معیارهای تعیین خشکسالی

شاید خشکسالی به استثنای شدت و ابعادش در دنیای امروز تفاوت چندانی با گذشته نداشته باشد، زیرا چه در گذشته و چه در زمان حال تبعات خشکسالی عملا دسترسی نداشتن مناسب به مواد غذایی بوده و هست، اما تفاوت امروز با گذشته را می‌توان در استفاده از مدل‌های علمی جدیدتر برای تعیین درصد خشکسالی و حتی در بعضی مواقع پیش‌بینی زمان دقیق آن جستجو کرد.

از اواسط دهه 60 19میلادی (1339 تا 1349 هجری شمسی) معیاری تحت عنوان «شدت خشکسالی پالمر» تعریف شد که هم‌اکنون نیز استاندارد خوبی برای برآورد خشکسالی است. این معیار اطلاعات مربوط به درجه حرارت و میزان بارندگی را در خلال یک دوره زمانی مورد بازنگری قرار داده و نتایج نهایی خود را دقیقا بر همین اساس ارائه می‌دهد. با وجود این که معیار مذکور به گفته بسیاری از دانشمندان هواشناس، معیار مناسبی است، اما بتازگی مجله علمی تخصصی طبیعت در مقاله‌ای که منتشر ساخته به برخی نقاط ضعف این معیار اشاره کرده است.

دانشمندان دانشگاه پرینستون معتقدند ‌ برای سنجش میزان تبخیر، نشانه‌های دیگری ازجمله سرعت باد، رطوبت و تشعشعات خورشید نیز باید ملاک عمل قرار گیرد، در حالی که در معیار پالمر صرفا ظرفیت تبخیر از خاک و میزان برداشت گیاهی مورد استناد قرار می‌گیرد. یکی دیگر از معیارهایی که برای سنجش خشکسالی به کار می‌رود، معیار استاندارد شده بارش است. این معیار با معیار پالمر تفاوت دارد، اما درست همانند آن برای خشکسالی، مقادیر منفی و برای شرایط ترسالی، مقادیر مثبت را در نظر گرفته است. نمایه استاندارد شده بارش برخلاف معیار پالمر که الگوی برقراری تعادل آبی نیز نام گرفته و فاکتورهایی همچون ذخیره آب (میزان بارندگی)، تقاضا (میزان تبخیر و تعرق) و ضایعات (روان‌آب) را مدنظر قرار می‌دهد؛ مشخصا یک معیار تک فاکتوره است و فقط بر میزان بارندگی اعم از باران و برف تاکید می‌کند. یکی دیگر از معیارهای سنجش خشکسالی معیار رطوبت محصول است که به نوعی از معیار شدت خشکسالی پالمر مشتق شده است. این معیار نیز میزان ذخیره رطوبت کوتاه‌مدت در مناطق مختلف را مورد مطالعه قرار می‌دهد. یکی از ویژگی‌های مثبت این معیار عملکرد آن در سنجش هفته به هفته شرایط محصول عنوان شده است. به طور کلی این معیارها در مناطق مختلف بسته به صلاحدید کارشناسان مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ معیارهایی همچون پالمر و نمایه استاندارد شده بارش در ایران نیز کاربرد دارند.