در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
جوشش سرد 7 هزار ساله
کاشان را بیشتر با نام سهراب سپهری ، باغ فین ، مسجد آقا بزرگ و خانه های معروفش می شناسند. اما وقتی پشت شلوغی باغ فین و برو بیای بازدیدکنندگانش ، کوچه کاهگلی و تنگی را در زیر سایه سار درختان سرسبزی
چشمه سلیمانیه آرام و بی ادعا در پیچ پیچ این کوچه گم شده است. او آنقدر بی ادعاست که بسیاری را تا دم در خود می کشاند و وقتی چرتکه می اندازند که ممکن است به 200 تومان پول ورودی نیارزد و برمی گردند تعجب نمی کند، او به بی مهری ها عادت کرده است.
آرام آرام تن از در رد می کنیم و پا برگرده پله های سنگی می نهیم تا ساعتی بر لب چشمه سلیمانیه بنشینیم و چند صفحه از تاریخ این مرز و بوم کهن را ورق برزنیم. چشمه سلیمانیه را منصوب به حضرت سلیمان ع می دانند.
اما آن چنان که از شواهد برمی آید، این چشمه بوسیله «یافتا» پسر نوح زده شده است. تاریخ نگاران هفت هزار سال قدمت را برای این چشمه تخمین زده اند.
هفت هزار سالی که این چشمه گره بر گره می ریخت و تا به امروز هیچ کاوشگری نتوانسته است به طور یقین گره از سوالات بیشمار که ذهن بسیاری را درباره این چشمه به خود مشغول داشته است ، بگشاید؛ ابهاماتی که گروههای بسیاری را به سوی کاشان گسیل داشته است.
معروفترین این گروهها، گروهی است از کشور فرانسه به سرپرستی «دکتر کریشمن ». اولین گره کوری که این جمع به دنبال گشودن آن بودند، مخزن اصلی و محل اصلی جوشش آب این چشمه از دل زمین است.
دکتر کریشمن رد چشمه را تا 35 کیلومتری می گیرد و آن جا به محلی وارد می شود با «کتل».
کتل چون دو دست به هم چسبیده اجازه گذر به کریشمن را نمی دهد و این گروه را در یافتن سرچشمه اصلی ناکام می گذارد. گروهی دیگر نیز رد سرچشمه را تا 3 کیلومتری کوه «دندانه» می گیرند و در آنجا متوقف می شوند.
آنچه مسلم است این است که چشمه سلیمانیه از مجموعه سفره های آهکی پیرامون می جوشد و بر اندام ناهموار زمین جاری می شود. بسیاری به قدمت هفت هزار ساله این چشمه بدیده تردید نگریسته اند.
اما آزمایش هایی که از رسوبات این چشمه به عمل آمده است به اثبات علمی و تاریخی این قدمت دیرینه انجامید. آنچه بیش از همه حیرت را بر پهنای صورتمان می نشاند این است که آب این چشمه در طول هزاره ها یک میلی متر کم و زیاد نشده است و در آمد و شد روزگاران و فصلهای برف و باران و یا خشکسالی های کویری آب در دل این چشمه تکان نخورده است.
یک نکته حیرت انگیز دیگر این که ، دمای آب چشمه نیز در چهار فصل سال ثابت است ، دمایی بین 25 تا 27 درجه سانتیگراد. دمایی که تقریبا با شرایط بدنی آدمی سازگاری دارد.
علاوه بر آن وقتی در آب چشمه خیره می شوی ، رقص نور و آب نکته دیگری را در تاروپود ذهنت جای می دهد، انعکاس نور، اگر بخواهی این انعکاس نور را دقیق تر احساس کنی باید شبی بر لب چشمه بنشینی چرا که نور روز اجازه بازتاب کامل را به آب نمی دهد.
اما اگر با دقت بیشتری به این آبی آرام خیره شوی ، چربی بر روی آب می بینی که همان ارتعاش نوری است که به صورت چرب نما جلوه می نماید. اما کاوشگران علت انعکاس نور را وجود جیوه در املاح آب چشمه دانسته اند.
همچنین آنچه دمای آب را در چهار فصل سال ثابت نگه می دارد و نمی گذارد تقلیل پیدا کند وجود همین جیوه اندک است.
در آب خیره می شوم تا دمی را به تماشای بازی آب و نور بگذرانم. در لابه لای خنده های بی مبالاتی ما که در دل زلال آب ریشه زده اند، حرکت آرام و مایل خرچنگی نگاهم را تا عمق آب می برد و بعد رقص ماهی و پیچ و تاب تن مار و این سوال که شاید بی جواب ترین نکته این چشمه باشد که این جانوران از کجا آمده اند؛
تا به امروز هیچ کاوشگری جوابی برای این سوال نداشته است. اما آب این چشمه بخاطر وجود جیوه برای مصرف مداوم و سالانه متناسب نیست. اگر این آب در طول سال و به طور مداوم مصرف شود از آنجایی که در ترکیبات خویش جیوه دارد، رسوباتی در کلیه ایجاد می کند که باعث مرگ می شود.
حال این که مردمان کاشان در طول سالیان مداوم از این آب استفاده می کردند و سالم می زیستند: جز لطف خداوند و تاکید بر این نکته که در آفرینش هستی هر چیزی سرجایش قرار گرفته است ، هیچ دلیل دیگری نمی توان بر آن تصور کرد.
پیرامون چشمه سلیمانیه را باغهای زیبای انار در بر گرفته است که خاصیت تصفیه کنندگی خون آن ، جان مردمان این دیار را خریده است.
شنیده ها می گویند که متراژ آبی که روزانه از دل چشمه بیرون می زند و بر پیکر ناهمگون زمین جاری می شود تا شولای سبزی را چون نگین زمردگون در دل کویر نشاند، 30هزار مترمکعب برآورد شده است که در طول سال 10میلیون مترمکعب و در ثانیه 388 لیتر محاسبه شده است.
این آب پس از این که باغ فین را می آراید در دل زمین های کشاورزی پیرامون ، فرو می رود. اما بنای اطراف چشمه به خواست و بنای ملکوکانه شاه سلطان سلیمان صفوی به دورانی که مورخان 500 سال پیش از میلادش می دانند، ساخته شده است.
شاه سلیمان پس از تاج گذاری در باغ فین بنای چشمه را برای روزگار عیش و نوش خویش می سازد. در زمان ساخت این بنا آنچه بیش از همه مانع پیشرفت کار می شده ، فشار آب چشمه بوده است.
بر همین اساس فردی به نام «غیاث الدین جمشید کاشانی» در پی کنترل فشار آب بر می آید و بدین منظور در جلوی آب چشمه بنایی را به صورت یک "F"انگلیسی بوجود می آورد تا آب پس از عبور از آن وارد یک سطح هشت ضلعی شود که وقتی این دو در هم انطباق پیدا می کنند که کاملا سرعت آب مهار می شود و آب آرام و بی صدا به حرکت در می آید تا آرامشی را بر جبین نظاره کنندگان خویش بنشاند، از سوی دیگر آرام آرام و بدون کمک پمپ با فشار ثابتی از دل فواره ها و آب نماهای باغ فین بیرون زند. بنای داخلی این چشمه یکی دو بار ترمیم شده است.
اساسی ترین ترمیمش توسط حاج سیدمحمد لاجوردی یکی از معروفترین تجار فرش کاشان و با هزینه خویش صورت پذیرفته که متاسفانه پس از این ترمیم این چشمه مورد بی مهری قرار گرفته است.
این بی مهری آنقدر زیاد است که حتی مسافران کاشانی نمی دانند اگر پیچ و خم کوچه پس کوچه های پشت باغ فین را گام به گام پشت سر نهند و در رنگ و رو رفته ورودی را وارد شوند، آرامش عمیقی در عمق چشمانشان جاری می شود.
زهرا کشوری 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
