فیزیک بستری برای دستیابی به صلح

سال 1905 میلادی کارمند ساده اداره ثبت اختراعات سوئیس انتشار مجموعه ای از مقاله های کوتاه خود را آغاز کرد تا یکی از بزرگترین انقلاب های علمی تاریخ بشر را رقم بزند.

کد خبر: ۵۹۵۳۰

آلبرت اینشتین در مجموع این مقاله ها و بویژه دو مقاله نسبیت عام و خاص درک انسان مدرن را از جهانی که در آن زندگی می کند دگرگون کرد تا جهانی که به نظر می رسید تمام زوایای تاریک آن درک شده است به یکباره چهره دیگری از خود را آشکار سازد.
او سرعت نور را ثابت اعلام کرد ، فضا و زمان را به هم آمیخت ، بحث شناخت نور را متحول کرد و قوانین حاکم بر جهان را تصحیح کرد تا دوره مکانیک نیوتونی به عصر جدیدی ارتقا یابد ، پس از گذشت یک قرن از انتشار این مقالات هنوز بسیاری از مردم ارزش کارهای او را درک نکرده اند مردی که بزرگترین خدمتش قابل درک کردن جهان بود. هنگامی که جهان خود را برای ورود به جشن تولد یکصد سالگی انتشار مقالات انقلابی اینشتین آماده می کرد هنوز مردم عادی و حتی بسیاری از افراد تحصیلکرده دید درستی نسبت به اهمیت این بحث نداشتند.
این در شرایطی است که مقاله های او عرصه های جدیدی در فیزیک باز کرد ، نظریه نسبیت ، نظریه کوانتوم ، حرکت براونی ، مباحث کیهان شناسی و...وامدار فعالیت های اینشتین هستند و از آن مهمتر جهانی که در آن زندگی می کنیم نیاز به توصیفی دارد که اینک اینشتین یکی از برجسته ترین همسفران آن به شمار می رود.
ارزش کارهای اینش&تین زمانی درک خواهد شد که مردم متوجه اهمیت جایگاه دانش و بویژه فیزیک در زندگی روزمره خود شوند ، بسیاری از مردم عادی ، دانشمندان و بویژه دانشمندان رشته های علوم محض نظیر ریاضیات و فیزیک را ساکنان بی درد برجهای عاجی می دانند که بی هیچ دغدغه ای مشغول انجام کارهایی هستند که نه خودشان می فهمند نه سایر مردم.
تا زمانی که چنین دیدگاهی وجود دارد نمی توان نسبت به حساس شدن مردم نسبت به مسائل علمی و افزایش دیدگاه علمی مردم عادی امیدوار بود و این افزایش دید با شعار و خواهش و دستور نیز امکان پذیر نخواهد شد.
از زمانی که انسان مدرن شروع به درک محیط اطراف خود نمود و به معنی مدرن کلمه توصیف جهان را آغاز کرد نسبت به توضیح علل رویدادهای اطراف خود حساسیت ویژه ای نشان داده است.
در رساله فلاسفه یونان باستان و اسنادی که از تمدن های قبل از آن به چشم می خورد تلاشهای تمدن های کهن برای ارائه توجیهی از روابط جهان اطراف و ماهیت آن (آنچه در قالب گسترده کلمه فیزیک می گنجد) به چشم می خورد.
این تلاشها که به طور مستقیم با زندگی روزمره ما در ارتباط بود در تحول خود شاهد نقاط اوج بزرگی بوده است ، زمانی که نیوتون با ارائه دستگاه ریاضیاتی جدید نظریه گرانش خود را بیان کرد ، ابزار جدیدی را در اختیار انسان گذاشت تا دیدگاه های علمی قابل محاسبه خود را جایگزین تفکرات فلسفی محض خود درباره طبیعت کند.
با گذشت زمان و تخصصی تر شدن دانش و بهبود ابزارهای ما نتیجه گیری دانشمندان در قالب هایی بیان شد که درک آن توسط مردم عادی امکان پذیر نبود.
به دلیل این پیچیدگی ها بود که مردم نسبت به اهمیت آنها واکنش کمتری نشان می دادند. اما پیچیده تر شدن بیان ها و نظریه ها به این معنی نیست که نقش آنها در زندگی روزمره ما کاهش یافته باشد ، پنجاهمین سالگرد درگذشت مرد انقلابی دانش معاصر انسان و یکصدمین سالگرد انتشار مقاله های انقلابی او فرصت مناسبی برای آشتی مردم با علمی است که زندگی روزمره آنها را در بر گرفته است و به همین دلیل از سوی انجمن های علمی فیزیک جهان سال 2005 میلادی به عنوان سال جهانی فیزیک اعلام شده است.

سالی برای فیزیک

پیشنهاد این سال از سوی نهادهای گوناگون به علمی جهانی با استقبال بی نظیری مواجه شد و کنفرانس بین المللی برای برنامه ریزی برگزاری جهانی آن برگزار شد تا دستورالعمل ها و رهنمودهای جهانی برای برگزاری هماهنگ این مراسم جهانی را با تاکید به تفاوت های فرهنگی و میراث معنوی علمی ملل مختلف به سازمان ها و کشورهای گوناگون ارائه کند.
یکی از شعارهای اصلی این مراسم که از ماه مارس در جهان و از آغاز سال 1384 در ایران آغاز خواهد شد ، فیزیک و صلح انتخاب شده تا بار دیگر به این واقعیت تاکید کند که ما در جهانی زندگی می کنیم که قوانین طبیعی یکسانی به آن حاکم است و بشر ساکن سیاره ای یگانه است و جنگ ها و مرزبندی ها در جایی غیر از ذهن ما وجود ندارد و ریشه تمام نبردها و ناآرامی ها در احساس تفاوتی است که در عالم واقع وجود ندارد.

آلبرت اینشتین: غیرقابل درک ترین موضوع در جهان آن است که می توان جهان را درک کرد

کمیته برگزاری مراسم سال جهانی فیزیک محورهایی اساسی را برای این مراسم اعلام کرده است که از مباحث فرهنگی تا تحقیقات بین المللی علمی را شامل می شود.
ازجمله این پیشنهادها تعریف و انجام پروژه های میراث فرهنگی بشر با تاکید بر میراث علمی تمدن ها است ، تعریف و اجرای بازیهای فیزیکی برای ایجاد علاقه در بین دانش آموزان و کودکان و تهیه و انتشار داستان های فیزیکی که به بیان واقعیت های علمی فیزیک در زبان ادبی و آسان و در قالب داستان خواهد پرداخت ، گوشه دیگری از این برنامه ها است ، طراحی پروژه های دانش آموزی و برگزاری نمایشگاه های عمومی در اطراف جهان و همچنین اجرای نمایشهای عمومی فیزیکی (چون بازیهای نور که توجیه گر فیزیک نور باشند یا استفاده از بازی فواره ها و انعکاس نور و...) به طور جدی توصیه شده است اما در کنار کارهای عمومی ، انجام فعالیتهای علمی عمومی فیزیکی نیز به طور جدی پیشنهاد شده است. طرحی به نام EINSTEIN @ HOME که همانند طرح SETI با مشارکت کامپیوترهای شخصی علاقه مندان در سراسر جهان به تحلیل داده های طرح (LIGO رصدخانه تداخل سنجی امواج گرایی) بپردازند. برگزارکنندگان سال جهانی فیزیک برای تحقق اهداف اصلی خود که افزایش درک عمومی از مقوله فیزیک و علم در زندگی روزمره و افزایش درک مشترک ملتها برای نیل به صلح جهانی است به طورجدی بر همکاریهای بین المللی تاکید دارد. پایگاه اینترنتی این سال در نشانی WWW.WYP2005.ORG آماده است تا برای افرادی که علاقه مند به مشارکت در برگزاری این سال هستند راهنمایی هایی را ارسال و برنامه های آنان را به اطلاع دیگران برسانند.

و در ایران...

جامعه فیزیک کشور ما نیز هماهنگ با برگزاری مراسم سال جهان فیزیک تدارکات وسیعی برای گرامیداشت این سال اتخاذ کرده است و کمیته ای را مسوول برگزاری این سال در ایران نموده است در ایران سال 1385 سال ملی فیزیک اعلام شده است و قرار است برنامه های آن هماهنگ با سایر کشورها و با تاکید بر اولویتهای کشور ما طراحی و برگزار شود.
درباره برنامه ها و تصمیم گیری های کمیته برگزاری سال فیزیک ایران با نزدیک شدن به روزهای برگزاری مراسم باز هم خواهیم نوشت.
اما نکته مهمی که در برگزاری مراسم مربوط به این سال در ایران مهم به نظر می رسد توجه به تجربیات گذشته و حداکثر استفاده از این رویداد است.
برگزارکنندگان سال جهانی ریاضیات در ایران به یاد می آورند میان اهداف و آنچه انجام شد چه تفاوتهایی وجود داشت اما این بار برگزارکنندگان سال ملی فیزیک فرصت مناسبی در اختیار دارند تا در دوره ای که کشور ما در مرحله تحول علمی جدی قرار گرفته است ، مردم را با این جریان همراه کنند.