شکستی که کابوس صدام شد

به گزارش جام‌جم آنلاین 37 روز بعد از آغاز جنگ تحمیلی و زیرپا گذاشته شدن قرارداد الجزایر از سوی رژیم بعثی عراق به فرماندهی صدام حسین؛ نیروهای آموزش دیده ارتش عراق در منطقه ذوالفقاری روی رودخانه بهمنشیر پل شناور نصب کرده و با عبور دادن قسمتی از نیروهای خود وارد آبادان شده بودند.

با چنین وضعیتی آبادان در یک محاصره 330درجه‌ای قرار می‌گرفت و عبور از رودخانه بهمنشیر می‌توانست آن را با خطر جدی روبه‌رو کند. دشمن می پنداشت اگر بتواند از این رودخانه بگذرد، آبادان را برای همیشه از آن خود کرده است.

دریاقلی سورانی و دوچرخه‌ای که مانع سقوط ابادان شد

در بهبوهه اختلافات داخلی و بی‌نظمی‌هایی که بواسطه فقدان نیروهای دفاعی منسجم دامن‌گیر ایران انقلابی شده بود؛ نیروهای عراق آرام وارد خاک ایران می‌شدند تا با عبور از بهمنشیر، ابادان را به تصرف خود درآورند؛ اما درست در زمانی که آنها فکر می‌کردند منطقه ذوالفقاری و نخلستان‌های بلند برای ‌آنان امن و است و نیروهای ایرانی متوجه ورود آنها نخواهند شد، "دریاقلی سورانی" اوراق فروش آبادانی متوجه حضور آنان شد و بدون هیچ تعللی جانش را پای رکاب زدن و عبور از میان آتش و گلوله نیروهای بعثی گذاشت تا به مدافعان ابادان و نیروهای مردمی مستقر در شهر برسد و خبر عبور نیروهای عراق از بهمنشیر را به آنان برساند.

خبر رسانی به موقع دریاقلی سورانی و فداکاری او باعث شد تا سدی از نیروهای مقاومت در برابر ارتش عراق ایستادگی کند و برنامه بعثی‌ها برای تصرف آبادان به شکست بینجامد.

رنج‌ها و خطراتی که امام از آن آگاه شد

در واقع در پی دستور امام (ره) یکی از 4 عملیات بزرگ و برجسته تاریخ دفاع مقدس رقم خورد که به عنوان نقطه عطفی در انتقال راهبرد جنگ از آن یاد می‌شود.

"محسن رضایی" که فرماندهی نیروهای سپاه را در طول دوران جنگ بر عهده داشت درباره اهمیت این عملیات می‌گوید: عملیات ثامن الائمه (ع) نقطه عطف و به عنوان مبداء آغاز راهبرد مرحله دوم جنگ است و یکی از نقاط اعتماد به نفس در راهبرد مرحله دوم، عملیات ثامن الائمه (ع) بود که حلقه واسط و مبداء تحول به شمار می‌رفت.

برکناری بنی‌صدر و آغاز همکاری ارتش و سپاه

فرماندهی کل قوا در روزهای آ؛زین جنگ ایران و عراق بر عهده ابولحسن بنی‌صدر بود که بر اساس قانون اساسی آن موقع، فرماندهی کل قوا را نیز بر عهده داشت. بنی صدر قائل به استفاده از نیروهای مردمی در عملیات جنگی نبود و به همین دلیل روی خوش به حضور سپاه در برنامه‌ها و طرح‌های عملیاتی نشان نمی‌داد، اما بعد از عزل وی از سمت ریاست‌جمهوری و به دنبال فرمان امام خمینی (ره)  طرح‌های مشترک سپاه و ارتش برای شکست حصر آبادان شکل گرفت.

در طرح مانور، 3 محور عمده و یک محور فرعی برای انجام عملیات در نظر گرفته شده بود: محور شمالی شامل منطقه دارخوین و محمدیه و محور جنوبی شامل محور فیاضیه و ایستگاه 7 بود.

بر اساس این طرح، تلاش فرعی نیروها برای پشتیبانی نیز در محور جاده ماهشهر- آبادان انجام می‌شد.

در این میان، محور دارخوین و فیاضیه با هدف تصرف و تامین پل‌های حفار و قصبه دارای اهمیت بیشتری بودند و در صورت برخورداری نیروهای خودی از سرعت عمل، امکان انهدام و اسارت بسیاری از افراد دشمن در این محور وجود داشت.

در مجموع به نظر می‌رسید، دشمن به دلیل برخورداری از نیروهای احتیاط و به ویژه امکان به کارگیری لشکرهای 5 مکانیزه و 9 زرهی تحت امر سپاه سوم، در موضع برتری قرار داشت، لیکن نیروهای خودی با توجه به شناخت دقیق از دشمن، ویژگی برتر عملیاتی، ترکیب جدید سپاه و ارتش که پیش از این هرگز در این سطح وجود نداشت و بهره‌برداری مناسب از زمین، از موقعیت بهتری برخوردار بودند.

غرور عراقی‌ها کار دستشان داد

نیروهای عراقی متخاصم حاضر در منطقه که تحت فرماندهی عالی صدام حسین قرار داشتند؛ به هیچ عنوان فکر نمی‌کردند که نیروهای ایرانی حاضر در منطقه آبادان بتوانند از پس برنامه‌ریزی‌های بلند بالای آنان و لشگرکشی عظیمشان برآیند؛ دشمن به لحاظ درک و باوری که از توان نیروهای خودی داشت، در غفلت نسبی به سر می‌برد و این عوامل در مجموع می‌توانست دستیابی به پیروزی را برای نیروهای ایران آسان کند.

شرح عملیات ثامن الائمه

 ساعت یک بامداد روز پنجم مهر 1360 رزمندگان اسلام عملیاتی را  با رمز «نصر من‌الله و فتح قریب» آغاز کردند که پس از2روز به  بار نشست و فرمان امام خمینی(ره)  مبنی بر ضرورت شکست حصر آبادن با موفقیت اجرا شد.

مقاومت اولیه نیروهای عراقی در برخی از محورها و به ویژه تداوم آن در منطقه پل حفار، نشان دهنده هوشیاری نسبی دشمن بود ولی شناخت نادرست فرماندهان نظامی عراق نسبت به توان نیروهای خودی که بر مبنای برآوردهای عملیات ناکام پیشین ایجاد شده بود، سبب شد در برابر حمله نیروهای ایرانی واکنش مناسبی نشان ندهند.

با روشن شدن هوا و ادامه پیشروی نیروهای ایران از محور شمالی به سمت پل مارد و تهدید عقبه نیروهای دشمن، نخستین ضربه شکننده بر نیروهای عراقی وارد آمد. با این حال، نیروهای دشمن در منطقه پل حفار همچنان مقاومت می‌کردند.

گستردگی محورهای تهاجم و عقب‌ماندگی دشمن سبب شد تا نیروهای خودی با به دست گرفتن ابتکار عمل و ادامه پیشروی در محورهای مختلف، دشمن را تحت فشار قرار دهند.

از سوی دیگر، در پی تغییر وضعیت میدان نبرد، فرماندهی نیروهای عراق تلاش می‌کرد تا تاریک شدن هوا به مقاومت در پل حفار ادامه دهد.

دشمن قصد داشت با تقویت منطقه، ابتدا منطقه سرپل را حفظ کند و پس از آن، با نصب پل روی رودخانه کارون، نیروهای محاصره شده را نجات دهد و سپس با استقرار در منطقه غرب رودخانه کارون از ادامه پیشروی نیروهای ایرانی جلوگیری کند.

آزاد شدن جاده ماهشهر - آبادان امکان مقاوت را از نیروهای عراق گرفت 

با آزاد شدن جاده ماهشهر- آبادان در ساعت 8:32  بامداد روز پنجم مهر و پیشروی نیروهای خودی از شمال به جنوب و تصرف پل قصبه، امکان مقاومت از عراقی‌ها گرفته شده بود. در بعد از ظهر همان روز بخشی از پل حفار تصرف شده بود ولی عراقی‌ها برای باز نگه داشتن عقبه نیروهای محاصره شده خود در شرق کارون، همچنان مقاومت می کردند، چنان که با تاریک شدن هوا حرکت ستون نیروهای دشمن از اهواز به سمت خرمشهر دیده می‌شد.

به این ترتیب، روز اول عملیات در حالی به پایان رسید که دشمن به دلیل عقب‌ماندگی، توان مقابله نداشت و تنها، به تاریک شدن هوا، باز نگاه داشتن پل حفار برای تقویت منطقه  یا امکان عقب نشینی نیروهای محاصره شده امید بسته بود.

 در روز دوم عملیات در حالی که پیشروی نیروهای خودی همچنان ادامه داشت، دشمن واکنش جدی از خود نشان نداد و از بعدازظهر همان روز نیروهای عراقی به تدریج تسلیم شده   یا عقب‌نشینی کردند و سرانجام در پایان این روز عملاً منطقه سرپل  آزاد شد.

عملیاتی که در 48 ساعت به نتیجه رسید

در روز سوم عملیات نیز در پی پاکسازی منطقه، محاصره آبادان به پایان رسید و فرمان امام خمینی (ره)  مبنی بر شکستن حصر آبادان، در مدت 48 ساعت تحقق یافت و نیروهای خودی پس از پاکسازی کامل منطقه، در ساحل شرقی رودخانه کارون استقرار یافتند. در این عملیات علاوه بر آزادسازی منطقه اشغالی در شرق رودخانه، بخش وسیعی از نیروهای خودی آزاد و برای عملیات بعدی آماده شدند.

صدام فرماندهان شکست خورده در آبادان را تیرباران کرد

شکسته شدن حصر آبادان در 48 ساعت، کابوسی غیرقابل باور برای دیکتاتور عراق بود، صدام که کشورهای عربی به او لقب "سردار قادسیه" داده بودند و از همه لحاظ حامی او بودند؛ نمی توانست باور کند که فرمان رهبر بی ادعای ایران برای شکست حصر آبادان در ظرف 48 ساعت تمام نقشه‌ها و طرح‌های عملیاتی او و افسرانش را بر باد داده است.

آزاد سازی 150 کیلومتر مربع از خاک ایران؛ آزاد شدن 2جاده استراتژیک اهواز- آبادان  و  ماهشهر- آبادان و خروج شهر آبادان از محاصره،  اسارت 1800 نفر از نیروهای دشمن ،کشته و زخمی شدن 1500 تا 2000 نفر از نیروهای عراقی و انهدام 90 دستگاه تانک و نفربر، به غنیمت گرفتن  100 دستگاه تانک و 60 دستگاه نفربر، 3 دستگاه لودر و 150 دستگاه خودرو و انهدام 3فروند هواپیما و یک فروند هلیکوپتر عراقی از پیامدهای این عملیات برای صدام بود.

حصر آبادان شکسته شده بود و صدام توانایی باور این اتفاق را نداشت؛ او پس از این شکست 7نفر از فرماندهان خود را تیرباران کرد.

مهدی جلیلی-جام جم آنلاین