، مهرطلبی و اعتراض در آنها افزایش می‌یابد. لازم است با استفاده از ارتقای مهارت‌های اجتماعی و روابط بین فردی، سبک زندگی آنها به سمت زندگی شاداب و سالم سوق داده شود. چنانچه کهنسال افسرده شود انگیزه لازم برای ادامه درمان مشکلات جسمی احتمالی را نیز از دست می‌دهد. مردان کهنسال با حضور در خارج از خانه مثلا در پارک، دوستانی را می‌یابند که همین ارتباط اجتماعی باعث می‌شود از لحاظ روانی نیاز به داشتن روابط اجتماعی در آنها برآورده شود.

دکتر مهرنوش دارینی ‌/‌ متخصص روان‌شناسی