سقف بالای سر تخت جمشید

"محمدحسن طالبیان" با بیان اینکه موضوع ایجاد پوشش در بخشی از پاسارگاد، در جلسه‌ی شورای فنی سازمان مطرح و با کلیت موضوع ایجاد سقف موقت در دو کاخ اختصاصی و بار عام پاسارگاد موافقت شده است، گفت: قرار است گزارش طرح را برای یونسکو بفرستیم تا آن‌ها نظر خود را اعلام کنند.

وی با بیان این‌که اضطرار شرایط این دو کاخ سبب تصویب ایجاد پوشش موقت شد‌، ادامه داد: در محوطه‌ی جهانی پاسارگاد، دو کاخ هستند که بخشی از سنگ‌های آن‌ها سیاه است. این سنگ‌ها در جریان هوا و نفوذ آب متلاشی می‌شوند و اکنون شدت متلاشی شدن آن‌ها زیاد شده است. از آنجا که هیچ کار شیمیایی در این سایت جهانی نمی‌توان انجام داد، بنابراین برای جلوگیری از متلاشی شدن بیشتر سنگ‌های سیاه کاخ و نفوذ آب، تصمیم گرفتیم پوشش موقتی روی این دو کاخ نصب کنیم.

او با تأکید بر این‌که طرح باید دقیق ارائه و نظر یونسکو هم گرفته شود‌، گفت: تلاش می‌کنیم هرچه سریع‌تر این کار را انجام دهیم تا همزمان با نصب پوشش حفاظتی، اقدامات مطالعاتی و حفاظتی را انجام دهیم.

طالبیان درباره‌ی این‌که آیا انجام چنین اقدامی در تخت جمشید نیز ضرورت دارد، بیان کرد: اقدامات مطالعاتی و حفاظتی همراه با یک گروه ایتالیایی در تخت جمشید آغاز شده است و مواد لازم برای مرمت و حفاظت از سنگ‌ها را پیدا کرده‌ایم. در پاسارگاد نیز قصد داریم چنین کاری را احتمالا با یک گروه دیگر انجام دهیم.

وی با بیان این‌که در پاسارگاد سازه‌های موقت فضایی نصب خواهند شد‌، اظهار کرد: در تخت جمشید به‌دلیل این‌که سنگ‌ها سفید هستند، مشکل به‌شدت آنچه در پاسارگاد وجود دارد، نیست، زیرا سنگ‌های سیاه جنس ضعیفی دارند و تاب مقاومت در برابر نفوذ آب را ندارند.

او تأکید کرد: همزمان با این کار، اقدامات درازمدت مطالعاتی برای حفاظت و تثبیت سنگ‌های موجود برنامه‌ریزی شد و به‌محض به نتیجه رسیدن مطالعات و موثر واقع شدن اقدامات در طول زمان، پوشش موقت منتقل خواهد شد.

سنگ‌های سیاه در پاسارگاد

در این‌باره، "علیرضا بهر‌مان"  کارشناس مرمت آثار سنگی نیز با اشاره به این‌که اگر قرار است سازه‌ای موقت به‌عنوان پوشش نصب شود به‌جز بحث هزینه، باید بدانیم موقت بودن یعنی چه مدت، توضیح داد: حفاظت از محوطه‌های تاریخی یکی از مسائل مطرح و مشکل در امر حفاظت آثار تاریخی است، چراکه آثار به‌طور مداوم در برابر عوامل و پدیده‌های محیطی قرار دارند. این دشواری در مناطقی که اقلیم سرد دارند و زمستان‌های آن‌ها توأم با یخ‌زدگی است، بیشتر است. امروزه مطالعات و راهکارهای متعددی برای حفاظت از محوطه‌های باستانی پیشنهاد شده است. به‌طور کلی، این راه حل‌ها طیف گسترده‌ی پوشش‌های فیزیکی یا شیمیایی را شامل می‌شوند که هر کدام مزیت‌ها و معایب خاص خود را دارند.

او ادامه داد: براساس تصاویر، مشخص است که این پدیده به یک نقطه یا کاخ خاص مربوط نیست. بنابراین برای رسیدن به راه حل لازم است که عمومی‌تر به موضوع نگاه شود. در ضمن با توجه به این‌که سقف می‌تواند آسیب‌ زیادی به منظر محوطه‌ی تاریخی پاسارگاد بزند، مسقف کردن باید آخرین راهکار باشد؛ اما به‌نظر می‌رسد در پاسارگاد هنوز راهکارهای دیگر به‌طور جامع مطالعه نشده‌اند و ضروری بوده است که روی روش‌های حفاظت، مطالعات دقیق‌تری انجام می‌شد.

این کارشناس همچنین تأکید کرد: حال که به این نتیجه رسیده‌ایم که باید پوشش موقت روی برخی بخش‌های پاسارگاد نصب شود، این نکته را هم باید در نظر بگیریم که چرخش هوا زیر این سقف‌ها متفاوت است و خودش تأثیراتی خواهد داشت که آن‌ها هم باید بررسی شوند. به همین دلیل، سقف زدن به این معنی نیست که سقفی به‌عنوان پوشش زده شود، بلکه کسانی که تخصص دارند می‌دانند سقف زدن تبعات دیگری به‌دنبال دارد که می‌تواند مثبت یا منفی باشد.

وی یادآوری کرد: البته متلاشی شدن سنگ‌های سیاه در پاسارگاد مربوط به دیروز و امروز نیست و تقریبا با مقایسه‌ای که نسبت به سال‌های گذشته انجام داد می‌توان گفت این سنگ‌ها متلاشی شده‌اند.

بهرمان بیان کرد: چنین مشکلاتی در کشورهای دیگر هم وجود دارند و چند سال قبل که متخصصانی از ایتالیا و یونان به ایران آمدند، متوجه شدم آن‌ها هم با این‌گونه مسائل روبه‌رو هستند؛ ولی آنچه در ایران مهم است تنوع اقلیمی است که در مطالعات به آن باید توجه شود.

او با اشاره به این‌که درباره‌ی حفظ بناها یا بقایای معماری دوره‌ی باستان مانند پاسارگاد، تجربه‌ی کمی در جهان وجود دارد که یکی از این تجربه‌ها در ایران و در جبهه‌ی پلکان شرقی تالار آپاداناست، افزود: یکی از راهکارها، ایجاد سقف‌های موقت روی محوطه‌های تاریخی است. اولین نگاه منتقدانه به این پوشش‌ها‌، انتقادی است که به‌دلیل برهم خوردن منظر طبیعی محوطه به‌وسیله‌ی این‌گونه سقف‌ها ایجاد می‌شود. به همین دلیل، تا کنون بیشترین استفاده از این نوع پوشش‌ها فقط برای سایت‌های باستان‌شناسی بوده است که مطالعات باستان‌شناسی در آن‌ها انجام می‌شود یا مکان را به‌عنوان سایت - موزه‌ی موقت به‌نمایش گذاشته‌اند. (ایسنا)