در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
در گفتوگوی تپش با ناصر قاسمزاد، روانشناس، بررسی شد
تاثیر مدارس درکاهش جرم
هر ساله همزمان با بازگشایی مدارس بحثهایی درباره کیفیت آموزشی، کتب تحصیلی، استاندارد مدارس و امثال آن مطرح میشود، اما توجه افکار عمومی، متخصصان این حوزه و مسئولان کمتر به وظیفه دیگر آموزش و پرورش که همان بعد پرورشی است جلب میشود. حال آنکه مدرسه سهم عمدهای در شکلگیری شخصیت افراد دارد و کارکرد این نهاد میتواند در آینده تکتک افراد تاثیر بسزایی داشته باشد. یکی از نقشهای مهم مدارس تربیت صحیح به گونهای است که افراد در آینده از بزه و بزهکاری دور بمانند. در گفتوگو با ناصر قاسمزاد ـ روانشناس و استاد دانشگاه ـ به بررسی نقش نظام آموزشی در پیشگیری از جرم و آسیبهای اجتماعی پرداختهایم.
مهمترین نهادهایی که میتوانند در آموزش به افراد نقش داشته باشند کدامند؟
انسان از لحظه تولد تا بزرگسالی همیشه در معرض یادگیریهای متعدد از سوی محیط است و محیط میتواند به اندوختهها و داشتههای او کمک کند تا فرد بتواند پیشرفت، سازگاری و پیشبرد بهتری را در چالشها و مواجهه با مسائل محیطی داشته باشد. گاهی الگوهای تربیتی اشخاصی مانند والدین یا افراد تاثیرگذار در تربیت فرد هستند. علاوه بر آن آموزشگاهها، مدارس و محیطهایی که فرد از آنها به عنوان محل آموزشی خود بهره میبرد سهم زیادی در این خصوص دارند. این محیطها میتوانند شرایط را برای فرد بخوبی مهیا کنند تا در قالب شخصیتی سالم رو به رشد برود و روند رشد را طی کند. فردی که چنین محیطهایی را به شکل صحیح تجربه کرده میتواند در جامعه جایگاه خود را بخوبی پیدا کند و به علایق و خواستههای خود دست یابد. بنابراین افراد مهمترین الگوهای تربیتی خود را در خانواده و مدارس دریافت میکنند. این موضوعی به اثبات رسیده است و تردیدی در آن وجود ندارد.
امروزه میتوان گفت تقریبا همه افراد به مدرسه میروند و در محیط آموزشی قرار میگیرند پس چرا اثرات مثبت این محیط در برخی افراد دیده نمیشود و آنها به سمت رفتارهای ناهنجار و ارتکاب جرم گرایش پیدا میکنند؟
در یک بستر رشد نابهنجار ما بیشتر شاهد آن هستیم که نهاد خانواده، آموزشگاهها و مدارس از کارایی و کارآمدی مناسب برخوردار نیستند. برای مثال درست هنگامی که کودک باید هنجارهای اخلاقی را بیاموزد و از وجدانیات اخلاقی کارآمد برخوردار شود نهاد خانواده کارکرد بیمارگونهای دارد و از توانمندی لازم برای آموزشهای کودک برخوردار نیست یا در مراتب بعدی رشد نهاد آموزشگاه، مدارس، دانشگاهها و سایر محیطهای اجتماعی و فرهنگی که کودک یا فرد با آنها تعامل دارد نمیتواند تاثیرگذاری بهینه را در رشد لایههای شخصیتی سالم در نزد فرد داشته باشد و بنابراین شرایط برای رشد و بروز اختلالات عاطفی و رفتاری و متعاقب آن برای بروز آسیبهای اجتماعی مهیا میشود و در چنین مواقعی فردی به بزهکار یا شخص آسیبپذیر تبدیل میشود. باید توجه کرد در اینگونه شرایط فرد یا آسیب میزند یا اینکه خودش آسیب میبیند.
نهادهای آموزشی تاچه حد میتوانند در گرایش فرد به بزهکاری تاثیر داشته باشند و از بروز آسیبهای اجتماعی پیشگیری کنند؟
آموزههای صحیح در نهاد خانواده و نهادهای آموزشی دیگر میتواند تسهیلگری کند تا مانع سقوط فرد به ورطه هولناک آسیبهای اجتماعی شود. وقتی از آسیبهای اجتماعی صحبت میشود، منظور افراد چه به عنوان مجرم و چه بهعنوان بیمار هستند. به عبارتی بسیار دیده و شنیدهایم که یک معلم مهربان و متعهد توانسته است سرنوشت افراد را تغییر دهد. داستان زندگی بسیاری از بزرگان گویای این مطلب است و ما در فرهنگ خود نیز نمونههای متعددی در این خصوص شاهد هستیم.
کشورهای مختلف تا چه حد به نهاد آموزشی به عنوان نهاد پیشگیریکننده اهمیت میدهند؟
امروزه در کشورهای پیشرفته آموزش مسئولیت اول را در پیشگیری، تغییر فرهنگ و نهادینهکردن سلامت در نزد اقشار مختلف جامعه به عهده دارد و حرف اول را میزند. جوامعی که از روش صحیح در راستای به کارگیری آموزههای کارآمد متناسب با فرهنگ و عرف آن جامعه بهره میبرند میتوانند آمار سلامت، امید به زندگی، کاهش آسیبهای اجتماعی و کاهش آمار بروز بزهکاری را در جامعه رقم بزنند. این هم موضوعی است که تحقیقات و آمار آن را به اثبات رسانده است و کارشناسان همگی بر آن اذعان دارند.
باتوجه به آنچه گفتید اگر بخواهیم جامعهای سالم با حداقل آسیبهای اجتماعی داشته باشیم، گام اول چه خواهد بود؟
برای داشتن جامعهای سالم باید نقش نهادهای آموزشی را بسیار مهم پنداشت و به هیچ وجه اثرات آن را نادیده نگرفت. آموزش و پرورش از مهمترین و اساسیترین نهادهای تاثیرگذار در بهبود روند آموزشهای جاری در جامعه برای پیشرفت و بهبود الگوی زندگی است.
در کشور ما تا چه حد به نقش این نهاد اهمیت داده میشود؟
متاسفانه در جامعه ما این نهاد در بخش دولتی چه در سطوح کیفی و چه در سطوح کمی از امکانات بسیار اندکی برخوردار است و بیتردید وجود چنین ضعفهایی در نزد این نهاد میتواند در وظیفه نهادینه شده آن دستگاه دولتی در بخش تعلیم یا آموزش و تربیت جامعه تاثیر منفی داشته باشد.
این اتفاق تا کنون چه نتایجی را به بار آورده است؟
امروزه ما شاهد نبود تمایل بسیاری از فرزندانمان به ادامه تحصیل در مقاطع بالا و ورود به دانشگاه هستیم. این اتفاق در بین پسران بیشتر دیده میشود. تطبیق نداشتن با استانداردهای رایج جهانی در امکانات آزمایشگاهی و ورزشی و آموزشی در نزد مدارس از دردها و رنجهای قدیمی این دستگاه است و کم تاثیر بودن دستگاههای تربیتی فعال در این وزارتخانه در ارائه الگویهای فرهنگی کارآمد در نزد کودکان و نوجوانان نیز از دیگر رنجهای جامعه آموزشی ماست. رشد نرخ ابتلا به سیگار کشیدن، افت تحصیلی، ترک تحصیل در مدارس و امثال آن باید آسیبشناسی جدی شود، زیرا دوران تحصیلی هر فرد و تجربههایی که در این دوران به دست میآورد میتواند سالها در پیکره شخصیتی فرد تاثیرات مثبت و منفی خود را برجای بگذارد و زمینه را برای بروز جرم یا کاهش آن مهیا کند.
شاهد حلاج نیشابوری
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
