نگاه‌های خیره به حرم رضوی

گاهی اندکی برف نیز می‌بارد. از دور صدایی شنیده می‌شود، صدای مداحان و طبل و همخوانی‌هایی مبهم. سوار تاکسی می‌شوم. پس از عبور از یک چراغ قرمز، آن صدای دور، نزدیک می‌‌شود؛ دسته‌های عزاداری هستند که به سمت حرم می‌آیند. یکی از دسته‌ها بسیار بزرگ است با عزاداران فراوان. در میان دسته چند شتر و اسب دیده می‌شود. بعضی لباس قرمز پوشیده‌اند تا یادآور شمر باشند و برخی لباس آوارگان. مردم در پیاده‌رو به تماشا ایستاده‌اند. حتی فروشندگان نیز دست از کار کشیده‌اند و به دسته بزرگی که یک طرف خیابان را گرفته، خیره شده‌اند.

اندکی بعد دسته دیگری می‌آید، با تعدادی نه چندان زیاد، آرام و بی‌هیاهو مشغول عزاداری هستند. هر مردی دستش را پشت کمر مرد دیگر قرار داده و در دست دیگر خود یک شمشیر دارد. اشتباه نکنید، قرار نیست کسی قمه‌زنی کند. این شمشیر نمادین است، نماد این که آماده جنگ با دشمنان هستیم. تمام اینها را راننده تاکسی توضیح می‌دهد. او برایم می‌گوید که آذری‌های ساکن مشهد دسته‌ای دارند با نام شاه حسین گویان. دسته‌ای قدیمی که مردانش شمشیر به دست می‌گیرند و در نظمی مشخص آن را تکان می‌دهند. شمشیرها سنگین هستند و این توانایی بدنی مردانی را نشان می‌دهد که در سرمایی شدید و در مسیری طولانی در یک حرکت نسبتا پیچیده مشغول حرکت دادن شمشیر هستند. دیدن دسته‌های عزاداری خصوصا آنهایی که یا سبکی نو برنهاده‌اند یا بر اساس یک حرکت سنتی دور یکدیگر جمع می‌شوند تا عزاداری کنند، هم حال و هوای محرم‌های سنتی را بیشتر زنده می‌کند و هم فرصتی برای اندیشیدن به نمادهای به کاررفته در این سنت‌های کهن را فراهم می‌کند.

یادم آمد که ظهر دسته‌ای از مردمان خارجی با پوششی متفاوت از ایرانیان، در دو ردیف به طور منظم به سمت حرم می‌رفتند. یک نفر با بلندگوی کوچکی که در دست داشت در باب امام حسین و امام رضا (علیهم السلام) می‌خواند. جملات یا کلماتشان را هم من و هم دیگران درست نمی‌فهمیدیم ولی شاید در فکر همه‌مان یک چیز می‌گذشت؛ قدرت و در عین حال مهربانی و بزرگی و کرامت انسانی که روزی به این شهر آورده بودندش تا غریب باشد اما امروز دوستدارانش، در هر روز از سال، با مناسبت یا بی‌مناسبت، دلبرانه آرزوی قدم گذاشتن در حرمش را دارند و او آشناتر از هر آشنایی است.

حورا نژادصداقت‌ /‌ جام‌جم