ورزش؛ قایق نجات دیابتی​ها

مثال اول: مرد بیست و پنج ساله‌ای به پزشک مراجعه می‌کند و نگران ابتلا به دیابت است. او می‌گوید پدرش در پنجاه سالگی، مادرش در سی و هشت سالگی و خواهر بزرگش در سی و دو سالگی دچار دیابت شده‌اند و او نگران است که آیا می‌تواند با ورزش و رژیم غذایی مناسب از وقوع دیابت در خودش جلوگیری کند؟ پاسخ متاسفانه خیر است. یعنی هر قدر هم این فرد ورزش کند با توجه به ژنتیک کاملا مستعد، به احتمال زیاد در آینده به دیابت دچار خواهد شد، اما آیا این به معنای بی‌فایده بودن ورزش برای پیشگیری از دیابت است؟ پاسخ این است که ورزش یکی از مهم‌ترین روش‌های پیشگیری از دیابت است و این فرد اگر پرخوری کند و فعالیت نداشته باشد احتمالا در سی سالگی دچار دیابت می‌شود، اما او می‌تواند با ورزش منظم یعنی یک و نیم ساعت ورزش سه بار در هفته یا 45 دقیقه ورزش روزانه و ایجاد تناسب اندام تا شصت سالگی وقوع دیابت را در خودش به تاخیر اندازد.

مثال دوم: بیماری که دچار دیابت است، در مورد اثر ورزش در درمان و کنترل دیابت سوال می‌کند.

پاسخ وی این است که ورزش در فرد دیابتی باعث بهبود مصرف قند در سلول‌ها و کنترل دیابت می‌شود. سلول‌های عضلانی که درصد اصلی حجم بدن انسان را شامل می‌شوند، در موقع فعالیت نیاز چندانی به انسولین ندارند و بخوبی قند را مصرف می‌کنند و به این ترتیب می‌توان بیماری یک فرد دیابتی را به شرط این که ورزش کند با مقدار کمی دارو یا انسولین بخوبی کنترل کرد.

مثال سوم: یک خانم چهل و پنج ساله دیابتی که قرص می‌خورد نیز به پزشک می‌گوید هر بار که ورزش می‌کند، دچار سرگیجه و ضعف و تپش قلب می‌شود. آیا ورزش برای او مضر است؟ پاسخ این است که این فرد در زمان ورزش دچار افت قند می‌شود و راه‌حل مشکل او این است که در روزهایی که فعالیت بدنی شدید دارد، میزان مصرف داروهایش را تغییر دهد که البته این کار باید زیر نظر پزشک معالج و متخصص در زمینه دیابت باشد.

افراد مبتلا به دیابت که قند خون کنترل نشده دارند، انسولین در بدنشان، کم یا بی‌تاثیر است. اگر این افراد ورزش سنگین کنند، چون سلول‌هایشان نمی‌توانند از قند خون استفاده کنند، مجبورند به مصرف کتون روی بیاورند. (کتون‌ها موادی هستند که در زمان گرسنگی و نبودن انسولین، در اثر متابولیسم چربی‌ها در کبد ایجاد می‌شوند) این اتفاق می‌تواند باعث کتواسیدوز دیابتی که یک بیماری خطرناک در دیابتی‌هاست شود. از طرفی این افراد در زمان فعالیت‌های ورزشی دچار ضعف و بی‌حالی مفرط می‌شوند. چاره کار این است که ابتدا کنترل دیابت شروع شود و سپس ورزش مرحله به مرحله با شدت رو به افزایش توصیه می‌شود.

دکتر رضا کریمی‌ / فوق‌تخصص غدد و متابولیسم