گزارشی از پشت صحنه مسابقه «صددرصد» از رادیو تهران
همراهی «صددرصد»ی رادیو با مردم
از آنجا که سالهای سال است برنامههایی مسابقه محور از شبکههای رادیویی و تلویزیونی در حال پخش است و هر شبکهای در کنداکتور پخش خود دستکم یکی از این برنامهها را روی آنتن قرار میدهد، تهیه و تولید این گونه برنامهها اقدامی نو به حساب نمیآید، اما آنچه موجب تغییر و تحول یا سبب وجه تمایز مسابقهای با دیگر برنامههای مشابه خود میشود، برخورداری از ایده و اجرایی نو در طراحی بخشهای مختلف است تا بتواند مخاطب خود را جذب و لحظات شاد و مفرحی برای شنوندگان یا بینندگان فراهم کند.
یکی از این مسابقهها که بتازگی از شبکه رادیویی تهران روی آنتن میرود، برنامهای با عنوان مسابقه صددرصد است. ما هم با هماهنگی قبلی با روابط عمومی این شبکه به میدان ارگ، محل تهیه و تولید این مسابقه میرویم تا از نزدیک با بخشهای مختلف این مسابقه و نحوه اجرای آن آشنا شویم.
با ورود به شبکه رادیویی تهران سعید بهروان، مدیر روابط عمومی این شبکه، من را برای ورود به استودیوی پخش برنامه راهنمایی میکند. از هیجان و شلوغی اتاق فرمان استودیو میتوان حدس زد این برنامه همانند دیگر برنامههای مناسبتی یا روتین روالی معمولی را برای تولید طی نمیکند.
هنوز تا زمان پخش برنامه 30 دقیقهای باقی است و عوامل و دستاندرکاران برنامه در استودیو حضور دارند. عوامل هماهنگی در حال تماس با شرکتکنندگانی هستند که قرار است امروز در این مسابقه شرکت کنند. گویندگان برنامه نیز اجرای روزهای گذشته خود را میشنوند و با یکدیگر درباره تعامل بیشتر در اجرای مسابقه صحبت میکنند. تهیهکننده و سردبیر برنامه همچنان در حال گفتوگو و تبادلنظر با یکدیگر هستند. فضای شلوغ و البته شاد و پرهیجانی در اتاق حکمفرماست. من نیز همچنان نظارهگر رویدادهای داخل استودیو هستم. تا شروع برنامه هنوز مدتی باقیمانده است؛ بنابراین با اکبر محمدی خانی، مدیر گروه اجتماعی و خانواده رادیو تهران که بتازگی وارد استودیو شده است، گفتوگو میکنم.
اطلاعرسانی و سرگرمسازی 2 هدف اصلی برنامه
محمدی خانی از سال 72 و با ورود به رادیو ایران، کار خود را در صدا و سیما آغاز کرده و تاکنون نیز در سمتهای سردبیری، طراحی برنامه و همچنین مدیریت پژوهش معاونت صدا فعالیت داشته است. او از ابتدای امسال نیز با عنوان مدیر گروه اجتماعی و خانواده رادیو تهران کار خود را در این شبکه آغاز کرده است. موارد ذکر شده را محمدی خانی میگوید و در ادامه درباره رویکرد و اهداف مسابقه توضیح میدهد: مسابقه صددرصدتوسط دو تیم به صورت یک هفته در میان تولید میشود. این برنامه در وهله اول با رویکرد اطلاعرسانی و ارتقای دانش و آگاهی شنوندگان و در مرحله دوم با هدف سرگرمی و خلق لحظاتی شاد و هیجانانگیز روی آنتن میرود. شنوندگان شبکه رادیویی تهران میتوانند از شنبه تا پنجشنبه، ساعت 19 تا 20 و 30 دقیقه همراه این برنامه باشند و از طریق ارسال پیامک به شماره 30000951 در این مسابقه شرکت کنند و یکی از برندگان ما شوند.
محمدی خانی در پاسخ به این پرسش که چرا نام برنامه صددرصد است، میگوید: صد در نظر اول یعنی کامل. دوم این که صد در حروف ابجد معادل 94 است؛ یعنی حرف «ص» معادل 90 و حرف «د» معادل 4 است و 94 فرکانس دریافت موج شبکه رادیویی تهران است و ترکیب «صد در صد» تاکیدی موکد است. در ضمن این مفهوم را یادآوری میکند که برنده باید صد درصد امتیاز را کسب کند یا دست کم نزدیک آن شود؛ بنابراین افق برنامه صد است که به زبان آماری میتوان فرض کرد صد درصد یک چیز یعنی همه آن چیز و ما از این برای مخاطبان رادیو بویژه شنوندگان محترم برنامههای رادیو تهران که همیشه درجه یک هستند، استعاره گرفتیم.
مدیر گروه اجتماعی و خانواده شبکه رادیویی تهران میافزاید: مسابقه شامل چند فصل است، اما از ویژگیهای شاخص آن، طراحی و اجرای بخشهایی متنوع و جذاب، ایدهها و طرحهای نوی آن است. شرکتکنندگان مسابقه باید از فصل دوراهی، بازیگری، نقشهخوانی، ادامه ترانه، شهروند گزارشگر، صحنه تصادف، تقلید صدا، سرعت غیرمجاز، کنداکتور رادیو تهران و... عبور کنند تا با کسب امتیازهای بیشتر، برنده مسابقه شوند؛ البته از هر بخشی انتظار داریم مثلا فصل نمایش که در آن قطعهای یک بار پخش و بعد از شرکتکننده درباره آن پرسیده میشود. از این طریق تاکید میکنیم افراد تمرین کرده تا رادیو را با تمرکز گوش کنند چون رادیو دکمه بازگشت ندارد.
محمدی خانی میافزاید: حداکثر امتیاز صد درصد و لازم است هر شرکتکننده برای برنده شدن درصد بیشتری امتیاز کسب کند. در پایان هفته به برندگان این مسابقه که امتیازهای بیشتر را کسب کرده باشند، جوایزی اهدا میشود.
همفکری با مخاطبان
وی در بخش دیگری از صحبتهای خود میگوید: از آسیبهای برنامههای مسابقهمحور این است که پشت به مخاطب است، یعنی مخاطب فقط شنونده است و در چنین برنامههایی صرفا مغفول میماند. بنابراین، در این برنامه با مخاطب همفکری شده است، به این ترتیب که سه یا چهار افکت (جلوه صوتی) پخش شده و از او خواسته میشود داستانکی حداکثر در یک دقیقه خلق کند و در پایان روز نیز روایتکننده بهترین داستان به عنوان برنده اعلام و جایزی نیز به رسم یادبود اهدا میشود.
تا شروع برنامه، دقایقی بیشتر نمانده است. گویندگان برنامه دلارام شکوهی و وحید رونقی خودشان را برای اجرای برنامه آماده میکنند. با سلام و احوالپرسی گرم گویندگان با شنوندهها و اعلام برترینهای مسابقه، برنامه آغاز میشود.
گوینده برنامه از اولین شرکتکننده میخواهد خودش را جای گزارشگری تصور و در یک دقیقه خود و زادگاهش را تشریح کند تا به اجرای او که شامل چگونگی استفاده از کلمات، لحن و فن بیان و... است، امتیاز دهد.
در این بخش محمدی خانی با اشاره به محتوای فصل مورد نظر میگوید: این بخش تبلیغ محله زندگی به زبان ساکنان آن است. این از مواردی است که در شنونده احساس هویت ایجاد میکند و عبارت محله ما میتواند به بزرگ شدن مفهوم ما کمک کند تا شنوندگان احتمالی آن محل از شنیدن وصف محل زندگی شان احساس رضایت و تعلق خاطر بیشتری کنند.
رونقی، گوینده برنامه ضمن اعلام شماره پیامک مسابقه برای شرکت شنوندگان از مخاطبان برنامه میخواهد پس از گوش دادن افکت صوتی امروز با برنامه تماس بگیرند و با ذوق و خلاقیت خود داستانکی بامعنا و منطقی خلق و ارائه کنند تا بهترین روایتکننده داستان انتخاب شود. افکت امروز صدای بوق قطار، گاو، کشیدن زیپ و تیز کردن چاقوست. شنوندهها تا پایان مسابقه زمان دارند تا از طریق تماس با برنامه، داستان خود را روایت کنند. این فصل، مخاطب است گرچه به قول دکتر ضیا آذری، مدیر محترم رادیو تهران در رادیو تهران همیشه فصل مخاطب است.
محمد هادی نه برادر که یکی از اعضای گروه برنامهریز این برنامه است، درباره نحوه انتخاب شرکتکنندگان و چگونگی هماهنگی با آنها میگوید: قبل از شروع مسابقه، یک نفر از علاقهمندانی که برای اولین بار و زودتر از همه ثبتنام کردهاند، انتخاب میشود. از آنجا که مسابقه صد درصد بتازگی پخش میشود، شاید شرکتکنندهها، زیاد با مراحل و چگونگی اجرای مسابقه آشنا نباشند؛ بنابراین طی تماس تلفنی با آنها، شیوه شرکت در تمام مراحلی که باید بگذراند یا نحوه امتیازدهی و رتبهبندی توضیح داده میشود و هماهنگیهای لازم صورت میگیرد. بقیه افراد هم از فهرست بلند و زیاد ثبتکنندگان همان روز انتخاب میشوند.
رتبهبندی امتیازات در جدول
نه برادر در پاسخ به این پرسش که کارایی جدول برترینها چیست، میافزاید: امتیازات هر شرکتکننده در جدول رتبهبندی ثبت میشود و بیشترین رتبهها در صدر جدول قرار میگیرند و امتیازات پایین نیز حذف میشوند. در طول برنامه نیز امتیاز رتبه برتر اعلام میشود تا شرکتکنندهها بدانند نفر اول جدول چه امتیازی دارد تا برای کسب امتیاز بالاتر یا نزدیک به او بیشتر تلاش کنند. در پایان هفته شش شرکتکننده با بالاترین امتیاز برنده خواهند بود؛ یعنی ممکن است در یک روز هر سه شرکتکننده برنده نهایی هفته باشند یا در یک روز، هیچ شرکتکنندهای رتبه مناسب کسب نکند و از دور رقابتی حذف شود.
در این بخش که فصل بازیگری است شکوهی، مجری برنامه از شرکتکننده میخواهد در چند ثانیه، نقش فردی را که دچار برق گرفتگی شده است، بازی کند. در مرحله بعد، نمایشی پخش میشود که شرکتکننده باید با حضور ذهنی که دارد، پاسخهایی را که مرتبط با همین نمایش است، بدهد. شنوندهها نیز طی فواصل برنامه، داستانهای مرتبط با افکت پخش شده را روایت میکنند.
عناصر و قالبهای رادیویی
میثم عبدی که علاوه بر سردبیری، طراحی پرسشها مسابقه را به عهده دارد، میگوید: به این دلیل که ما رادیو استانی هستیم، در این برنامه تاکید بر جنبههای شهر تهران و حقوق شهروندی شده است. در این مسابقه از لحاظ فرم از همه امکانات صوتی رادیویی استفاده و پرسشهای برنامه نیز بسیار متنوع و در زمینههای علمی، تاریخی و ادبی و... طراحی شده است. از ویژگیهای مسابقه رادیویی صددرصد این است که از فرمها و قالبهای رادیویی یا عناصر و اجزای برنامهسازی رادیویی بهره میبرد. در این مسابقه از قابلیتهای صوتی و افکت رادیویی، نمایش رادیویی، ترانه و... استفاده میکنیم یا مثلا گزارشگری را به مسابقه میگذاریم و همین طور گویندگی، بازیگری، نویسندگی و... . این مسابقه یک برنامه صد درصد رادیویی است که به بهترین شکل از عناصر رادیویی در آن استفاده شده است.
وی ادامه میدهد: علاوه بر شرکتکنندگان در مسابقه، از شنوندگان برنامه نیز برای مشارکت دعوت میکنیم؛ چرا که این برنامه متعلق به مخاطبان است و آنها هستند که جلوه و شکوه بیشتری به برنامه میدهند.
فرصتی برای شکوفایی خلاقیت
عبدی درباره شیوه انتخاب برندگان و چگونگی امتیازدهی در برنامه میافزاید: روال تعیین برندگان به این صورت است که شرکتکنندگان برتر در طول هفته وارد جدول ردهبندی میشوند. در پایان هفته شش نفری که دارای رتبههای اول تا ششم جدول باشند به عنوان برنده هفته معرفی خواهند شد. در ضمن برنده ماه نیز با همین شیوه انتخاب میشود. کسی برنده ماه است که در جدول ردهبندی ماهانه حائز رتبه اول باشد. برنده فصل و برنده سال هم تابع همین قاعده است؛ بنابراین ممکن است یک نفر در طول سال به واسطه یک بار شرکت، چهار بار برنده مسابقه شود.
تنوع بخشهای مختلف مسابقه و رویکردی که در چینش بخشها و انتخاب موسیقی وجود دارد، به ریتم تند مسابقه کمک زیادی کرده است و این متنوع بودن بخشها و خلاقیت هر شرکتکننده در مسابقه، هر شنوندهای را به شرکت در برنامه ترغیب میکند.
چیزی به زمان اتمام برنامه باقی نمانده است و سومین شرکتکننده برنامه هم با پاسخ به پرسشهای تهرانشناسی، حدس ضربالمثل، خواندن ادامه ترانه و چرخه اقبال و... امتیاز خودش را کسب میکند. یکی از مخاطبانی که بهترین داستان افکتیو را روایت کرده است، به عنوان برنده امروز اعلام میکند.
مهدی سلطانی، تهیهکننده برنامه که حدود 21 سال پیشینه تهیهکنندگی دارد و بیش از 13 سال نیز تهیهکنندگی این نوع از برنامهها را به عهده داشته است، میگوید: از جذابیتهای نهفته در این مسابقه، کشف استعدادها و رشد و شکوفایی خلاقیت شنوندگان بویژه شرکتکنندگان است. این مسابقه به دلیل چینش بخشهای مختلف و موقعیتی که به خودی خود برای شرکتکنندگان فراهم میآورد، علاوه بر مسابقه و به چالش کشیدن تواناییها و اطلاعات، ظرفیت خلق لحظات کمیک، شاد و طنز را دارد. ایجاد سرگرمی توام با شادمانی، شادی، بهروزی و هیجان به عنوان بخش جدانشدنی این برنامه است که هر شنوندهای را به وجد میآورد.
تهیهکننده برنامه با دقت نظر و توجهی که به جوابهای شنوندگان یا پاسخهای مخاطبان و همچنین گویندگان دارد، اشتباهات کوچکی را که شاید در لحظه شخصی متوجه نشود، گوشزد میکند. به طوری که میتوان حدس زد با این که خود را جای شنونده قرار میدهد تسلط و کنترلی هوشمند به مسائل و حتی کوچکترین جزئیات دارد.
به برنامه فرصت دهیم
سلطانی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به این که مخاطبان مقابل برنامههای جدید جبهه میگیرند، میافزاید: به عقیده من، از یک سو بیشتر شنوندگان و علاقهمندان برنامههای رادیویی در مقابل برنامه جدید جبهه میگیرند، چرا که هنوز به تیم جدید و روال اجرای برنامه عادت نکردهاند و تا جا افتادن برنامه برای شنوندگان، زمانی لازم است تا آنها برنامه را قبول و به آن اعتماد کنند. از طرفی دیگر، طبیعی است هر برنامهای که ساخته میشود، ابتدا انتظار تهیهکننده را برآورده نکند. با گذشت زمان هر شخصی بیشتر با وظایف و کارهای خود آشنا میشود و گروه یا گویندگان در تعامل و هماهنگی بیشتر برنامه را پیش میبرند؛ بنابراین دستاندرکاران و عوامل برنامه ساز باید طی زمانی کوتاه ضعفها و قوتهای خود را بشناسند تا هر چه سریعتر در تعامل بیشتر با یکدیگر ضعفها را جبران و قوتها را تقویت کنند تا برنامه به بهترین و زیباترین شکل اجرا شود.
حضور ذهن در اجرای مسابقه حرف اول را میزند
در پایان نیز گویندگان برنامه، وحید رونقی و دلارام شکوهی از نحوه اجرا و چگونگی هماهنگی با یکدیگر میگویند.
وحید رونقی که از سال 87 کار گویندگی در رادیو را آغاز کرده است، توضیح میدهد: «اجرای مسابقههای رادیویی انرژی و شور و شوق مضاعفی میطلبد. در این گونه برنامهها، حضور ذهن و بداههپردازی حرف اول را میزند. به دلیل این که برنامه زنده است و اتفاقات غیرقابل پیشبینی در لحظه رخ میدهد بشدت نیازمند ذهنی بداههپرداز است تا برنامه به بهترین شکل اجرا شود. نکتهای که در این گونه برنامهها باید توجه داشت و بسیار حائز اهمیت است، حرمت نگهداشتن و احترام به شنوندگان است. به دلیل فضای کمیک و شاد برنامه و گفتوگو با شرکتکننده گرچه زمینهای برای شوخی و فضای صمیمی ایجاد میشود، اما رعایت ادب و احترام امری بدیهی است.»
رونقی در پاسخ به این پرسش که در اجرای دو یا چند نفره چگونه میتوان به هماهنگی رسید، میگوید: «به نظر من با گذر زمان، کسب تجربه و شناخت بیشتر گویندگان از یکدیگر میتوان به هماهنگی و تعامل رسید تا هم ریتم و همگام با یکدیگر در جهت اجرای خوب و شنیدنی توفیق حاصل شود. من به نوبه خودم، برای اجرای بهتر این برنامه فیلمهای طنز را بیشتر میبینم، کتابهای طنز را میخوانم و در صورت امکان اجراهای روزهای قبل را گوش میکنم.»
وی اضافه میکند: «گرچه سکان اجرای برنامه به عهده گوینده است، اما گوینده به تنهایی نمیتواند سبب جذب مخاطب شود. هر کس با توجه به حیطه کاری و ماموریتی که به عهده اوست، در جذب مخاطب نقش دارد. تهیهکننده با انتخاب موسیقیهای متناسب با فضای برنامه، سردبیر با طراحی پرسشها و بخشهای متنوع، گوینده با اجرای مسلط و تواناییهای خود در کنار یکدیگر و همگام با هم بهترین برنامه را ارائه میکنند.»
دلارام شکوهی، مهمترین ویژگی اجرای خود را صمیمیت و بداههگویی میداند و میافزاید: به عقیده من سرعت عمل، بداههگویی، صمیمیت و منصفبودن از مولفههای گوینده خوب رادیویی است. در اجرای برنامههای مسابقه محور نیز تسلط و احاطه بر پرسشها و جوابهایی که داده میشود، بسیار حائز اهمیت است. برقراری رابط عاطفی با شنونده، دقت نظر در پاسخهای شنوندگان و البته توجه هم بسیار مهم است.
وی اضافه میکند: اکنون مسابقه رادیویی در شرایطی مخاطب را جذب میکند که از بخشها و نحوه اجرای کلیشهای و روتین به دور باشد. مسابقه باید به گونهای طراحی یا اجرا شود که شامل ایدهها و طرحهای جدید و نو باشد و شنوندگان را به نوعی درگیر برنامه کرده تا فضایی متفاوت ایجاد شود.
مسابقه صد درصد از سوی دو گروه تهیه و ارائه میشود که سردبیر هر دو تیم میثم عبدی است. تهیهکنندگان برنامه مجید خسروانجم و مهدی سلطانی، گویندگان یک هفته در میان، وحید رونقی و دلارام شکوهی یا فاطمه ترابزاده و فرزین رنجبر هستند. برنامهریزی به عهده محمد هادی نه برادر، حسین فهیمیپور و اعظمالسادات ابراهیمی و امور مخاطبان و ارتباطات نیز به عهده معصومه مالکی، معصومه خیاطون و نوید شادابی است.
مریم کریمی
گفت و گو
