بارداری‌های پرخطر

به عبارت دیگر، در بارداری‌های پرخطر احتمال بروز عوارض بارداری ازجمله زایمان زودرس، پارگی کیسه آب، فشار خون بالا و دیابت مادر افزایش پیدا می‌کند.

همان طور که گفته شد، گاهی بارداری پرخطر به بیماری‌ها و شرایط خاص مادر ارتباط پیدا می‌کند که موجب پرخطر شدن بارداری می‌شود. سن بالای مادر، فشار خون و دیابت، بیماری‌های داخلی مانند مشکلات کلیوی یا بیماری‌های قلبی، ام‌اس، بیماری‌های روماتیسمی و... ازجمله مواردی است که می‌تواند در گروه بارداری‌های پرخطر قرار بگیرد. در این شرایط، مادر ناچار است از داروهایی استفاده کند که مصرف آنها طی بارداری ممنوع است و در نتیجه این وضع ممکن است موجب عود بیماری ‌شود. برخی از بیماری‌های مادر مانند میوم‌های رحمی نیز با افزایش احتمال عوارض بارداری، مادر را در خطر بیشتری قرار می‌دهد.

برخی از مشکلات، به نوزاد ارتباط پیدا می‌کند و باعث ایجاد حاملگی‌های پرخطر می‌شود. بارداری‌های چندقلویی‌ یکی از این موارد است و حتی دوقلویی‌ها هم در این گروه قرار می‌گیرد. در این بارداری‌ها احتمال ایجاد عوارض بارداری مانند فشار خون، زایمان زودرس یا پارگی کیسه‌ آب افزایش پیدا می‌کند و هر چه تعداد بچه‌ها بیشتر شود، عوارض هم افزایش می‌یابد. همچنین بیماری‌های مربوط به نوزاد مانند مشکلات مادرزادی که باعث بروز «پلی‌هیدرامنیوس» یا افزایش میزان مایع دور جنین می‌شود نیز احتمال خونریزی‌های بعد از زایمان را افزایش می‌دهد.

چطور این بار‌داری‌ها را تشخیص دهیم؟

امروزه خوشبختانه آزمایش‌های غربالگری داریم که بخوبی انجام می‌شود و در بیشتر مراکز نیز قابل اجراست. همچنین با افزایش آگاهی و اطلاع‌رسانی‌هایی که در این زمینه انجام شده است، بیشتر متخصصان زنان و زایمان و حتی ماماها، آموزش دیده‌اند و می‌دانند اگر خانم بارداری به آنها مراجعه می‌کند باید به عوامل خطر توجه داشته باشند و آنها را شناسایی کنند تا این بیماران را به مراکز مربوط ارجاع دهند.

همچنین، با توجه به اجرای برنامه پزشک خانواده، پزشکان عمومی هم با شناسایی بیماران و در صورتی که خطری وجود داشته باشد، حتما آنها را به مراکز فوق‌تخصصی ارجاع خواهند داد.

مراقبت‌های دقیق‌تر در بارداری‌های پرخطر

قطعا مراقبت‌های قبل از زایمان برای خانمی که در گروه بارداری‌های پرخطر قرار می‌گیرد، در مقایسه با دیگر خانم‌های باردار تفاوت خواهد داشت و تغییراتی در آن ایجاد می‌شود. در مراقبت‌های پیش از زایمان، هنگامی که خانم برای اولین مرتبه به پزشک مراجعه می‌کند، آزمایش‌هایی برای او تجویز می‌شود تا مواردی مانند کم‌خونی، قند خون و بیماری‌هایی مانند ایدز، هپاتیت و... بررسی شود. توصیه می‌شود خانم‌های باردار که شرایط طبیعی و نرمالی دارند، در هفت ماه اول (28 هفته اول) به صورت منظم، ماهی یک بار به پزشک مراجعه کنند. بین 28 و 36 هفته باید هر دو هفته یک بار و از هفته 36 تا زمان زایمان نیز هفته‌ای یک بار ویزیت شوند. با وجود این، زمانی که بارداری پرخطر محسوب می‌شود، این فواصل نیز کاهش می‌یابد. به عنوان مثال، برای خانم بارداری که دچار دیابت بارداری است، قطعا ‌باید فواصل کوتاه‌تر شود و براساس آنچه پزشک معالج تشخیص می‌دهد و برایش تعیین می‌کند، مادر باید دائم با او در تماس باشد.

از طرف دیگر، گاهی باید این بیماران را به مراکزی ارجاع دهیم که بهتر می‌توانند از مادر و نوزادش نگهداری و مراقبت کنند. در واقع باید امکانات بیهوشی بهتر، مراقبت‌های بهتر بعد از زایمان و مراقبت بهتر از نوزادی که ممکن است نارس باشد، برای این افرد فراهم کنیم.

بنابراین در یک بارداری پرخطر، ابتدا باید مادر را شناسایی کنیم و در دوران بارداری خطرات را به او بگوییم و با موارد مورد نیاز آشنا کنیم که اگر علائم خطر بروز کرد، هر چه سریع‌تر خودش را به مراکز درمانی برساند. همچنین خوب است به این مادران اطلاع دهیم چه مراکزی بهتر می‌توانند این خدمات را برایشان انجام دهند. در واقع، با شناسایی این افراد قبل از زایمان، می‌توانیم مرگ‌ومیر مادران و نوزادان را کاهش دهیم.

تعیین نوع زایمان در حاملگی‌های پرخطر

در مورد نوع زایمان باید برای هر فرد با توجه به شرایط و موقعیتی که دارد، به طور جداگانه تصمیم‌گیری شود. با این حال، شاید بتوان گفت بارداری‌های پرخطر کمی احتمال سزارین را افزایش می‌دهد ولی نه در همه موارد. به عنوان نمونه، امراض قلبی یک بیماری پرخطر محسوب می‌شود که در بسیاری از موارد در بیماری‌های قلبی انتخاب اول، زایمان طبیعی است؛ چون میزان خونریزی کمتر است، اما در زایمان طبیعی هم نباید به قلب بیمار فشار وارد شود. بنابراین برای هر فرد باید براساس شرایطی که دارد، تصمیم گرفته شود.

سرانجام توصیه می‌شود مادران باردار زمانی که متوجه بارداری می‌شوند هرچه سریع‌تر به مراکز درمانی مراجعه کنند و اولین ویزیت‌شان را داشته باشند. براساس تحقیقاتی که انجام شده، مشخص شده است بسیاری از کسانی که دچار مشکل می‌شوند، خانم‌های بارداری هستند که توجهی به این موضوع ندارند یا تصور می‌کنند این بارداری هم مانند بارداری‌های قبلی است و از نظر آنها مراجعه به پزشک ضرورتی ندارد. بنابراین طبیعی است که موارد خطر به موقع شناسایی نشده و در نتیجه، زمانی که بیماری یا عارضه خیلی وخیم می‌شود، بیمار برای اولین بار به پزشک مراجعه می‌کند.

بنابراین همه خانم‌های باردار باید در اولین فرصت به اولین و در دسترس‌ترین مرکز درمانی مراجعه و شرح حال بالینی و سابقه پزشکی‌شان را مطرح کنند. همچنین، فراموش نکنید که همه موارد را باید با پزشک در میان بگذارید، چون شاید آنچه از نظر شما مهم نیست، برای پزشک مهم و قابل توجه باشد.

دکتر ربابه طاهری‌پناه ‌/‌ متخصص زنان و زایمان