مجری نوجوان؛ آری یا خیر؟

برنامه نیمرخ، رنگ و بوی تازه‌ای به برنامه‌های مخصوص نوجوانان داد و خلاقیت برنامه‌سازان این برنامه، برنامه‌سازان دیگر را هم به تکاپو انداخت تا آنها هم برنامه‌های خلاقانه‌ای برای نوجوانان تولید و پخش کنند. در طول این سال‌ها، برنامه‌های مختلف ازجمله اکسیژن، دوستان، شیب تند، نردبام، مثبت من، بهارنارنج، شیش تاییا و... تولید شده است.

یکی از مسائلی که همیشه در برنامه نوجوانان مطرح است، اجرای آن است. در سال‌های اخیر، روند ورود مجریان نوجوان در این نوع برنامه‌ها بیشتر شده است. حال این سوال مطرح می‌شود که آیا مجریان نوجوان در اجرای برنامه‌های مخصوص خود موفق عمل می‌کنند؟ به همین دلیل به سراغ مدیر گروه کودک و نوجوان، برنامه‌سازان نوجوان و یک جامعه‌شناس رفتیم و این موضوع را با آنها در میان گذاشتیم.

محبوبه سمیعی زفرقندی، مجری گروه کودک و نوجوان شبکه تهران در پاسخ به این سوال که چطور به این نتیجه رسیدید اجرای برنامه‌های نوجوان را به خود نوجوانان بسپارید به جام‌جم گفت: ما قبل از تولید برنامه و در هنگام پخش، اتاق فکر داریم و پژوهش و تحقیق لازمه کار ماست. بنابراین، این تصمیم هم نتیجه همفکری در اتاق فکر است. ما می‌دانیم مجری اعتبار یک برنامه است و وقتی درست انتخاب شود، حتما به اعتبار برنامه هم می‌افزاید.

وی در ادامه افزود: ما تلاش می‌کنیم موضوعات برنامه برای نوجوانان ملموس‌تر شود و این امر میسر نمی‌شود مگر آن که برنامه‌ریزی برای این کار صورت بگیرد و برای مجری هویت‌سازی کنیم تا مخاطب با برنامه و اجرای او همذات‌پنداری کرده و احساس نزدیکی کند.

برای اجرا سه مقوله اعتبار، هویت‌بخشی و آموزش‌ خیلی اهمیت دارد. از سوی دیگر، مجری نوجوان پل ارتباطی با بینندگان است. بنابراین نوع اجرای مجری باید به‌گونه‌ای باشد که به مخاطب انگیزه بدهد تا برنامه را به تماشا بنشیند.

مدیر گروه کودک و نوجوان شبکه تهران اشاره کرد: البته نحوه برخورد ما با مجری نوجوان هم خیلی اهمیت دارد. ما باید به او آموزش بدهیم که چگونه جلوی دوربین باشد تا کلامش تاثیر لازم را بر مخاطب داشته باشد. علاوه بر مهارت‌های فردی که مجری نوجوان باید داشته باشد، نباید از آموزش او غفلت کرد.

وی با اشاره به این که هر مجری نوجوان بعد از دادن تست باید دوره آموزش را سپری کند، گفت: برای پذیرفته‌شدگان کلاس‌های آموزشی برگزار می‌کنیم. در این باره اداره کل آموزش معاونت سیما هم کمک زیادی به ما می‌کند. علاوه بر این کلاس‌های آموزشی به نوجوانان می‌گوییم برای موفقیت بیشتر در کلاس‌های فن بیان و بازیگری هم شرکت کنند. البته این کلاس‌ها را ما برگزار نمی‌کنیم و به آنها مشاوره می‌دهیم تا در این کلاس‌ها شرکت کنند.

سمیعی درباره این که تا چه میزان سعی می‌کنید در این برنامه‌ها به ادبیات نوجوانان نزدیک شوید، توضیح داد: ما باید خودمان را به ادبیات نوجوانان نزدیک کنیم. البته این طور نیست که از کلمات ضدارزش استفاده کنیم تا به آنها بیشتر نزدیک شویم، بلکه سعی می‌کنیم ادبیات خاص خودمان را داشته باشیم تا برنامه مورد توجه آنها قرار بگیرد.

وی گفت: در مجموع تلاش می‌کنیم برنامه ادبیات خاص خودش را داشته باشد و از تکه‌کلام‌های ارزشی بهره می‌بریم که نوجوانان این نوع تکه‌کلام‌ها را دوست دارند و با آن ارتباط برقرار می‌کنند.

مدیر گروه کودک و نوجوان شبکه تهران در پایان گفت: امیدوارم نظام مجریگری در سازمان صدا و سیما تخصصی شود تا روز به روز به کیفیت اجرا افزوده شود و ضریب خطا در اجرا کاهش یابد.

حامد جوادزاده، تهیه‌کننده برنامه شیش‌ تاییا که با نام جدید «فرش سپید» از شبکه دو پخش می‌شود، درباره این که استفاده از مجری نوجوان برای اجرای برنامه مناسب است یا نه گفت: معتقدم اجرای برنامه نوجوان باید به کسی سپرده شود که درک درستی از دغدغه‌ها و مشکلات‌ آنان داشته باشد تا بتواند بخوبی با نوجوانان ارتباط برقرار کند. من با تجربه‌ای که در برنامه‌‌های مختلف ازجمله شیش تاییا داشتم. به این نتیجه رسیدم که بهتر است اجرای چنین برنامه‌هایی را به کسانی بسپاریم که سن‌شان بیشتر است و تجربه بیشتری دارند.

وی افزود: دلیل این که می‌گویم نوجوانان برای اجرا مناسب نیستند به این خاطر است که خیلی کم پیش آمده نوجوانی استعداد زیادی در زمینه اجرا داشته باشد. مگر چند تا نوجوان مثل مهدی باقربیگی و امیرمحمد داریم، آنها استثنا هستند. دلیل این‌که نوجوانان خیلی در این زمینه موفق نمی‌شوند به این خاطر است که متغیرهای زندگی‌شان دائم در حال تغییر است.

جوادزاده عنوان کرد: بنابراین بهتر است کسی را به‌عنوان مجری انتخاب کنیم که تصمیم دارد مجریگری را به‌عنوان یک حرفه ادامه دهد. وقتی این مجری قرار است یک برنامه برای نوجوانان اجرا کند باید درک درستی از شیوه درس‌خواندن، اهداف نوجوانان در زندگی‌شان و ... داشته باشد. در این صورت می‌توان روی این مجری سرمایه‌گذاری کرد.

این تهیه‌کننده اشاره کرد: اما جهان‌بینی یک نوجوان مرتب در حال تغییر است. لازمه اجرا این است که ذهن به بلوغ برسد. مگر آن که نوجوانی پیدا کنیم که واقعا درک درستی از زندگی و آینده‌اش دارد و می‌داند چه می‌خواهد و با برنامه‌ریزی جلو می‌رود. وقتی نوجوان عقلانی تصمیم بگیرد و نه احساسی، در این صورت می‌توان روی او سرمایه‌گذاری کرد و در غیر این صورت، خانه را بر آب نهادیم.

نوید محمودی که تهیه‌کنندگی برنامه‌های مختلف نوجوانان را در شبکه‌های دو و تهران داشته و این روزها برنامه «مثبت من» او از شبکه تهران پخش می‌شود، در این‌باره گفت: من جزو تهیه‌کنندگانی‌ام که به جذب مجریان جدید شهره هستم. انتخاب مجری اهمیت زیادی دارد. تا زمانی که مخاطب نتواند با مجری ارتباط برقرار کند، پیام و حرف برنامه را هم دریافت نخواهد کرد.

وی ادامه داد: به عقیده من، اجرای برنامه‌های نوجوانان نباید به افرادی که بالای 20 سال دارند، سپرده شود، چون دیگر نوجوانان با او ارتباط برقرار نمی‌کنند.

این تهیه‌کننده با اشاره به برنامه نیمرخ گفت: دلیل موفقیت این برنامه به اجرای شاد کامیار اسماعیلی برمی‌گشت که سعی کرد ارتباط خوبی با نوجوانان برقرار کند. باید یک مجری شناخت خوبی از دغدغه‌های یک نوجوان داشته باشد تا بتواند در اجرایش، آن را به زیبایی بیان کند. نحوه بیان او باید به گونه‌ای باشد که مخاطب با او همذات‌پنداری کند.

محمودی در پاسخ به این سوال که آیا بعد از انتخاب مجری نوجوان برای او آموزش هم در نظر می‌گیرید یا نه توضیح داد: این‌طور نیست که من نوجوانی را انتخاب کنم و بعد از گرفتن تست به‌عنوان مجری برنامه انتخاب کنم، بلکه از او می‌خواهم به مدت یک تا دو سال با من همراه شود. مرتب به او می‌گویم چه بخواند و چه کار کند، کدام تئاتر را ببیند، در چه کلاس‌های آموزشی شرکت کند و ... بعد از گذشت یک سال و نیم تا دو سال که او را آماده کردم به عنوان مجری برنامه انتخاب می‌کنم.

وی گفت: در واقع فقط برایش پنج واحد کلاس نمی‌گذارم، بلکه تلاش می‌کنم با همراهی با من یاد بگیرد چطور جلوی دوربین باشد، چگونه بر اضطرابش غلبه کند و چگونه فن بیان خود را تقویت کند که در برنامه تپق نزند. به هر حال، اجرا شوق کاذب در همه ایجاد می‌کند. به همین دلیل همه علاقه‌مند هستند که مجری شوند اما آیا همه موفق می‌شوند؟ مسلما هر کسی نمی‌تواند در این باره موفق شود.

محمودی اشاره کرد: برای این‌که برنامه نزدیک به ادبیات نوجوانان باشد، سعی می‌کنم گروه نویسندگان جوان باشد، حتی من از نویسنده 17 ساله هم استفاده می‌کنم تا برنامه با نوجوانان کاملا ارتباط برقرار کند. استفاده از نویسندگان نوجوان و جوان باعث می‌شود درک درستی از مشکلات نوجوانان داشته باشیم و آن را به تصویر بکشیم.

مجید ابهری، کارشناس رسانه، رفتارشناس اجتماعی و عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی تهران در این‌باره معتقد است: بیان مطالب بویژه انتقال آموزه‌های تجربی و آموزش به مخاطبان باید از طیف سنی و تجربی خود آنها باشد.

وی افزود: اگر نکات آموزشی، علمی و اجتماعی توسط طیف سنی مخاطبان بیان شود برای آنها قابل پذیرش، جذاب‌تر و مناسب‌تر است و مخاطب با گوینده مطلب بیشتر همذات‌پنداری و حرف او را باور می‌کند.

این رفتارشناس گفت: بیان نکات علمی و تجربی به نوجوانان توسط مجریان همان طیف سنی، حرکت خوب و بسیار شایسته‌ای است که باید ادامه یابد، چراکه مخاطب نوجوان پذیرش نکات مختلف را از هم‌سن و سالان خود کاربردی‌تر دانسته و نسبت به قبول آنها تصویر ذهنی پیدا می‌کند.

ابهری عنوان کرد: به‌عنوان مثال، اگر نکته‌ای توسط یک مجری با سن و سال بالا برای نوجوانان گفته شود حکم کلاس درس و معلم پیدا می‌کند و ممکن است برای نوجوان ملال‌آور شود، اما اگر همین نکات توسط نوجوانان مجری بیان شود برقراری ارتباط ذهنی مخاطب با آنها ساد‌تر بوده و قابل قبول‌تر است.

وی ادامه داد: بنابراین بهتر است در برنامه‌های تخصصی هر طیف سنی، اجرا هم به عهده همان گروه سنی باشد تا این‌که افراد بزرگسال برای اجرای مثلا برنامه نوجوانان استفاده شود، چراکه استفاده از بزرگسالان در برنامه‌های نوجوانان باعث دفع مخاطب می‌شود.