ششم ابتدایی خواهد ‌ماند

راه‌اندازی دوباره کلاس ششم دبستان پس از چند دهه غیبت آن در نظام آموزشی کشور، جسارتی ویژه می‌خواست که وزارت آموزش و پرورش این جسارت را به خرج داد و همانند سال‌های دور، تحصیل در مدرسه را به دو دوره شش ساله تقسیم کرد.

مهر سال 91 اما این جسارت که درونمایه‌ای از شتابزدگی نیز داشت، فضایی ویژه در مدارس ایجاد کرد که از مبهم بودن پایه ششم ابتدایی برای مدیران، معلمان، دانش‌آموزان و والدین آنها حکایت داشت.

در ماه‌های ابتدایی سال تحصیلی، گلایه اصلی مدیرانی که با «جام‌جم» گفت‌وگو می‌کردند، نبود تجهیزات مورد نیاز این پایه در مدارس بود. آنها از نبود رایانه و نرسیدن سی‌دی‌ها و کتاب‌های راهنما به دست معلمان گله داشتند و مطمئن بودند اگر سی‌دی‌ها زودتر به مدارس می‌رسید، مشکلات کمتر می‌شد.

مدیران از روند کند تدریس نیز شکایت داشتند چون به اعتقاد آنها کتاب‌های نوشته شده برای این پایه به اندازه‌ای پیچیده، پرحجم و پراکنده گوست که معلم برای تفهیم آن به دانش‌آموزان چاره‌ای جز حرکت لاک پشتی در تدریس ندارد؛ آن هم معلمانی که خود گاهی در مباحث پیچیده کتاب‌ها دچار سردرگمی می‌شوند و چون به اندازه کافی آموزش ندیده‌اند راهی برای برون رفت از این وضع پیدا نمی‌کنند.

گلایه مدیران البته شباهت زیادی به انتقاد‌ معلمان داشت چون معلمانی که با «جام‌جم» گفت‌وگو می‌کردند، پیش از هر چیز، از ناچیز بودن آموزش‌های ضمن خدمتشان حرف می‌زدند. آنها می‌گفتند پایه ششم ابتدایی زمانی خوب و کارآمد است که دوره‌های آموزشی به جای یک ماه مانده به شروع مهر مثلا از ابتدای تابستان آغاز شود و کوتاه و فشرده نیز نباشد.

بعضی‌ها نیز حرف مدیران را تکرار کردند و گفتند ‌کلاسشان رایانه ندارد و نتیجه گرفتند که وقتی زیرساخت‌های ایجاد پایه ششم آماده نبود و وزارتخانه نیز این را می‌دانست، نباید تا این حد عجولانه عمل می‌کرد.

با این حال گلایه معلمان فقط به آموزش‌های مختصر و کم‌بهره ضمن خدمت دلالت نداشت چون آنها همچون مدیران از نبود رایانه در کلاس، همچنین هوشمند نبودن مدارس که لازمه آغاز به کار پایه ششم ابتدایی است، انتقاد داشتند و ادامه این وضع را به ضرر دانش‌آموزان و نظام آموزشی کشور تعبیر کردند.

مسئولان نگران نیستند

حالا بیش از هشت ماه از آن روزها و آن گلایه‌ها و آن کمبودها گذشته و پایه ششم ابتدایی یکساله شده است در حالی که بخشی از مشکلات مربوط به آن برطرف‌شده و بخش بزرگی از مشکلات که باقی‌مانده، سبب نگرانی مدیران و معلمان شده است.

این در حالی است که مسئولان وزارت آموزش و پرورش، از وزیر گرفته تا معاون ابتدایی او و نیز رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی، راه‌اندازی پایه ششم ابتدایی را الزام سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، وظیفه‌ای تخطی‌ناپذیر و نیاز دانش‌آموزان امروز می‌دانند که البته به باور آنها مشکلاتش بسیار کمتر از آنی است که مدیران، معلمان و دانش‌آموزان می‌گویند.

تا آنجا که به حمیدرضا حاجی‌بابایی، وزیری که ایجاد تغییرات بنیادین در آموزش و پرورش در کارنامه‌اش ثبت شده، مربوط است، او هیچ ‌گاه دغدغه‌ای از بابت پایه ششم ابتدایی نداشته و ندارد چراکه به زعم او همه زیرساخت‌ها آماده است و اگر در جایی کمبودی هست، بزودی رفع می‌شود. او همچنین بتازگی بر همه شایعاتی که از حذف پایه ششم ابتدایی حکایت داشت، نقطه پایانی گذاشته و اعلام کرده است ‌پایه ششم ابتدایی بر مبنای قانون تاسیس‌شده، برای ماندن آمده و قصد رفتن ندارد مگر این که وزیری جدید بیاید، قانون نوشته شده فعلی عوض شود و با حذف این پایه همه چیز به حالت اول برگردد.

فاطمه قربان، معاون ابتدایی وزیر نیز کمتر گلایه‌ای از پایه ششم ابتدایی را منطقی می‌داند. او در گفت‌وگو با «جام‌جم» منکر وجود برخی کاستی‌ها نشد، اما موضعگیری‌اش به سمتی بود که نشان می‌داد در ذهنش با معلمانی که به روش سنتی تدریس عادت کرده‌اند و حاضر نیستند فضایی جدید را تجربه کنند، انتقاد دارد.

قربان معتقد است وقتی در نظام آموزشی کشور صحبت از تحول بنیادین می‌شود، این تحول فقط شامل کتاب‌ها نیست بلکه معلمان را هم دربرمی‌گیرد یعنی تحولی که معلمان را وامی‌دارد به جای این‌ که منتظر باشند همه چیز مطابق آموخته‌های قبلی آنها پیش برود، این بار خودشان را با تغییرات منطبق کنند.

پایه ششم ابتدایی اصلاح می‌خواهد

صحبت‌های فاطمه قربان البته بیراه نیست. او ایجاد تحول بنیادین در آموزش و پرورش را در گرو ایجاد تحول در معلمان می‌داند که با چارچوب‌های منطقی همخوانی دارد. در واقع انتظار سیستم آموزشی از معلمان این است که در روزهای تعطیل هفته به ارتقای سطح دانش و توان خود مشغول شوند چون اگر خود با پایه ششم و تغییرات آن کنار بیایند، می‌توانند دانش‌آموزان را هم بدرستی هدایت کنند و تحت آموزش قرار دهند.

اما موضوع به این سادگی که معاون وزیر می‌گوید نیست و همه مشکلات فعلی پایه ششم ابتدایی را نمی‌توان به معلمان کم کار و سنتی نسبت داد چون بخشی از مشکلاتی که امروز معلمان و دانش‌آموزان با آن درگیرند، نتیجه نبود زیرساخت‌های لازم برای تحول در مدارس است؛ مشکلاتی همچون تراکم بالای کلاس‌ها، هوشمند نبودن مدارس و کافی نبودن دوره‌های آموزشی برای معلمان که از حیطه اختیارات معلمان و مدیران خارج است.

با این که نخستین سال تدریس پایه ششم ابتدایی در مدارس رو به پایان است، اما برخی معلمان و مدیران در گفت‌وگو با «جام‌جم» از سختی‌های این یک سال و نگرانی‌هایشان نسبت به آینده می‌گویند که آن هم زاییده فراهم نبودن زیرساخت‌هاست.

یکی از معلمان این پایه که در یکی از مدارس شهر تهران تدریس می‌کند، می‌گوید: ابتدایی‌ترین وسیله مورد نیاز برای کلاس ششم، رایانه است که هنوز مدرسه ما اتاق رایانه مجهز ندارد. کتاب‌های درسی این پایه نیز از هر دری سخنی است، بویژه کتاب ریاضی آن که بیش از آن که کتاب درسی باشد، به کتاب تمرین شباهت دارد و همین مشکلات، ما را نسبت به سال آینده نیز نگران کرده است.

معلم دیگری نیز که در اسلامشهر تدریس می‌کند، ترجیح می‌دهد در گفت‌و‌گو با ما راه‌اندازی پایه ششم ابتدایی را معادل قیچی کردن بچه‌ها از وسط توصیف کند چون به باور او دانش‌آموزانی که تا کلاس پنجم با کتاب‌های کم‌حجم و ساده درس خوانده بودند، حالا مجبورند کتاب‌هایی با حجم زیاد بخوانند و با مطالب آن که از این شاخه به آن شاخه می‌پرد، کنار بیایند.

به گفته این معلم پایه ششم، تراکم بالای کلاس‌ها ـ حدود 40 نفر ـ کمبود امکانات آموزشی و در دسترس نبودن منابع تکمیلی از مشکلات دیگر سال نخست اجرای این پایه در مدارس است که باعث شده اگر دانش‌آموزی با پایه ضعیف به این پایه وارد شود، با مشکلات فراوانی رو‌به‌رو شود.

مدیر یکی از مدارس ابتدایی گیلان نیز در گفت‌و‌گو با «جام‌جم» تقریبا همین انتقادها را به پایه ششم وارد می‌کند و همخوانی نداشتن موضوعات کتاب با تجهیزات مدارس، هوشمند نبودن کلاس‌ها، حجم زیاد کتاب‌های درسی، کوتاه بودن ساعت کلاس‌ها و در دسترس نبودن منابع برای ارتقای سطح دانش معلمان را از چالش‌های پیش‌رو در سال تحصیلی رو به پایان 92 ـ 91 دانست؛ در حالی که کم‌فایده بودن دوره‌های آموزشی برای معلمان این پایه را نیز از دلمشغولی‌های مدیران در سالی که گذشت، عنوان کرد.

مقایسه گفته‌های مدیران و معلمان در ابتدای سال تحصیلی و در روزهای پایانی آن، گویای این حقیقت است که مشکلات موجود بر سر راه پایه ششم ابتدایی، مشکلاتی واقعی است و در مدارس سراسر کشور لمس می‌شود، در حالی که هر چه عمر این پایه بیشتر می‌شود، مشکلات آن نیز بهتر شناخته می‌شود.

پس اگر قرار است در آموزش و پرورش تحولات بنیادین اتفاق بیفتد، ابتدا باید این مشکلات رفع شود چون ایجاد تغییرات اساسی فقط با تغییر اسامی ایجاد نمی‌شود و لازم است ابتدا زیرساخت‌های هر تحول ایجاد شود سپس صحبت از تغییر به میان بیاید.

در این میان به نظر می‌رسد رفع کمبود تجهیزات و مشکلات کتاب‌های درسی در اولویت قرار دارد که اگر وعده محی‌الدین محمدیان، رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش و پرورش مبنی بر نظرخواهی از معلمان نسبت به محتوای کتاب‌های درسی نیز جامه عمل بپوشد، می‌توان به استاندارد شدن آموزش‌ها در پایه ششم ابتدایی و رفع دغدغه مدیران، معلمان و دانش‌آموزان این پایه امیدوار بود.

مریم خباز ‌/‌ گروه جامعه