اسکاتلند، یک گام تا جدایی از انگلیس

یک ابتکار جدید در این همه‌پرسی این است که احتمالا سن رای‌گیری پایین آمده و شانزده و هفده ساله‌ها نیز می‌توانند در آن شرکت کنند. این همه‌پرسی در حالی انجام می‌شود که دولت ائتلافی محافظه‌کار ـ لیبرال دموکرات در لندن همچون حزب کار این کشور مخالف استقلال اسکاتلند هستند. آنها همچنین اعلام کرده‌اند در صورت مخالفت عمومی با استقلال این منطقه، اختیارات بیشتری به اسکاتلند واگذار نخواهند کرد. روز جمعه وزرای مشترک انگلیس و اسکاتلند بر سر برگزاری این همه‌پرسی توافق کردند و روز گذشته نیز قرار بود این توافق‌نامه توسط دیوید کامرون و الکس سالموند وزیر اول اسکاتلند امضا شود.

جدایی اسکاتلند از بریتانیا از چند منظر قابل تحلیل است. از نظر همکاری اقتصادی به نظر نمی‌رسد که استقلال این بخش از بریتانیا باعث انحلال همکاری، تجارت و سرمایه‌گذاری میان دو طرف شود. هرچند تکرار خاطره‌ای مانند منازعه تجاری میان انگلستان و ایرلند در دهه 1930 را که به روابط اقتصادی دو کشور سرایت کرد، نباید از نظر دور داشت. در حوزه ارز و گزینش واحد پول ملی، انتخاب برعهده اسکاتلند خواهد بود. رهبر حزب ملی اسکاتلند اظهار کرده بود که در صورت استقلال اسکاتلند استرلینگ را حفظ خواهد کرد و همزمان گزینه‌های موجود برای آینده اسکاتلند را نیز از دست نخواهد داد.

از سوی دیگر، منابع نفتی برنت دریای شمال و بسیاری از اسکله‌ها و بنادر مهم بریتانیا در اسکاتلند قرار دارند و جدایی اسکاتلند از بریتانیا دولت لندن را از منابع نفتی مهم خود و نیز بسیاری از بنادر مهم محروم خواهد ساخت.

استقلال اسکاتلند اثر خود را بر موضوعات نظامی نیز خواهد گذاشت، زیرا تصرف برخی از تجهیزات نظامی توسط اسکاتلند و پذیرفتن مسئولیت تمهیدات مالی نیروهای نظامی، احتمال کاهش یا حتی افزایش هزینه‌های نظامی بریتانیا را در پی خواهد داشت. پایگاه دریایی فسلان در منطقه گیرلوچ که پایگاه اصلی ناوگان زیردریایی‌های تریدنت و زیردریایی‌های مسلح اتمی بریتانیاست، قابلیت آن را دارد که نزاع میان اسکاتلند و بریتانیا را دامن بزند.

اثر استقلال اسکاتلند بر ملی‌گرایی سایر بخش‌های بریتانیا نیز موضوع دیگری است که می‌تواند از بعد سیاسی بر بریتانیا تاثیرات خود را نشان دهد. جدایی اسکاتلند از باقی پادشاهی متحده ممکن است محرک‌هایی برای سایر جریانات ملی گرا و تلاش برای به رسمیت شناخته شدن آنها باشد. به عنوان مثال فرآیند صلح در ایرلند شمالی ممکن است دستخوش برخی از نوسانات گردد. علاوه بر این، جدا شدن اسکاتلند از مجموعه پادشاهی متحده بریتانیا تداوم حیات ساختار قانونی بریتانیا را با چالش مواجه می‌کند زیرا پادشاهی متحده بریتانیا اساسا با اتحاد میان دو قلمرو انگلستان و اسکاتلند شکل گرفت که جدایی اسکاتلند مسائلی را برای موضوعات ساختاری به وجود خواهد آورد.

با تمام این اوصاف، در نظرسنجی‌های انجام شده از جامعه اسکاتلند بیش از 43 درصد از مردم این منطقه مخالف استقلال هستند و بیش از 32 درصد نیز با آن موافق هستند و بقیه هنوز تصمیم خود را در این زمینه نگرفته‌اند. به عبارت دیگر هنوز مخالفان استقلال از بریتانیا در اکثریت هستند؛ اما تا برگزاری زمان همه‌پرسی دو سال دیگر وقت باقی است و موافقان امیدوارند با جذب آرای 20 درصد «مردد»، وزن خود را بالا ببرند.

اسکاتلند کشوری است در شمال جزیره بریتانیا که به همراه انگلیس، ولز و ایرلند شمالی دولت پادشاهی متحده بریتانیا را با پایتختی لندن تشکیل می‌دهد. مساحت این بخش از جزیره بیش از 78 هزار کیلومتر مربع و شامل 790 جزیره بزرگ و کوچک است. مرکز اسکاتلند شهر تاریخی ادینبورگ است. این شهر دومین شهر بزرگ اسکاتلند و یکی از مراکز مهم اقتصادی و بانکداری اروپا به حساب می‌آید. و مرکز اصلی بانک سلطنتی اسکاتلند که یکی از پنج بانک بزرگ جهان به شمار می‌رود، در این شهر قرار دارد.

شهر گلاسگو نیز بزرگ‌ترین شهر اسکاتلند و یکی از سه‌شهر بزرگ کشور بریتانیا به شمار می‌رود. گلاسگو و حومه آن حدود ۴۱ درصد کل جمعیت اسکاتلند را در خود جای داده است. سومین شهر بزرگ اسکاتلند و مرکز فعالیت صنعت نفت بریتانیا شهر ابردین در شمال شرق اسکاتلند قرار دارد.

اسکاتلند و انگلستان تا سال ۱۷۰۷ کشورهایی با پادشاهی مستقل بودند اما در ماه مه ۱۷۰۷ دو کشور طی توافق‌نامه‌ای با هم متحد شده، کشور «پادشاهی متحد بریتانیای کبیر» را به وجود آوردند. از منظر تاریخی جدایی دو بخش اسکاتلند و انگلیس همواره مطرح بوده است و پادشاهان اسکاتلند در طول تاریخ بارها برای کسب استقلال از بریتانیا با پادشاه بریتانیا جنگ کرده و در اغلب موارد شکست خورده‌اند و در برخی موارد نیز پیروز شده‌اند که یکی از مهم‌ترین این جنگ‌ها نبرد بانوکبرن بود که با پیروزی رابرت یکم پادشاه اسکاتلند و گریختن ادوارد دوم پادشاه بریتانیا به انگلیس خاتمه یافت. جالب این‌که قرار است همه‌پرسی استقلال اسکاتلند در سالگرد این جنگ برگزار شود که خاطره‌ای شیرین برای بسیاری از اسکاتلندی‌هاست.