جرم در برهوت احساس

این موسسه بر اساس مطالعات صورت گرفته، پیش‌بینی کرده است تا پایان قرن حاضر، تغییرات جوی علت 22 هزار مورد قتل و 180 هزار مورد تجاوز در آمریکا خواهد بود. ماتیو رانسون، یکی از اعضای گروه تحقیق گفته آنچه مشاهده شده، این است که گرمای جهانی به معنی افزایش 2 درصدی در وقوع قتل و افزایش 3 درصدی در آمار تجاوزهاست. در گفت‌وگو با دکتر علی نجفی‌توانا جرم‌شناس، وکیل دادگستری و استاد دانشگاه به بررسی نقش شرایط محیطی و جغرافیایی در وقوع جرم و انواع آسیب‌های اجتماعی پرداخته‌ایم.

اخیرا تحقیقی در آمریکا انجام شده است که نشان می‌دهد تغییرات جوی در افزایش جرایم موثر است. نتیجه این تحقیق آیا با پژوهش‌های قبلی همخوانی دارد؟

رفتار انسان تابعی از شرایط انسانی است و در واقع تمام مولفه‌ها و عوامل بیرونی و درونی از ویژگی‌های جسمی تا ژنتیکی، سلامت و بیماری، محیط خانواده و دوستان، بر رفتار انسان اثر می‌گذارد. در این میان محیط و عوامل اجتماعی شامل محیط خانواده و وضع فرهنگی، اقتصادی و سیاسی جامعه در بروز رفتارهای انسان اعم از رفتار عادی و متعارف یا مجرمانه، نقش تعیین‌کننده دارد. مکتب‌های مختلفی، تحقیقات و مطالعات نظری و میدانی را حول محور عوامل اجتماعی انجام داده‌اند و مکتبی به نام مکتب جغرافیایی از حدود 200 سال پیش به این طرف نقش شرایط جغرافیایی را بر رفتار انسان بررسی و شرایط آب و هوا را در رفتار مجرمانه موثر دانسته است. حتی بررسی میدانی به صورت عرفی نیز تا حدی این فرضیه را ثابت می‌کند.

در فصل تابستان وقتی هوا بسیار گرم می‌شود، افراد تعادل و کنترل رفتاری خود را تا حدی از دست می‌دهند، حال آن‌که در محیط سرد کمتر آسیب‌پذیر هستند و برای پناه بردن به جای گرم و دوری گزیدن از محیط‌های سرد نوعی خودمدیریتی بر رفتارهای بیرونی‌شان اعمال می‌کنند. در چنین شرایطی مسلما جرایمی مثل ضرب و جرح و قتل کمتر اتفاق می‌افتد ولی در تابستان بویژه در مرداد ماه و زمانی که هوا بسیار گرم است، نوعی کلافه بودن بر انسان عارض می‌شود. بر اساس این قاعده می‌توان اثر آب و هوا را حتی در مناطق مختلف مورد بررسی قرار داد. همچنین در مناطق سرد و کوهستانی نوع جرایم با مناطق گرم و جلگه‌ای تفاوت دارد. اصولا منطقه جغرافیایی و شرایط آب و هوا و نوع زندگی و روش کنار آمدن با این شرایط بر رفتار انسان‌ها بسیار موثر است مثلا در شهر یزد تا سال‌های اخیر جرایم نسبت به بسیاری از شهرها و استان‌های دیگر کمتر بود ولی با ایجاد پدیده‌ای به نام فضای مجازی و اثرات آن بر رفتارها، بتدریج در این نوع مناطق نیز جرایم مانند سایر مناطق افزایش یافت. در مجموع مطالعات اخیر نشان می‌دهد گرم شدن فضا و تحولات آب و هوایی، رفتارهای بشر را تا حدی تحت تاثیر قرار داده و رابطه میان محیط زندگی و رفتار انسانی، رابطه معناداری است که می‌توان نتایج آن را در رفتار افراد در فصول مختلف سال مطالعه کرد.

شرایط اثرگذار فقط به جغرافیا و آب و هوا بازمی‌گردد یا می‌توان عوامل دیگری مانند انواع آلودگی‌ها را نیز در رفتارهای مجرمانه دخیل دانست؟

آلودگی هوا و صدا باعث کاهش توان فیزیکی و روانی افراد می‌شود و در این صورت مقاومت وی در برابر محرک‌های خارجی کمتر می‌شود و این کم شدن توان، ضعف خودکنترلی و ضعف مدیریت بر خود را به دنبال دارد. در نتیجه رفتارها تحت تاثیر این عوامل تغییر می‌کند و در جرایم جسمی اثر قابل توجهی به جا می‌گذارد.

بنابراین فضای شهری را نیز می‌توان در این زمینه دخیل دانست مثلا وجود فضای سبز و امثال آن می‌تواند در رفتار شهروندان نقش داشته باشد. در این صورت چگونه می‌توان از این عامل به عنوان ابزاری برای کاهش جرم کمک گرفت؟

فردی که از لحاظ روحی و روانی سالم است، رفتار متعادل‌تری نسبت به افراد بیمار از لحاظ جسمی و روانی دارد. مهندسی شهر و شهرسازی در روحیه و روان شخص و سلامت او اثر می‌گذارد. متاسفانه مهندسی شهر تهران باعث شده است ساختان‌های بلندمرتبه، بدشکل و غیرموزون ساخته شود. همین امر سبب شده زمینه‌ای به وجود آید که مثلا گردش هوا در تهران بسختی انجام شود. از طرفی منظره عمومی و فشار اجسام بی‌جان مانند ساختمان، آجر، آهن، سیمان و.. .نوعی حالت بی‌روح برای شهروندان ایجاد کرده است هرچند شهرداری با ایجاد فضای سبز و گلکاری و صرف هزینه، سعی در رفع این نقایص دارد اما در مجموع جو و محیط شهری نوعی حالت بی‌عاطفگی و برهوت احساس را در مردم ایجاد می‌کند بنابراین شهری مثل تهران ضمن نداشتن تعادل آب و هوایی به دلیل ساختمان‌های بلند و همچنین نوع مهندسی و حتی رنگ‌آمیزی آنها موجب خستگی، افسردگی و کلافگی مردم می‌شود. نباید فراموش کنیم سیستم مهندسی و بلندمرتبه سازی باعث آلودگی هوا و انعکاس صدا و در نتیجه کاهش توان فیزیکی و روانی افراد نیز می‌شود که در نتیجه‌ قطعا مقاومت در برابر محرک‌های خارجی کاهش می‌یابد.

بلندمرتبه‌سازی، آلودگی هوا، آلودگی صوتی و امثال آن همه از نتایج سبک جدید زندگی است. یکی دیگر از نتایج این تغییرات، عوض شدن الگوی غذایی است. آیا این امر نیز می‌تواند در رفتارهای نابهنجار و مجرمانه دخیل باشد؟

غذا ضمن تامین انرژی اگر مناسب باشد، باعث سلامت جسم و روان افراد جامعه می‌شود بنابراین خوردن غذای سالم و رسیدن منابع غذایی مورد نیاز و انرژی و آنتی‌اکسیدان‌ها موجب خواهد شد بشر تعادل جسمی و روانی به دست بیاورد و همین تعادل جسمی و روحی، موجب ایجاد سلامت در رفتار یا حداقل تقویت خود کنترلی در فرد می‌شود.

شاهد حلاج