ادبیات آزاردهنده در فوتبال

دایی در نشست خبری بازی با پرسپولیس همه خط قرمزها را کنار زد و هر آنچه درباره رویانیان در ذهن خود داشت بر زبان آورد. آنچه در ادامه می‌آید فقط بخشی از این صحبت‌هاست.

«چه کسی گفته که من همه چیز خود را از پرسپولیس دارم؟ من هرچه دارم از آن بالایی دارم؛ پرسپولیس و تیم ملی همه وسیله هستند. همه می‌دانند که من چطور درآمد کسب می‌کنم. حال یک سوال دارم. شمایی که مدیر دولتی بودید، این پول‌ها را از کجا آوردید؟ شما به من بدهکار هستید، اما به خاطر این‌که برای خود تبلیغ کنید رفتید با قهرمانان وزنه‌برداری و دوومیدانی در المپیک قرارداد بستید. من حق خود را می‌خواهم آیا‌این بد است که فردی به دنبال حق خود باشد؟

شما اول باید ببینید که علی دایی کجای این فوتبال بوده، بعد حرف بزنید. شمایی که همه چیز خود را از بنده خدا دارید. اصلا شما گذشته‌ای ندارید که من بخواهم به آن اشاره کنم. اعتقاد و مسلمانی به ریش نیست، بلکه به ریشه است. فکر نکنید از شما به خاطر ریشی که دارید می‌ترسم! علی دایی از هیچ کس نمی‌ترسد، فقط از آن بالایی می‌ترسد.

شما فردا پس فردا رفتنی هستید، اما مطمئن باشید که امثال علی دایی و علی کریمی بین مردم خواهند ماند. واقعا تاسف می‌خورم شمایی که دو روز است به فوتبال آمده‌اید و اصلا به عمرتان ورزشگاه ندیده بودید می‌آیید شال قرمز می‌پوشید و طرفدار پرسپولیس می‌شوید. مشکل ورزش ما همین است که افراد سیاسی و غیرفوتبالی به آن می‌آیند. شما اصلا در حدی نیستید که راجع به علی دایی حرف بزنید...»

به دنبال این صحبت‌ها که بازتاب رسانه‌ای گسترده‌ای در سایت‌های خبری و روزنامه‌ها داشت، مشاوران رویانیان هم بیانیه‌ای در پنج صفحه آماده کردند که به گفته خود رویانیان هم مودبانه است، هم منطقی و هم محکمه‌پسند. اما از آنجا که از رویانیان خواسته شده فعلا سکوت کند تا فضای فوتبال از این تب‌آلوده‌تر نشود، او هم انتشار این بیانیه را به وقت لزوم موکول کرد و در گفت‌وگو با سایت باشگاه به ذکر چند نکته کوتاه اشاره کرد: در آیین، دین و مرام ما قبل از این‌که از دین و اعتقادات ظاهر و باطن افراد سوال شود به انسان بودن او توجه می‌شود. رزومه کاری من بر هیچ کسی پوشیده نیست.

البته چنین ادبیات گفتاری، خاص ایران نیست و در کشورهای صاحب فوتبال هم مصادیق زیادی برای آن وجود دارد. نمونه‌هایی چون درگیری اشکلی کول با آلن شیرر یا انتقادهای تندی که روزنامه‌های مخالف برلوسکونی در ایتالیا از این شخصیت سیاسی ـ ورزشی می‌کنند از آن جمله است، اما یک فرق اساسی میان آنچه در ایران شاهد هستیم و آنچه در دیگر کشورهای در جریان است، وجود دارد. صدر در این باره می‌گوید: در کشورهای صاحب فوتبال، جریان اصلی یعنی خود فوتبال در سایه این درگیری‌ها قرار نمی‌گیرد، ولی فوتبال ما آنقدر آسیب‌پذیر است که با چند مصاحبه ارکانش به لرزه می‌افتد. بخشی از این فوتبال را پیشکسوتانی چون علی دایی تشکیل می‌دهند و بخش دیگر را مدیرانی چون رویانیان که برای این فوتبال پول می‌آورند. طبیعــی است وقتی این دو گروه یکدیگر را زیر سوال می‌برند خود فوتبال زیر سوال می‌رود.

در فوتبالی که اسطوره‌اش با مدیرش این‌گونه با هم حرف می‌زنند، چه انتظاری از هواداران می‌توان داشت؟ صدر در پاسخ به این سوال هم می‌گوید: این پرسش را از زبان خیلی از هواداران فوتبال هم می‌شنوم. بخشی از شاکله ورزش را صبر و شکیبایی تشکیل می‌دهد، چون باید روزها، هفته‌ها، ماه‌ها و حتی سال‌ها تمرین کنید تا به آنچه می‌خواهید برسید. علی دایی مصداق بارز این موضوع است. اما این شکیبایی را فقط نباید در فوتبال و ورزش دید. این شکیبایی را باید در کلام و گفتار و منش شاهد بود.

مجید جلالی دیگر کارشناس فوتبالی کشور هم معتقد است گرایش شدید و صرف اهالی فوتبال به پیروزی و کسب نتیجه‌، نابسامانی‌های موجود در فوتبال را به صورت مناقشه‌های گفتاری و تناقض در رفتارها، ایجاد کرده است. این مربی فوتبال در پاسخ به این سوال که علت نابسامانی‌های فوتبال ایران و مناقشه‌های اهالی فوتبال با یکدیگر چیست، به ایسنا می‌گوید: به نظر من منشأ تمام این نابسامانی‌ها، گـــرایش یک طرفه و ناهمگون به سمت بردن است. حتی به نظر می‌رسد اهالی فوتبال در مناقشه‌های گفتاری نمی‌خواهند از یکدیگر کم بیاورند! این مسائل هم در حالی رخ می‌دهد که افراد در تئوری‌های خود، حرف‌های قشنگی می‌زنند، ولی وقتی پای برد و باخت به میان می‌آید همه آن حرف‌های قشنگ و فرهنگی فراموش می‌شود و افراد می‌خواهند که هر طور شده پیروزی را به دست بیاورند.

جلالی در ادامه به لزوم ایجاد یک نظام ارزشیابی قوی در فوتبال اشاره می‌کند و می‌افزاید: مسئولان فرهنگی کشور باید نظامی طراحی کنند که رفتارها و گفتارهای همه اهالی فوتبال را راهبری کند. از طرف دیگر مدیریت‌ها باید به سمتی برود که با ثبات و تخصصی شود تا دیگر آسیب‌های ناشی از عدم مدیریت صحیح و دل بستن به موفـــقیت‌های زودگـــذر صورت نگیرد.

فوتبال ایران همیشه با حاشیه‌هایی همراه بوده است که گاهی از تناقض در رفتار و گفتار ناشی می‌شود. به عنوان نمونه چندی پیش، مدیرعامل باشگاه پرسپولیس با حضور در اردوی تیم ملی،‌ علی کریمی را در آغوش گرفت، ولی چند روز بعد در مصاحبه‌ای به شدت علیه او سخن گفت. مجید جلالی علت این گونه تناقض‌ها را تلاقی فضاهای ورزشی با مسائلی می‌داند که در دنیای ورزش، ارزش به حساب نمی‌آید. فضای سیاسی با فضای ورزشی کاملا متفاوت است. مثلا سیاست چماق و هویج که در سیاست وجود دارد، هرگز در عالم ورزش دیده نمی‌شود. این رفتارها در ورزش ناپسند است. این تناقض‌ها در رفتار از همین جا ناشی می‌شود که برخی رفتارها در ورزش ارزش به حساب نمی‌آید. وقتی این مسائل کنار هم قرار می‌گیرد تنش ایجاد می‌کند. در ورزش با آدم‌های سیاسی زیادی روبه رو شده‌ام. در عالم سیاست رفتارهایی به عنوان ارزش شناخته می‌شود که اگر کسی آنها را بلد نباشد، چیزی کم دارد، اما همان رفتارها در ورزش، ضد ارزش به حساب می‌آید.

یک آسیب‌شناس اجتماعی هم معتقد است مهم‌ترین دلایل ضعف اخلاق در فوتبال، مدیریت ضعیف فدراسیون، ماشینی شدن فوتبالیست‌ها و تغییر الگوهاست. کورش محمدی در پاسخ به این پرسش که چرا هنوز نه تنها فوتبال ما بلکه ورزش نیز نتوانسته در اخلاق حرفه‌ای پیشرفتی داشته باشد، می‌گوید: در سیستم ورزشی ما طی سال‌های اخیر اخلاق ورزشی تحت‌الشعاع پارامترهایی قرار گرفته که هیچ ارتباطی با اخلاق و ارزش‌های اسلامی ندارد. به‌طور خاص اگر بخواهیم در فوتبال صحبت از اخلاق داشته باشیم تا زمانی که الگوهای فوتبال به سمت مادی گرایی رود تابوی ارزشی تبدیل به الگوی غیراخلاقی می‌شود.

وی با بیان این‌که گسترش مادیات و حواشی باعث شده اخلاق در فوتبال قربانی شود، تصریح می‌کند: متاسفانه سیستم متولی ورزش کشور به این بی‌اخلاقی دامن می‌زند و بافت اخلاقی را فراموش کرده و تولید الگویش براساس معیارهای مشخص و درستی نیست و می‌بینیم که گاهی اوقات برخی‌ها با چهره الگو براحتی شکسته می‌شوند.محمدی در عین حال مدیریت بد سیستم ورزشی، توجه بیش از حد به مادیات، آرمان‌گرایی و نظام متولی اخلاق در کشور را از جمله موانعی می‌داند که بر سر ترویج اخلاق در فوتبال وجود دارد.

رضا پورعالی / گروه ورزش