وقتی اشتباه کاهش می یابد

البته آماری از میزان و انواع خطاهای پزشکی در کشورمان وجود ندارد،برآورد می شود که هزاران نفر در کشور به علت عوارض شدید داروها یا خطاهای دارویی در بیمارستان ها بستری شوند.
عوارض جدی این خطاها، به آن دسته از عوارض گفته می شود که منجر به مرگ ، ناتوانی و یا بستری شدن در بیمارستان شود. بروز بسیاری از این عوارض دارویی به علت خطاهای دارویی در نسخه نویسی و نسخه پیچی ، اطاعت نکردن بیمار از دستورات ، دوز بالا، سوءاستفاده از داروها، شکست روشهای درمانی و عوارض احتمالی خود دارو بوده است.
البته هر عارضه جانبی را نباید به حساب خطای دارویی گذاشت. عوارض جانبی داروها هم در بیماران بستری و هم سرپایی ممکن است ایجاد شود.
از طرفی مرگ و میر ناشی از داروها ممکن است با وجود این که علت آن دارو بوده ، چیز دیگری ذکر شود. مثلا ممکن است علت مرگ و میر، خونریزی از معده ذکر شود در حالی که خونریزی ممکن است به علت مصرف یک دارو ایجاد شده باشد.
بنابراین مصرف نابجای داروها و یا خطاهای احتمالی و یا خود عوارض جانبی داروها ممکن است باعث مرگ هزاران نفر و یا بستری شدن آنها شده و میلیاردها ریال خسارت وارد کند.
خطاهای دارویی نه تنها باعث افزایش هزینه ها، بلکه افزایش اقامت بیماران و همچنین افزایش خطر مرگ به میزان 2برابر می شود.


این داروها را فراموش نکنید

مهمترین داروهایی که نیازمند توجه خاصی هستند شامل اگونیست های آدرنرژیک مثل اپی نفرین ، بنزو و دیازپین ها مثل دیازپام ، کلسیم وریدی ، داروی ضدسرطان ، انسولین ، داروهای مخدر، داروهای مهارکننده عصب عضله ، پتاسیم کلراید و پتاسیم فسفات و غلظت های بالای سدیم کلراید هستند.


کودکان بیشتر آسیب می بینند

کودکان بیشتر از سایر اقشار مورد خطاهای دارویی واقع می شوند. این نوع خطاها در بیمارستان های اطفال حدود 3برابر بیشتر از بالغان است. دوزی که برای کودکان به کار می رود بر حسب وزن آنهاست و هر گونه اشتباه در وزن کودکان موجب خطاهای دارویی خواهد شد.
علاوه بر این عدم وجود پرستاران و متخصصان کودکان می تواند از جمله علل بروز خطاهای پزشکی در کودکان شود. افراد کهنسال نیز از جمله گروهی هستند که ممکن است بیشتر از سایرین متحمل خطاهای پزشکی شوند. بیشتر این خطاهای پزشکی ، خطاهای دارویی هستند.
داروهای قلبی و عروقی ، داروی اندوکرین ، آنتی بیوتیک ها، داروهای موثر بر گوارش ، تنفس و انعقاد بیشتر از سایرین مورد خطا در بیماران مسن قرار می گیرند. در واقع تجویز چند دارو در افراد کهنسال مهمترین علت این خطاهاست و عمدتا موجب خونریزی های گوارشی و کاهش قند خون می شود.
از جمله خطاهایی که تاکنون در نقاط مختلف رخ داده و گزارش شده است می توان به موارد زیر اشاره کرد: به کار بردن وسایل و تجهیزات ، شکست در چک کردن اکسیژن اشباع شده ، شکست در بی حرکت کردن بیمار، عدم کنترل صحیح سطح گلوکز خون ، عدم تشخیص وضعیت بیمار، بد کار گذاشتن لوله های تراشه ، به کاربردن دوز غلط، داروی غلط و خطا در انتقال خون.


مهارت ناکافی

عدم مهارت ، سومین علت قابل پیشگیری مرگ در امریکا قلمداد می شود و به این علت در هر 7دقیقه یک نفر جان خود را از دست می دهد.
دکتر دلفان ، اظهار می دارد عدم مهارت به آسیبهای یاتروژنیک یا بیماریهایی مربوط می شود که توسط پزشکان و کادر درمانی ایجاد می شوند. به عنوان مثال آنتی بیوتیکی برای درمان عفونت بیماری تجویز می شود در حالی که مصرف آن فرد را به علت داشتن زمینه مساعد دچار بیماری دیگری می کند.
آمارها حاکی از آن است که 65درصد ایستهای قلبی که در بیمارستانهای آموزشی قابل پیشگیری بوده اند، به علت مصرف داروها بوده است. بعلاوه 36درصد کسانی که به بیمارستانهای دانشگاه ارجاع شده اند علل یاتروژنیک داشته که 25درصد از آنها خطرناک بوده است.


نقش مهم سیستم های ارائه خدمات زمانی

این خبر که تزریق سرم موسوم به سرم حیوانی در شهر دورود منجر به مرگ یک نفر شد، مورد توجه رسانه ها قرار گرفت.
تحلیل این حادثه نشان می دهد که تنها پزشک ، پرستار، داروساز و بیمارستان مقصر نیست بلکه نقصی عمده در سیستمهای ارائه خدمت بوده است.
به عنوان مثال این سرم توسط شرکتی ساخته می شود که سرمهای انسانی تهیه می کند و یا شرکت توزیع کننده داروهای دامی و انسانی یکی است؛ و یا طراحی فرم ظاهری سرمهای دامی و انسانی مشابه است؛ به عبارتی خود سیستم ممکن است افراد را ناخواسته وادار به انجام خطا کند.
بنابراین برای جلوگیری از بسیاری خطاهای پزشکی و دارویی نه تنها باید به آموزش تمام افراد، بلکه به سیستم ارائه خدمات باید نگاه تازه تری داشت. درواقع هرگونه تلاش برای حفاظت بیمار در مقابل خطاها شامل پیشگیری ، آشکار ساختن و کاهش عوارض خطاها می شود.
علاوه بر این ، فاکتورهای سازمانی ممکن است نقش مهمی در بروز خطاها ایفا کنند. در بسیاری از بیمارستانها، گروههای آموزشی ارتباط اندکی با هم دارند و ارتباط بین پزشکان عمومی و متخصصان خیلی کم است.
علاوه بر اینها سیستم بیمارستانها، مجتمع پرستاری ، درمانگاه ، دانشگاهها و مراکز جراحی ، مراکز بهداشتی درمانی و غیره نیز چالشهای دیگری ایجاد می کنند.


و سخن آخر...

مسلما کاهش آمارهای مربوط به خطاهای پزشکی توجه بیشتر مسوولان بهداشت و درمان ، ارتقای نظام ثبت اسناد و مدارک و گنجاندن واحدهای درست خطاهای پزشکی برای دانشجویان جوان گروههای پزشکی را می طلبد.

پونه شیرازی
shirazi@jamejamonline.ir