دسته‌بندی مجازات‌ها

دیه یک انسان کامل عبارت از یکهزار سکه طلا یا 10‌هزار درهم یا یکصد شتر یا یک​هزار گوسفند است که البته معادل آن پرداخت و مبلغ آن هم سالانه براساس تورم توسط قوه‌ قضاییه تعیین می‌شود به عنوان مثال امسال دیه یک انسان کامل 145 میلیون تومان است. درواقع دیه برای جبران صدمات بدنی است وهر عضوی از بدن دیه مشخصی دارد. به عنوان نمونه به​فرض این‌که فردی چشم دیگری را کور کند، نصف دیه کامل به مصدوم تعلق می‌گیرد و اگر هر دو چشم نابینا شود دیه آن معادل یک انسان کامل است. دیگر اعضای بدن نیز هر کدام مقدار مشخصی دیه دارد، حتی مقدار دیه جراحتی که صرفا به خراشیدگی منجر شود با زخم‌های عمیق متفاوت است. لازم به ذکر است همه این موارد از سوی قانونگذار تعیین شده است. در مبحث دیات موضوع ارش نیز داریم که مربوط به اعضایی است که در شرع برای آن دیه تعیین نشده است اگر فردی در آن عضو بدن صدمه ببیند یا آن عضو دچار نقص شود، با نظر کارشناس پزشکی قانونی برای آن نقص عضو رقمی در نظر گرفته می‌شود که به آن ارش می‌گویند.

قصاص نیز مانند دیه نسبت‌های مختلف دارد. قصاص کامل که قصاس نفس نامیده می‌شود زمانی اجرا می‌شود که قتل کامل صورت گیرد، اما اگر کسی به​طور عمد جراحتی وارد کند که به قتل منجر نشود مثلا اگر دست کسی را ببرد ممکن است او نیز به قصاص محکوم شود و اگر اجرای حکم از نظر پزشکی مانعی نداشته باشد انجام می‌شود و اگر مانع پزشکی وجود داشته باشد قصاص را براساس مقرراتی که ذکر شد به دیه تبدیل می‌کنند. ضمن این‌که ارتکاب صدمه عمدی نسبت به دیگران مجازات تعزیری و عمومی هم دارد که همان حبس است.

دسته دیگری از مجازات‌ها حدود هستند که توسط شرع اسلام تعیین شده‌اند و اگر جرمی در این حوزه اثبات شود اجرای آن ضروری است.به عنوان مثال حد زنای محصن قتل با رجم است که البته شرایطی دارد. در موردی دیگر حد سرقت اگر شرایط آن اثبات شود، قطع ید است. چنین مجازات‌هایی در اختیار قاضی نیست و او نمی‌تواند در مورد آنها تجدید نظر کند.

علاوه بر سه نوع مجازات ذکر شده یکسری از مجازات‌ها نیز تعزیری و در واقع مجازات‌هایی هستند که در شرع اسلام تعیین نشده‌اند، اما ممکن است منشأ شرعی داشته باشند. مجازات‌های تعزیری اقسام مختلفی مانند جزای نقدی، حبس و شلاق دارد. یکی از مواردی که درخصوص مجازات‌ها باید به آن توجه داشت تفاوتی است که میان تازیانه و شلاق وجود دارد. تازیانه حد است و در قالب حدود اجرا می‌شود، ولی شلاق در جرایم تعزیری به کار می‌رود. نحوه اجرای تازیانه به همان صورتی است که شرع مشخص کرده، اما در شلاق چنین شرایطی وجود ندارد و اجرای آن با نظر قاضی اجرای احکام و به نحوی است که مجرم تادیب شود.

التفات سنایی وکیل دادگستری