دربه‌در به دنبال لوکیشن!

در مورد سریال‌های تاریخی نیز تنها چاره کار ساخت دکور است که تلویزیون در این باره از تامین بودجه مضایقه نمی‌کند اما پراکندگی دکورها، هزینه‌های نگهداری و بسیاری موارد دیگر دست به دست هم می‌دهند تا سرنوشت این دکورها ویرانی باشد.

اینجاست که باید به شیوه سنتی تولید فیلم و سریال با تردید نگاه کرد! شاید شیوه‌های فعلی تولید سریال تا چند سال پیش منطقی به نظر می‌رسید اما امروز به دلیل افزایش تولید سریال، تغییر فضای شهری و بخصوص افزایش قیمت اجاره بهای ملک، وقت آن رسیده که تلویزیون به فکر راهکارهای تازه باشد. متخصصان و دست‌اندرکاران تولید فیلم و سریال معتقدند​ ساخت استودیوهای فیلمسازی یا شهرک‌ استودیویی بهترین راهکار برای بهبود وضع تولید سریال در تلویزیون است.

مزایای تولید استودیوهای تلویزیونی

استودیوهای تولید فیلم و سریال همه امکانات لازم برای ساخت فیلم و سریال را در خود جای می‌دهند؛ از دیوارها و فضاهای قابل تغییر گرفته تا امکانات لازم برای نورپردازی، فضاسازی و طراحی صحنه، فضای مناسب برای چرخش دوربین و استقرار عوامل پشت صحنه. این امکانات در نهایت به تولید آسان‌تر و سریع‌تر و کم‌هزینه‌تری منجر می‌شود که در بلند مدت بسیار به نفع تلویزیون است. اسماعیل عفیفه تهیه‌کننده مجرب تلویزیون معتقد است افزایش قیمت‌ ملک مهم‌ترین مشکلی است که تهیه‌کنندگان تلویزیون را با مشکل روبه‌رو کرده است.

تهیه‌کننده سریال مامور بدرقه می‌گوید: خانه‌ای را که می‌شد سال گذشته با روزی 200 هزار تومان برای تولید سریال اجاره کرد، امسال باید ​ یک میلیون تومان برای آن پرداخت. اما تنها مشکل تولید سریال در فضای واقعی این نیست. هماهنگی برای تصویربرداری در فضاهای عمومی مانند بیمارستان، کلانتری و... نیز از دیگر مسائلی است که روند تولید را با مشکل روبه‌رو می‌کند و سبب کندی کار می‌شود.

به اعتقاد این تهیه‌کننده بهترین راهکار برای حل این مشکلات ایجاد یک شهرک جامع و بزرگ است که البته هزینه‌های زیادی خواهد داشت. اما عفیفه توضیح می‌دهد که تخصیص بودجه به این کار در نهایت به صرفه خواهد بود.

او می‌گوید: شاید لازم باشدپنج یا ده سال برای تولید چنین شهرکی وقت صرف شود اما وجود آن، هم برای تولیدات تاریخی تلویزیون غنیمت است و هم برای تولید آثار معاصر.

پیام فروتن، طراح صحنه تئاتر و تلویزیون در این زمینه معتقد است که صرفه‌جویی در زمان، انرژی و هزینه اصلی‌ترین فواید شهرک‌سازی است. او در این باره می‌گوید: اگر چنین استودیوهایی در اختیار داشته باشیم دیگر بجز برخی موارد، نیازی به جابجایی و نصب تجهیزات و امکانات نداریم و از استهلاک ابزار کاسته خواهد شد. همچنین در مصرف انرژی و بودجه نیز صرفه‌جویی می‌شود چرا که چنین استودیوهایی امکانات جنبی ارزشمندی دارند که از آن جمله می‌توان به اسکان عوامل، انبار کردن وسایل، اتاق‌های مخصوص گریم، پرو لباس، اتاق دورخوانی، پلاتوهای جنبی، سالن غذاخوری، کارگاه‌های کوچک دکور و لباس برای رفع عیوب و... نام برد . همچنین به دلیل تصویربرداری استودیویی لزومی به رعایت روز و شب نیست و در هر زمانی می‌توان صحنه‌های مربوط به شب یا روز را نورپردازی و تصویربرداری کرد.

به اعتقاد فروتن تصویربرداری در استودیو فقط به لحاظ مادی به صرفه نیست، بلکه دست طراح صحنه و کارگردان را برای کارهای خلاقانه بازمی‌گذارد و اجازه نمی‌دهد شتابزدگی به کیفیت کار ضربه بزند. طراح صحنه سریال میوه ممنوعه زندان، بیمارستان، آپارتمان‌ مسکونی، دفاتر اداری و مکان‌هایی از این دست را جزو فضاهایی می‌داند که تقریبا در اکثر سریال‌های ایرانی مورد استفاده قرار می‌گیرند و تاکید می‌کند که ساخت دکور ماندگار، اما قابل تغییر از این مکان‌ها می‌تواند نقش موثری در بالا رفتن سرعت تولید داشته باشد.

او تاکید می‌کند: گروه‌های تولید به جای این ‌که هر بار فضاهای مورد نیازشان را بسازند، می‌توانند نماها و دکورهای استودیویی را تغییر بدهند.. فروتن به دکور زندان در شهرک دفاع مقدس اشاره می‌کند که ماکتش براساس زندان قصر طراحی شده، اما نیمه‌کاره مانده است. او این دکور را نمونه‌ای از ایجاد استودیوهای فیلمسازی می‌داند و معتقد است که می‌شد از آن بسیار بیشتر از اینها بهره برد.

پیام فروتن معتقد است استودیوهای فیلمسازی یا همان شهرک سینمایی بهتر است در بافت شهر ساخته شود تا دسترسی به این مکان راحت باشد و عزیمت عوامل به این مکان طولانی و پرهزینه نشود.

فروتن می‌گوید: دوری این استودیوها از شهر باعث هدر رفتن زمان و خستگی عوامل می‌شود. مثلا شهرک دفاع مقدس 60 کیلومتر از شمال تهران فاصله دارد و اگر حساب کنیم که گروه تولید هر روزچهار ساعت را صرف رسیدن به این مکان کنند و چهار ساعت هم به بازگشت اختصاص داده شود، در طول 10 جلسه فیلمبرداری 80 ساعت زمان صرف جابه‌جایی عوامل می‌شود. فروتن درباره به صرفه بودن تولید چنین شهرکی می‌‌گوید: شهرک غزالی سال 60 ساخته شده و تا امروز سریال‌های زیادی در آن تولید شده است. بنابراین ساخت شهرک کاملا به صرفه است.

استودیوهایی برای فردا

ساخت استودیو یا یک شهرک برای تولید فیلم و سریال، نیازمند در نظر گرفتن نکات متعددی است که شاید بودجه و ساختار تنها بخشی از آن باشد. به عنوان مثال اسماعیل عفیفه انتخاب یک مکان خوب جغرافیایی برای این شهرک را یکی از نکات مهم در افزایش کاربری آن می‌داند و توضیح می‌دهد: این شهرک باید در جای مناسبی ساخته شود که دسترسی به آن سخت نباشد و در عین حال به طبیعت و فضای باز مناسب برای فیلمبرداری نزدیک باشد، ساختمان‌هایش براساس طرحی جامع و اصولی طراحی شده باشد و در کنار استودیوهای فیلمسازی، دکورهایی برای ساخت سریال‌هایی در دوران مختلف تاریخ داشته باشد. همچنین می‌توان در این شهرک فضایی برای اسکان عوامل فراهم کرد تا فرصت تصویربرداری افزایش یابد و گروه بتوانند با امکانات بیشتر در نوبت‌های طولانی‌تری کار کند. تهیه‌کننده «پس از باران» معتقد است شهرک سینمایی مذکور باید فضاهای متنوع داشته باشد و امکان ساماندهی فضا، تغییر دکورها و تزئینات در آن به‌سادگی و بدون دردسر صورت بگیرد.

عفیفه ضمن اشاره به لزوم طراحی این شهرک توسط یک گروه از متخصصان رشته‌های مختلف، درباره فواید چنین شهرکی می‌گوید: کاهش زمان و هزینه تولید، افزایش سرعت و حرفه‌ای شدن روند تولید فیلم و سریال مهم‌ترین فواید ایجاد استودیو برای تولید فیلم و سریال است. کار در فضای شهری و در خانه‌های مردم باعث ایجاد مزاحمت برای دیگران می‌شود و از روند حرفه‌ای به دور است.

پیام فروتن درباره نحوه ساخت این شهرک، نگاه آینده‌نگرانه را ضروری می‌داند و می‌گوید: برای ساخت چنین شهرکی باید گروهی متشکل از مهندسان معمار، متخصصان طراحی صنعتی، مهندسان سازه و عمران، چند طراح صحنه زبده، یکی دو کارگردان خلاق، صدابردار و تصویربردار و از همه مهمتر یک مدیر کنترل پروژه تشکیل شود.

توجه به رفاه عوامل

علیرضا افخمی کارگردان شناخته شده تلویزیون که سریال‌هایی همچون پنجمین خورشید، زیرزمین و پنج‌ کیلومتر تا بهشت را در کارنامه دارد معتقد است ساخت یک شهرک سینمایی با استودیوهای فیلمسازی بسیار هزینه‌بر است و به همین دلیل به برنامه‌ریزی دقیق نیاز دارد.

افخمی به افزایش تعداد شبکه‌های تلویزیونی و وجود شبکه‌هایی که حداقل یک بخش نمایشی در طول شبانه‌روز دارند، اشاره می‌کند و آن را دلیلی برای ضرورت ساخت شهرک سینمایی می‌داند. او تصریح می‌کند: این شهرک زمانی می‌تواند برای تولید فیلم و سریال کارگشا باشد که به صورت اصولی ساخته شود، از شهر تهران فاصله زیادی نداشته باشد، مجتمع‌های اقامتی در کنارش فراهم شده باشد تا امکان کار شبانه‌روزی هم در آن فراهم شود. همچنین لازم است در طراحی آن از نظرات کارگردان‌ها، تهیه‌کنندگان و طراحان صحنه نیز بهره گرفته شود. استفاده بهینه از فضاها، دیوارهای قابل جابه‌جایی، امکان ایجاد تغییرات صحیح در فضاها از جمله مواردی است که باید در ساخت این شهرک مد نظر قرار بگیرد.

تلویزیون یا بخش خصوصی

براساس نکات مطرح شده، ساخت یک شهرک سینمایی متشکل از فضاها و استودیوهای متعدد، برای تولید بهتر، آسان‌تر و ارزان‌تر فیلم و سریال بسیار مفید است، اما آینده این شهرک و بهره‌وری آن هم برای مدیران تلویزیون اهمیت دارد. به اعتقاد اسماعیل عفیفه، ساخت چنین شهرکی با هزینه بسیار زیاد میسر است، اما خیلی زود می‌تواند به یک واحد درآمدزا برای سازمان تبدیل شود. او درباره درآمدزایی چنین شهرکی می‌گوید: تلویزیون می‌تواند از اجاره این استودیوها یا فضای شهرک به تهیه‌کنندگان سینما و شرکت‌های خصوصی که در زمینه تولید فیلم‌های تبلیغاتی و... فعال هستند، درآمد کسب کند و از این درآمد برای نگهداری، نوسازی و تجهیز استودیوها بهره بگیرد. پیام فروتن نه‌تنها ساخت شهرک سینمایی و استودیوهای فیلمسازی را هزینه تلقی نمی‌کند، بلکه آن را نوعی سرمایه‌گذاری نیز می‌داند و می‌گوید: با برنامه‌ریزی کلان می‌توان فضای استودیوها و امکانات شهرک را به تولیدکنندگان فیلم و سریال در کشورهای همسایه اجاره داد و حتی زمینه را برای ایجاد توریسم هنری فراهم ساخت، اما این برنامه‌ها زمانی محقق می‌شود که یک مدیر توانا و برنامه‌ریز دقیق سکان امور را به دست بگیرد، اما علیرضا افخمی درباره این سریال به نکته متفاوتی اشاره می‌کند و معتقد است که ساخت این شهرک باید به بخش خصوصی واگذار شود. او در این باره می‌گوید: اگر شهرک سینمایی را تلویزیون بسازد، به یکی از زیرمجموعه‌های این سازمان بزرگ تبدیل خواهد شد و شبیه به نهادهای خصوصی و دولتی خواهد شد که تهیه‌کننده‌ها همین حالا با آن درگیر هستند.

این کارگردان درباره دیدگاه نه‌چندان مثبت‌اش به آینده چنین شهرکی می‌گوید: اگر این شهرک توسط تلویزیون ساخته شود، کارکنان آن کارمندانی خواهند بود که به صورت ماهانه حقوق می‌گیرند و انگیزه‌ای برای خدمت‌رسانی بهتر و در نتیجه کسب درآمد بیشتر ندارند. بنابراین بروکراسی بر روند کارها حاکم خواهد شد و به گروه‌های تولید خدمات مناسب ارائه نخواهد شد.

افخمی همچنین معتقد است بخش خصوصی حتما از این مساله استقبال خواهد کرد، به شرط آن‌که تسهیلات ویژه‌ای به سرمایه‌گذاران ارائه شود. به گفته این کارگردان، اگر برای ایجاد چنین شهرکی زمین با قیمت و شرایط مناسب ارائه شود، بانک‌ها در پرداخت وام همکاری کنند و زمینه فراهم شود، حتما ساخت آن با استقبال بخش خصوصی روبه‌رو خواهد شد.

یک اتفاق ناگزیر

رشد و توسعه شبکه‌های دیجیتال و برخی اتفاقات دیگری در تلویزیون نشان‌دهنده توجه مدیران رسانه ملی به توسعه و رشد است. ساخت شهرک سینمایی با استودیوهای مجهز نیز اقدامی در همین جهت تلقی می‌شود و از این رو می‌توان امیدوار بود که ایجاد شهرک سینمایی با استودیوهای مجهز فیلمسازی خیلی زود در دستور کار تلویزیون قرار بگیرد و به مدد تلویزیون تولید محصولات نمایشی، شکل و شیوه حرفه‌ای به خود بگیرند.

آذر مهاجر/ گروه رادیو و تلویزیون