پژوهش امری تشریفاتی نیست

متاسفانه برخی از کارهایی که تولید می‌شود، شاید در ظاهر نام پژوهشگر را به همراه داشته باشد، اما مشخص است برای تولید آن حتی یک صفحه کتاب هم خوانده نشده است. البته گاه به این مورد هم برمی‌خوریم آثاری ساخته شده که واقعا یک تیم پژوهشی روی آن کار کرده‌اند و نتیجه، این حجم کار تحقیقی را نشان می‌دهد.

در شرایطی به سر می‌بریم که فیلم‌ها و سریال‌های تاریخی تا حد زیادی جایگزین کتاب‌های تاریخی شده‌اند و نسل جوان در جوامع مختلف آنچه را می‌خواهند از تاریخ بدانند به وسیله این ابزار مدرن جستجو می‌کنند. به همین دلیل، کشورهای مطرح دنیا با پی‌ بردن به این مهم، سعی در شناساندن تاریخ کشور خود به وسیله تلویزیون و سینما و کارهای نمایشی دارند. وقتی چنین مسئولیت خطیری روی دوش سازندگان این آثار قرار دارد، آنها باید تمام تلاش خود را به کار ببندند تا از تحقیق غافل نشوند و در این میان ساخت آثاری بر مبنای تاریخ معاصر از اهمیت بیشتری برخوردار است.

وقتی قرار بود تولید سریال «در چشم باد» آغاز شود، زمان زیادی را صرف تحقیق درباره نگارش آن کردم و علاوه بر کتاب‌های تاریخی، سعی کردم برای نگارش فیلمنامه، حتی از دفترهای خاطراتی که از آن دوره به جا مانده است، بهره ببرم. من تحقیق و پژوهش زیادی کردم و کوشیدم یک به یک دیالوگ‌هایی که شخصیت‌های این سریال بیان می‌کنند و حتی روایت‌ها براساس خاطرات مکتوب و کتاب‌های معتبر باشد. از سوی دیگر برای نگارش فیلمنامه این کار به سراغ منابعی رفتم که تا آن روز، کمتر از آنها استفاده شده بود، چراکه می‌دانستم حقایق تاریخ را صرفا نباید در کتاب‌های تاریخی جستجو کرد.

از این‌رو، ما روی کوچک‌ترین مسائل هم حساسیت نشان می‌دادیم و سعی می‌کردیم آنچه ارائه می‌دهیم، منطبق بر تاریخ باشد. به همین دلیل حتی اگر قرار بود مثلا در سکانسی در دست یکی از بازیگران روزنامه باشد، سعی می‌کردیم خبرهایی که در آن درج شده است، کاملا منطبق بر تاریخ باشد و روی این موضوع زمان زیادی صرف می‌کردیم.

در سریال‌های تاریخی، پژوهش نقش اساسی ایفا می‌کند و به همین دلیل، اگر سازنده می‌خواهد کارش با مستندات تاریخی انطباق داشته باشد باید حتما تحقیق و پژوهش کند. البته در بسیاری از کشورهای پیشرفته هم این موضوع نادیده گرفته می‌شود که نمونه بارز آن فیلم «آرگو» است که برنده اسکار شد و در آن تاریخ معاصر -که از نظر زمانی بسیار نزدیک به تاریخ امروز است و در حافظه بسیاری از ما نقش بسته - کاملا تحریف شده و به شکل وارونه به آن پرداخته شده است. در آرگو، آمریکایی‌ها در کمال وقاحت دست به قهرمان‌سازی دروغین زده‌اند، در حالی که مستندات بسیار شفاف و قابل دسترسی از آن مقطع تاریخی موجود است که حقیقت ماجرا را نشان می‌دهد. به نظرم هیچ چیز بدتر از آن نیست که ما بخواهیم تاریخ را طور دیگری جلوه دهیم و آن را وارونه منتقل کنیم و البته اینجا پژوهش دست آنها را که دست به جعل می‌زنند رو می‌کند.

فتح‌الله جعفری جوزانی / پژوهشگر «در چشم باد»