علل گرایش جامعه به رمالی

گرایش به رمالی مختص جامعه‌‌ای خاص همچون ایران نیست و ردپای آن در سایر جوامع هم به چشم می‌خورد حتی در جوامع غربی صنعتی شده نیز هستند مردمانی که برای تاثیرگذاشتن بر روند وقایع یا پیش‌بینی زندگی آینده‌شان دست به دامان آنهایی می‌شوند که ادعای برخورداری از پیشگویی آینده یا تغییر روند رخدادهای آتی را دارند.

همین موضوع پرده از این واقعیت برمی‌دارد که‌ آگاه بودن از آینده برای همه مردم جاذبه دارد. گاهی اوقات نیز افراد در مسیر حوادثی ناخوشایند قرار دارند که برای رهایی یافتن از آن حوادث نمی‌توانند به خودشان کمک کنند.

در این چارچوب می‌توان چنین مطرح کرد که توسل جستن به رمالی ریشه در غیرقابل پیش‌بینی بودن زندگی و روند تحولات آن دارد.

زندگی هر چه ناپایدارتر و بی‌ثبات‌تر باشد، گرایش به رمالی نیز بیشتر می‌شود البته هرگاه نظام اجتماعی، آبستن رخدادهایی باشد که نتوان با کمک تحلیل و با استفاده از توانایی عقلی آنها را پیش‌بینی کرد، آن گاه فرد خود را در موقعیتی می‌بیند که وقوع آن تابع قانونمندی‌های قابل پیش‌بینی نبوده است.

در چنین حالتی، فرد از رمال این توقع و تقاضا را دارد که نقاب از رخ زندگی بی‌ثبات و غیرقابل پیش‌بینی برکشد. گاهی اوقات نیز این گرایش از عجول بودن و شکیبا نبودن فرد ناشی می‌شود.

مراجعه به رمال‌ها معمولا کار آنهایی است که توانایی ارزیابی نتایج و پیامد اعمال خود را ندارند، چون به تلاش و نتایج آن بی‌اعتمادند و به کنه زندگی نتوانسته‌اند اعتماد کنند و گرچه حتی ممکن است بی‌سواد هم نباشند، اما از سواد کافی برای زندگی کردن بهره‌مند نشده‌اند.

گرایش به رمالی در جامعه نتیجه‌ زندگی در همسایگی خرافات هم هست. اگر فرد تصور کند که زندگی‌اش نه توسط خود او و قانونمندی‌های قابل کنترل و پیش‌بینی، بلکه توسط نیروهایی فراطبیعی و غیرقابل پیش‌بینی و غیرقابل کنترل اداره و هدایت می‌شود، آنگاه برای مهار و مدیریت آن نیروهای فرضی دست به دامان کسی می‌شود که مدعی آگاهی از آن نیروها و نیز توانایی تسلط بر آنهاست.

از این زاویه، رمالی در نقطه مقابل دین‌ورزی توحیدی قرار می‌گیرد، چراکه ادیان توحیدی قائل به وجود چنین نیروهایی خارج از اراده خداوند نیستند.

به هر حال، گرایش به رمالی در جامعه هم خرافه‌گرایی را برملا می‌سازد و هم از روحیات تلاش‌گریزانه‌ مردم پرده برمی‌دارد و هم از ترس آنها از روند غیرقابل پیش‌بینی رخدادها حکایت می‌کند و هم بیانگر رویکرد غیرتحلیلی جامعه‌ای است که ماهیت کارها را آگاهانه نمی‌شناسد و پیامدها را نمی‌تواند تشخیص دهد و پیش‌بینی کند و همواره خود را در معرض وقوع حوادث ناگوار می‌بیند و ترس از حال و آینده دارد.

دکتر بهروز مرادی -‌ جامعه‌شناس