حقابه محیط زیست از سدها

به طور کلی رودخانه به سه گروه تقسیم می‌شود؛ گروهی از رودخانه‌ها مانند رودخانه کارون از رودخانه‌های دائمی هستند یعنی 365 روز سال را آب دارند. گروه دیگری از رودخانه‌ها فصلی هستند که فقط در فاصله زمانی بین مهر تا اردیبهشت آب دارند؛ یعنی به طور مستمر در یک سال آبی که از مهر شروع شده و تا شهریور سال بعد ادامه دارد در مجموع هفت ماه آب دارد و پنج ماه دیگر خشک است و همیشه نیز تابع چنین رفتاری است. گروه سوم رودخانه‌هایی است که با عنوان مسیل از آن نام برده می‌شود. این رودخانه آبراهه‌ای است که به طور طبیعی خشک بوده، اما هرگاه سیلابی رخ دهد آبگذری موقت با حجم بالا در این رودخانه نمایان می‌شود. به این ترتیب این رودخانه‌ها سالی هفت تا هشت بار در یک دوره زمانی سه تا هفت روزه آب دارد. بیشتر رودخانه‌هایی که در استان سیستان و بلوچستان داریم از نوع سیلابی است. این رودخانه‌ها 300 روز از مجموع 365 روز سال خشک هستند. این سه گروه رودخانه حقابه زیست‌محیطی متفاوتی دارند. در رودخانه‌های دائمی این نسبت می‌تواند 60 به 40 باشد. در رودخانه‌های فصلی این نسبت می‌تواند 80 به 20 و رودخانه‌های سیلابی نیز 90 به 10 باشد. البته این اعداد و ارقام فرضی است؛ چراکه علاوه بر این، پارامتر‌های دیگری نیز در این زمینه تاثیرگذار است. برای مثال، این که رودخانه‌ای حیات آبزی داشته یا نداشته باشد و به کجا منتهی شود نیز در تعیین حقابه محیط زیست بسیار مهم است. ممکن است رودخانه‌ای حیات آبزی نداشته باشد، اما تغذیه‌کننده دریاچه ارومیه یا باتلاق گاوخونی باشد. پس برای این که این رودخانه سامانه پایین دست را احیا کند باید عدد دیگری را به دبی زیست‌محیطی یا حقا به زیست‌محیطی آن اضافه کنیم. در این زمینه قانون ثابتی برای تعیین دبی زیست‌محیطی وجود ندارد و این اعداد براساس محاسبات به دست می‌آید. مهم این است که این حقابه زیست‌محیطی حتما باید استمرار داشته باشد. یعنی اگر قرار باشد یک واحد از آب رودخانه‌ای به محیط‌زیست اختصاص یابد، این یک واحد را در طول فروردین تامین نکنیم و 11 ماه دیگر رودخانه خشک باشد؛ بلکه باید همیشه مقداری آب به صورت حقابه طبیعی در این رودخانه وجود داشته باشد. این عدد در مناطق مختلف کشور و با توجه به عوامل می‌تواند متفاوت باشد.