خزان موسیقی نواحی ایران

به گزارش جام‌جم، مراسم افتتاحیه نخستین جشنواره موسیقی نواحی غیردولتی ایران با عنوان «آیینه‌دار» پایان هفته گذشته، با حضور معاون امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و جمعی از موسیقیدانان برجسته کشور در تالار استاد جلیل شهناز خانه‌هنرمندان برگزار شد.

خزان موسیقی نواحی

در آغاز این مراسم، محمدرضا درویشی، دبیر این دوره از جشنواره با تشبیه موسیقی نواحی ایران به دریایی بیکران گفت: امروز ما کمتر قدر این دریای عمیق و گسترده را می‌دانیم. به خاطر دارم پس از انقلاب اسلامی جشنواره موسیقی فجر آغاز‌به‌کار کرد و بخشی از آن به موسیقی نواحی ایران تعلق یافت، البته چون این دوره از جشنواره همزمان با دوران جنگ بود حال و هوای خاص و متفاوتی داشت، از جمله این‌که عاشیق‌های آذربایجان با لباس بسیجی به روی صحنه اجرا می‌آمدند و از جنگ و جبهه می‌خواندند؛ در آن زمان رزمندگان باید حمایت می‌شدند.

درویشی در این مراسم افزود: بعد از این‌که موسیقی نواحی در جشنواره فجر گسترش پیدا کرد و جنبه رقابتی به خود گرفت، نتیجه این شد که جشنواره موسیقی نواحی به صورت مستقل در کرمان و فصل پاییز برگزار شد که آن هم در نهایت تعطیل شد. البته در یکی دوسال اخیر جشنواره‌ای به نام موسیقی نواحی در ارشاد برگزار شد که تنها آبرو برد و من جز تاسف سخنی ندارم.

وی خطاب به معاون هنری وزیر ارشاد گفت: استادان موسیقی نواحی همچون برگ خزان به زمین می‌افتند و کسی هم به فکر نیست، زمانی از بلوچستان می‌توانستیم 50 استاد زبده دعوت کنیم، اما اینک ده استاد هم به زحمت می‌توانیم دعوت کنیم، زیرا بسیاری از اساتید اکنون به دیار ابدی شتافته‌اند.

وعده برای جهش بودجه موسیقی بومی

پس از سخنرانی درویشی، مرادخانی، معاون امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به برنامه‌ریزی برای افزایش بودجه موسیقی نواحی گفت: زمانی که قرار است جهش بودجه‌ای در حوزه معاونت هنری داشته باشیم، قطعا جهشی نیز در بودجه موسیقی اقوام خواهیم داشت.

مرادخانی در این مراسم بر خصوصی‌سازی فعالیت‌های هنری در دولت تأکید کرد و افزود: انجام همه امور بر عهده دولت نیست، بلکه دولت مسیر را برای پیشبرد امور هموار می‌کند و امکانات را در‌اختیار قرار می‌دهد. دولت می‌تواند جشنواره‌ها را برگزار کند، اما بهتر است امکانات را در اختیار بخش خصوصی قرار دهد.او هشدار داد: میزان فراموشی موسیقی نواحی و بومی و غریبگی مردم با این موسیقی نگران‌کننده است.

از میان رفتن بخش عمده‌ای از موسیقی نواحی

علی‌اکبر مرادی، موسیقیدان و استاد تنبورنوازی با بیان این که یکی از این شاخصه‌های مهم فرهنگی، توجه به خرده‌فرهنگ‌ها و موسیقی بومی مناطق مختلف کشور است، به جام‌جم گفت: موسیقی نواحی در تمام شئون زندگی مردم حضور داشته؛ از مراسم مختلف مذهبی گرفته تا عزا و عروسی. این موسیقی بخش مهمی از هویت ملی امروز مردم ما را می‌سازد.

او با انتقاد از وضع هنرمندان این عرصه افزود: هرگز موسیقی نواحی، در قالب یک برنامه مدون حمایتی و مهم قرار نگرفته تا چشم‌اندازی مناسب در طول زمانی مشخص داشته باشد. از این رو در هر دوره‌ای هر مسئولی بنا به تشخیص خود موضوع را پیگیری کرده است.

این نوازنده موسیقی نواحی کشورمان تاکید کرد: با همین روندی که در پیش گرفته‌ایم بخش عمده گنجینه موسیقی نواحی از میان رفته است، یا اگر هم نمونه‌هایی از آنها در دست هست مربوط به ضبط‌هایی می‌شود که طی چند دهه اخیر انجام شده است.

برای مثال وقتی صحبت از نغمه «چمری» که مربوط به مراسم عزاداری است می‌شود امروزه دیگر بندرت شاهد اجرای چنین نغمه‌ای در عزاداری‌های مردم کردزبان هستیم. در نقطه مقابل، اجرای موسیقی شاد کردی نیز تنها به استفاده از یک سینتی سایرز در کنار خواننده خلاصه شده است. حتی جوان‌هایی که سازهای بومی مناطق مختلف را می‌نوازند امروزه تمام تلاش‌شان این شده که اجرایشان را به اجراهایی که از ماهواره‌ها و رسانه‌های دیگر می‌بینند، نزدیک کنند.

فقر نگاه درست به موسیقی بومی

محسن شریفیان، پژوهشگر موسیقی بوشهر هم معتقد است که باید نگاه عمیقی به موسیقی نواحی داشته باشیم و بتوانیم آن را در جایگاه واقعی‌اش بگذاریم. او گفت: متاسفانه تمام موارد در زمینه موسیقی نواحی منوط به اجرا در یک سالن خاص و صحبت کوتاه درخصوص نوازنده بومی است که این خود فقر نگاه به موسیقی بومی را نشان می‌دهد.

سرپرست گروه پرطرفدار «لیان» ادامه داد: متاسفانه تصور غلطی که در این زمینه وجود دارد این است که ما وقتی اسمی از موسیقی بومی می‌آوریم دوست داریم یک پیرمرد با آن لباس‌های آنچنانی این موسیقی را برای ما اجرا کند که به عقیده من موسیقی بومی این نیست. ما باید ببینیم در نسل شاداب و جوان جامعه موسیقی محلی وجود دارد یا خیر و با حمایت و تجلیل و قدردانی از الگوها و پیشکسوتان، به جوان‌ها نشان دهیم که موسیقی نواحی و بومی ارزشمند است و در نگاه مردم و مسئولان دیده می‌شود و به این شکل انگیزه ایجاد کنیم تا این موسیقی ادامه یابد. شریفیان با ابراز تاسف از این که مردم روز به روز با موسیقی بومی و نواحی غریبه‌‌تر می‌شوند از مدیران فرهنگی خواست که در رویدادهای مختلف فرهنگی توجه بیشتری به این ژانر داشته باشند.

وداع باآقاجان عطایی

در همین حال که کارشناسان از کم‌توجهی به چهره‌های موسیقی نواحی کشور انتقاد می‌کنند، پیکر آقاجان عطایی، پیشکسوت موسیقی مقامی شیروان بر دوش مردم و هنرمندان این عرصه تا آرامگاه ابدی‌اش، بهشت حمزه شهر شیروان تشییع و به خاک سپرده شد.این پیشکسوت موسیقی مقامی به هفت‌ ساز مختلف مسلط بود و در جشنواره‌های مختلف ملی و بین‌المللی بیش از ده مقام و دیپلم افتخار کسب کرده بود.