هوشمندی در دوری از کلیشه‌ها

نگارش فیلمنامه سریال دودکش، به عهده برزو نیک‌نژاد بوده است. او برای پرداخت به مشکلات جامعه زبان شیرین و طنازی را انتخاب کرده است. از سوی دیگر، شخصیت‌های فیلمنامه از شخصیت‌پردازی بسیار خوبی بهره می‌برند. خوب و بد آنها و عشق و نفرتشان آمیخته به هم است. دو مبحث روان‌شناسی و جامعه‌شناسی که گاه در برخی سریال‌ها نادیده گرفته می‌شود یا هنگام نگارش فیلمنامه کمتر مورد توجه نویسندگان قرار می‌گیرد و فیلمنامه تنها داستانی را در فضایی تصنعی روایت می‌کند، سبب شده مجموعه دودکش با این که فضایی طنزآمیز دارد، کاملا واقعی و باورپذیر باشد.

بخش عمده‌ای از موفقیت سریال مدیون کارگردانی لطیفی و بازی خوب، روان و متفاوت بازیگران سریال است. کافی است به بازی بازیگران این سریال نگاهی داشته باشیم تا متوجه شویم آنها با تلاش بسیار و هدایت کارگردان سعی کردند بازی متفاوت از دیگر بازی‌های طنز قبلی‌شان به تصویر بکشند.

گرچه هومن برق‌نورد، بهنام تشکر و امیرحسین رستمی بارها در آثار طنز نقش‌آفرینی کرده و در کار خودشان خبره هستند، اما لطیفی توانسته از آنها یک‌بازی دیگر برای این سریال بگیرد؛ یک بازی متفاوت و طناز دیگر. در واقع یکی از امتیازات سریال دودکش به چینش بازیگران برمی‌گردد که لطیفی با دقت و وسواس زیادی این کار را انجام داده است.

از سوی دیگر با هدایت درست این بازیگران توانسته وجه دیگری از توانمندی بازیگران را به رخ منتقدان و مردم بکشد. طبیعی است این مساله فقط هنرمندی یک کارگردان را نشان می‌دهد، چون گاهی دیده می‌شود کارگردانی سراغ بازیگران طناز می‌رود، اما از آنها همان بازی‌ای را می‌خواهد که در کارهای قبلی‌شان ارائه کرده‌اند و همین مساله نه تنها بازیگران که کار کارگردان را هم به ورطه کلیشه می‌اندازد، اما لطیفی با هوشمندی مانع این موضوع شده است. او در سریال تلویزیونی دودکش از بازیگران خانم همچون سیما تیرانداز، نگار عابدی و... بازی‌هایی متفاوتی گرفته و بینندگان شاهد بازی‌های جذاب از آنها هستند که در دیگر آثارشان ندیده‌اند. البته نباید توانایی فردی این بازیگران را نادیده گرفت. هومن برق‌نورد در این سال‌ها این مساله را به همه به اثبات رساند که برایش فرقی نمی‌کند او نقش جدی بازی کند یا طنز. آنچه اهمیت دارد این که او بعد از تمام‌شدن هر اثری با نقشش خداحافظی می‌کند و تیک‌های‌‌ همان شخصیت را به کار بعدیش نمی‌برد، بلکه سعی می‌کند یک شخصیت جدید و جذاب را خلق کند. بهنام تشکر نیز که در چند سریال اخیرش با هومن برق‌نورد زوج هنری بوده است، با انتخاب کاراکتری جدی اما بی‌ثبات و نان به نرخ روز خور، از خود چهره‌ای متفاوت ارائه کرده است. اما هنر بازیگردانی کارگردان را بیشتر از هر چیز در بازی سیما تیرانداز که بسیار گزیده‌کار است و برای اولین بار در یک سریال طنز بازی می‌کند، می‌توان مشاهده کرد و همچنین از قرار دادن امیرحسین رستمی با بازی زیر پوستی و درونی در کنار برق‌نورد و تشکر که بازی‌های بیرونی دارند و این چیدمان بسیار دلنشین و جذاب است. در واقع لطیفی از هیچ چیز چشمپوشی نکرده است. این مساله را در بازی بازیگران کودک سریال هم می‌توان شاهد بود ضمن آن که استفاده از بازیگران خوب تئاتر که این سال‌ها در تلویزیون جایگزین استفاده از بازیگران چهره شده است، یکی از امتیازات سریال است. دیگر عوامل پشت دوربین دودکش نیز همه به نوعی در زمینه خود حرفه‌ای و دقیق هستند و بخوبی از عهده مسئولیت خود برآمده‌اند.

متاسفانه در طنزهایی که از دهه 70 به بعد در تلویزیون ایران باب شد و البته بعضا آثار خوبی (همچون مجموعه‌های پاورچین، چک برگشتی، ساختمان پزشکان و...) در ادامه تولید شدند، اکثرا آثاری مجرد و غیرقابل باور و دور از فضای زندگی متعارف بودند، اما شبکه یک با پخش سریال پایتخت یک و دو، در نوروز سال‌های اخیر و اکنون با پخش سریال دودکش توانسته با این سه سریال خوب، قوی و طناز و با نزدیک‌شدن به فضای زندگی مردم و واقعیت‌های اجتماعی نظر مردم را برای بار دیگر در آثار نمایشی طنز جلب کند.

تنها ایرادی که به فیلمنامه این سریال وارد است، نداشتن یک خط کلی داستانی و گره اصلی داستانی است. اگرچه دودکش یک موقعیت اصلی دارد، یعنی یک قالیشویی که پلمب شده است، اما متن در عرض حرکت می‌کند و خرده‌پیرنگ‌ها اتفاق می‌افتند، بی آن که مسیر داستان و موقعیت داستان را جلو ببرند یا دچار مخاطره کنند.

لطیفی کارگردان نام آشنای سینما و تلویزیون که پیش از این سریال‌هایی همچون همسایه‌ها، سفرسبز، فرار بزرگ، وفا، صاحبدلان، سه در چهار و نردبام آسمان را در کارنامه کاری خود ثبت کرده و در ژانرهای متفاوت خوش درخشیده، پس از فیلم‌های سینمایی موفقش در عرصه طنز، باز هم با انتخاب یک فیلمنامه طنز و تولید آن نشان داده است در این زمینه همچنان حرف‌هایی برای گفتن دارد.

مریم رها