داستان ناتمام یک هواپیما

صبح روز گذشته حوالی ساعت 9 و 18 دقیقه یک فروند هواپیمای ایران 140 در اطراف فرودگاه مهرآباد سقوط کرد و این سقوط به مرگ 38 نفر و جراحت شدید ده نفر ختم شد. مسافران کشته شده اغلب سوخته‌اند؛ 23 مرد، ده زن، یک دختر نوجوان، سه کودک خردسال و یک نوزاد شیرخوار. عروسک‌های این بچه‌ها دیروز تا آخرین لحظات پاکسازی محل، روی زمین افتاده بود.مـــصدومان حادثه نیز اغلب سوخته‌اند و در بیمارستان‌های امام خمینی^(ره) ، پیامبران و مطهری تهران برای زندگی جدال می‌کنند که به گفته رئیس اورژانس سه نفرشان که سوختگی عمیقی دارند همان مسافرانی هستند که پس از سقوط هواپیما و آتش گرفتن آن به بیرون پرتاب شده‌اند.

جزئیات حادثه

دیروز غرب تهران غوغا بود، حوالی فرودگاه مهرآباد و خیابان شیشه مینا که هم اسم کارخانه شیشه‌سازی است و آن طرف جاده مخصوص کرج که به پادگان صنایع هوایی ارتش می‌رسد، مملو از عابران و تماشاچیان وحشتزده بود. شاهدان عینی دیده‌اند که اندکی قبل از سقوط، هواپیما در ارتفاعی پایین و غیرمعمول پرواز می‌کرده، گویی بزودی با عابران برخورد می‌کند. اما خطر از بیخ گوش همه عابران گذشت، حتی از بیخ گوش مشتریان یکشنبه‌بازار در آن حوالی که فاصله اندکی با محل سقوط داشت. ولی مسافران هواپیما در مهلکه ماندند و در شعله‌های سرکش انفجار هواپیما سوختند؛ انفجاری که بعد از برخورد هواپیما با دیوار سیمانی پادگان اتفاق افتاد و سبب شد دماغه هواپیما به داخل محوطه پادگان پرت شود و دُم آن به خیابان شیشه مینا.

روز گذشته خـــبرها به قدری گیج‌کننده و ضد و نقیض بود که قضاوت درباره جزئیات را دشوار می‌کرد. اولین تناقض درباره زمان حادثه بود که هر یک از مسئولان حاضردر صحنه آن را با چند دقیقه تاخیر اعلام می‌کردند، به طوری که 9 و 18 دقیقه، 9 و 20 دقیقه و 9 و 21 دقیقه بارها از زبان مسئولان شنیده شد.

دومین ضد و نقیض‌گویی درباره شمار کشته‌ها و مجروحان بود که ابتدا گفته شد همه 48 سرنشین هواپیما در دم جان دادند (آمار وزارت راه)، سپس خبر مرگ 46 نفر منتشر شد (آمار سازمان امداد و نجات هلال‌احمر) و بعد تائید شد که آمار 38 کشته و ده مجـروح درست است. (آمار اورژانس).

البته در خبرها تائید شد که از 48 سرنشین هواپیما یک نفر خوش اقبال از پرواز جامانده که با این حساب باید 47 نفر در هواپیما نشسته باشند که این نیز بخش دیگری از تناقض‌ها بود. در واقع اگر عدد 47 درست باشد با آمار 38 کشته و ده مجروح نمی‌خواند و مفهومش این است که 48 نفر در پرواز بوده‌اند نه 47 نفر.

در میان خبرها، مجروح شدن پنج کارگر کارخانه شیشه مینا نیز شنیده شد که البته پرس و جوهای جام‌جم در محل حادثه این موضوع را تائید نکرد. ضد و نقیض بعدی در این ماجرا، اطلاع‌رسانی درباره هویت خلبان‌های پرواز بود که ابتدا گفته شد هر دو نفر ایرانی بوده‌اند و چند ساعت بعد گفته شد که یکی از آنها اهل اوکراین بوده است (به گفته مدیر عامل فرودگاه‌های کشور).

اما صرف‌نظر از این اخبار گیج‌کننده آنچه که فعلا مورد توافق است این که هواپیما هنگام بلند شدن از باند فرودگاه یک موتور خود را از دست می‌دهد و بعد از تماس کوتاه خلبان با برج مراقبت و اعلام نقص فنی، به گفته رئیس سازمان هواپیمایی کشوری، پس از خروج از باند از مسیر خود منحرف شده و در نهایت روی درختان منطقه نظامی سقوط کرده، آن هم با نوکی فرورفته در زمین.

علت سقوط این هواپیما البته در روزهای آینده اعلام خواهد شد، چون دیروز عصـــر جعبه سیاه هواپیما پیدا شد که معمولا بازخوانی نوار مکالمات خلبان و نوار پارامترهای موتور کاری زمانبر است.

جعبه‌های سیاه بررسی می‌شود

معاون مدیریت بحران وزارت راه و شهرسازی نیز در این باره به واحد مرکزی خبر گفت: جعبه‌های سیاه هواپیمای سانحه‌دیده ایران140 پیدا شده است. این جعبه سیاه FDR که اطلاعات مربوط به موتور هواپیما و حرکات عمودی و افقی آن را ثبت می‌کند.

در اختیار کارشناسان قرار گرفته تا آن را بررسی و علت حادثه را اعلام کنند. احمد مجیدی افزود: جعبه سیاه دیگر این هواپیما CVR که حاوی ضبط مکالمات خلبان با برج مراقبت است نیز پیدا شده است.معاون استاندارد سازمان هواپیمایی کشوری نیز گفت: گروه بررسی علت سانحه در این سازمان تشکیل شده است و تحقیقات در این باره ادامه دارد.

حادثه از زبان بازماندگان

علی دالوندی، یکی از بازماندگان این سانحه درباره سقوط هواپیما گفت: موتور راست هواپیما اندکی پس از برخاستن از باند فرودگاه مهرآباد از کار افتاد، هیچ گزارشی از سوی خلبان و خدمه ارائه نشد، اما مشخص شد هواپیما قصد بازگشت به فرودگاه را دارد. وی افزود: ظاهرا موقع برگشتن، بال هواپیما به جایی برخورد کرده و دچار سانحه شد. این اتفاق حدود سه دقیقه پس از پرواز و بلافاصله بعد از برخاستن رخ داد. من در صندلی بال سمت راست هواپیما نشسته بودم. هواپیما پس از سقوط به زمین، آتش گرفت و ما دچار سوختگی شدیم.

محمد عابدزاده، یکی دیگر از بازماندگان سانحه نیز گفت: ایجاد حفره در بدنه هواپیما، باعث نجات من و همسرم شد، با ایجاد این حفره در بدنه هواپیما همراه همسرم بسرعت بیرون پریدیم که پس از آن بدنه هواپیما آتش گرفت.

وی که هم‌اکنون در بیمارستان امام خمینی(ره) تهران در حال درمان سوختگی است،‌ روایت جدیدی از لحظه سقوط هواپیما عنوان کرد و گفت: چند لحظه بعد از پرواز هواپیما و افتادن یکی از بال‌های آن در حالی که فاصله زیادی از زمین نداشتیم، هواپیما منحرف شد و بعد از برخورد با دیوار بتنی، حفره‌ای عمیق در آن ایجاد شد. عابدزاده افزود: آتش‌ به‌قدری مهیب بود که من و همسرم مریم رهنما دچار سوختگی شدید شدیم.

اعتراض مجلس

هواپیمای ایران 140 که روز گذشته دومین سقوط خود در پنج سال گذشته را ثبت کرد تولید شرکت صنایع هواپیماسازی ایران (هسا) است که ساخت این مدل از هواپیما را رسما از سال 87 آغاز کرده است. این شرکت بیشتر در حوزه خدمات مهندسی و فنی هواپیمایی فعالیت می‌کند و طراحی ، ساخت و مونتاژ بالگرد، هواپیماهای نظامی و آموزشی، هواپیماهای بدون سرنشین و هواپیماهای مسافربری را می‌سازد.

ایران 140 نیز تولید این شرکت بوده که البته تولید مشترک ایران و اوکراین است و مدلی الگو گرفته شده از هواپیمای آنتونف روسی. هواپیماهای روسی در ایران تا به حال خوشنام نبوده‌اند و بعد از توپولف‌ها که فاجعه به بار آوردند و جمع شدند این هواپیمای سقوط کرده نیز نشان داده که نمی‌تواند مورد اعتماد باشد.

بجز سقوط دیروز، تازه‌ترین حادثه‌ای که برای این هواپیما در خاک ایران رخ داد زیاد دور نیست. حادثه مربوط به بهمن 87 است که این هواپیما به قصد آموزش از فرودگاه شرکت هواپیماسازی هسا بلند شد و پس از چند بار اجرای عملیات نشست و برخاست سقوط کرد و هر پنج سرنشین آن کشته شدند. آن زمان گفته شد قرار بوده این هواپیما به شرکت ایران ایرتور واگذار شود و چهار مسافر هواپیمای سقوط کرده کارمند شرکت ایران ایرتور و یک نفر دیگر کارمند هسا بوده‌اند که در راه انتقال به بیمارستان جان باختند. دیروز این خاطره در مجلس مرور شد آن هم از زبان مهرداد لاهوتی، عضو کمیسیون عمران مجلس که با توپ پر به سازمان هواپیمایی کشوری تاخت. او به استحضار حضار رساند که پیش از این کمیسیون عمران دوبار از محل ساخت هواپیما بازدید کرده و نگرانی‌های خود را نیز اعلام کرده، اما هیچ کس وقعی ننهاده تا این‌که پس از حادثه اصفهان که پنج کشته بر جا گذاشت حالا باید برای نزدیک به 50 نفر رخت عزا به تن کرد.

دیروز لاهوتی تعارف را کنار گذاشت و گفت که برای سازمان هواپیمایی کشوری متاسف است، چون این حادثه قابل پیش‌بینی بود و با این صراحت لهجه، سرنخ را به ما داد که علت سقوط حادثه و چگونگی ورود این شبح نامطمئن روسی را باید در سازمان هواپیمایی کشور جستجو کرد.

مریم خباز/گروه جامعه