نگاه کارشناس

حلقه مفقوده تولیدات نمایشی

1 ـ تقریبا به یک کلیشه مفهومی تبدیل شده است؛ کلیشه‌ای که همواره بر لزوم و ضرورت آن تاکید می‌شود، اما هر چه می‌گذرد، رد آن در آثار نمایشی کمتر دیده می‌شود. حق هم داریم. وقتی سرانه مطالعه ایرانی در هر سال کمتر از یک ساعت است، دیگر چرا باید انتظار داشته باشیم مولفان سینما و تلویزیون ما لزوم پرداختن به پژوهش را در آثاری که می‌نویسند، بیشتر رعایت کنند؟ این یک واقعیت غیرقابل انکار است که حوصله ما ایرانی‌ها در این روزگار بسیار کم است. در این میان، نمی‌توان توقع فراوان داشت که فیلمنامه‌نویسان ما آثارشان را براساس پژوهش‌های وسیع میدانی و کتابخانه‌ای بنویسند و پژوهش در کارهایشان پررنگ باشد.

کد خبر: ۵۴۵۶۳۷

2 ـ ‌اکنون درباره آنچه موجود است، سخن بگوییم و برای آن‌که سیاه‌نمایی نکرده باشیم، به وضع موجود قانع باشیم. آنچه در سینما اتفاق می‌افتد، از تلویزیون متفاوت است. در سینما از آنجا که هزینه‌های تولید بسیار بالا رفته، لزوما تهیه‌کننده خصوصی و دولتی، میل فراوانی نسبت به پذیرش آثاری که عنصر پژوهش و تحقیق در آنها به کار گرفته شده (بویژه اگر با فرمول‌های رایج برای موفقیت در اکران سازگار نباشد) ندارند. از سوی دیگر، چون طی سال‌های اخیر سینما در وضعیت حاد قرار دارد، تهیه‌کنندگان خصوصی مایلند روی فیلمنامه‌هایی که پژوهش‌های اجتماعی در آنها پررنگ است، سرمایه‌گذاری کنند، اما در وضعیت فعلی یا توان سرمایه‌گذاری ندارند یا اگر توان مالی هم داشته باشند، عقل معاش در چنین شرایطی حکم می‌کند برای چنین فیلمنامه‌هایی سرمایه‌گذاری نکنند.

اما تله‌فیلم‌ها در تلویزیون سازوکار خود را پیدا کرده است. میان جوان‌هایی که به فیلمنامه‌نویسی‌ علاقه‌دارند، آثار بسیاری می‌توان یافت که با اتکا به پژوهش میدانی و کتابخانه‌ای نگاشته می‌شود و به تولید و پخش می‌رسد. در واقع فیلمسازان و فیلمنامه‌نویسان در تلویزیون فرصت بیشتری برای آزمون‌ و خطا دارند.

3 ـ اغلب شاخص پژوهش در فیلمنامه برای آثار اجتماعی و تاریخی به کار می‌رود، چون این آثار بالفطره نیازمند تحقیق و جستجو برای پیداکردن شخصیت‌ها و بزنگاه‌های داستانی است و از آنجا که طیف دربرگیری موضوعات اجتماعی بسیار وسیع است لزوما بافت درام باید براساس پژوهش و تحقیق باشد و اگر چنین آثاری بدرستی نگاشته و شاخص‌های اصلی فیلمنامه‌نویسی در آنها رعایت شود، مورد اقبال مخاطبان وسیع تلویزیون و سینما قرار می‌‌گیرند. تجربه نشان داده است مخاطب همواره برای آثاری که عنصر پژوهش و درست‌نویسی در آن رعایت شده باشد (به نحوی که طریقه روایت قصه برای مخاطب قابل هضم و درک باشد) میل زیادی به تماشا (حتی تماشای چندباره) نشان می‌دهد. البته هر چه گرفتاری‌های اقتصادی وسیع‌تر شود، عنصر پژوهش در آثار نمایشی سینما و تلویزیون کمرنگ‌تر خواهد بود و اوضاع به گونه‌ای خواهد شد که بسیاری از فیلمنامه‌نویسان و کارگردانان جوان در کنار بسیاری از فیلمسازان باتجربه چشم و گوششان به اجتماع در حد اطرافیان خود باز خواهد شد و آثارشان نه‌تنها عنصر پژوهش نخواهد داشت، بلکه به موضوعاتی خواهند پرداخت که برای مخاطب هرگز مساله نباشد و چرخه باطل را طی کند.