برنامه‌های جدید بانک مرکزی

به گزارش خبرنگار ما، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای دوم شهریورماه جاری همزمان با آغاز هفته دولت در جمع هیات وزیران به نقش رشد نقدینگی در ایجاد تورم اشاره کرده و خواستار کاهش آن شدند. ایشان از دولت خواستند برای هدایت نقدینگی به سوی تولید و اشتغال راهکارهای عملی پیدا کنند.

در همین حال بانک مرکزی دیروز با اعلام آخرین رقم رشد نقدینگی از استفاده دو ابزار شامل «سپرده ویژه» و «فروش اوراق مشارکت بانک مرکزی» برای کنترل این رشد خبر داد.

بر این اساس سپرده ویژه به سپرده‌ای گفته می‌شود که بانک مرکزی علاوه بر سپرده قانونی از بانک‌ها دریافت و میان سایر بانک‌هایی که نیاز به آن دارند، توزیع می‌کند.

به عبارت دیگر بانک مرکزی علاوه بر وجوهی که برای بازپرداخت بخشی از سپرده مردم به بانک‌ها نزد خود نگاه می‌دارد (سپرده قانونی) به بانک‌ها این اختیار را می‌دهد که درصدی دیگر از سپرده‌های دریافتی از مردم را تحت عنوان «سپرده ویژه» نزد این بانک به امانت گذاشته و البته سود آن را نیز دریافت کنند.

بانک مرکزی با این وجوه به بانک‌هایی که منابع خود را بیش از حد صرف وام‌دهی کرده و اکنون با کمبود منابع مواجه هستند، کمک می‌رساند.

همچنین امکان پرداخت بیش از حد وام و تزریق نقدینگی به اقتصاد توسط بانک‌هایی را که با انبوه دریافت سپرده مواجه هستند، می‌گیرد؛ یعنی نوعی توازن و جذب همزمان نقدینگی انجام می‌دهد.

خبرنگار ما کسب اطلاع کرد که بدهی برخی بانک‌های دولتی بویژه بانک مسکن به بانک مرکزی افزایش یافته است و این بانک‌ها حتی بخش عمده‌ای از ذخایر قانونی خود نزد بانک مرکزی را نیز مصرف کرده‌اند.

گفته می‌شود این وجوه به سوی طرح مسکن مهر هدایت شده است که در اظهارات رهبری در جمع اعضای دولت نیز اشاراتی به آن شد و جزو عوامل رشد اخیر نقدینگی محسوب شد لذا بانک مرکزی درصدد برآمد با دریافت «سپرده ویژه» از برخی بانک‌های پرسپرده بخصوص بانک‌های خصوصی و تزریق آن به بانک‌های دولتی هم جلوی تزریق حجم نقدینگی فراوان توسط بانک‌های یادشده به اقتصاد را بگیرد و هم به بانک‌های متضرر دولتی کمک کند.

دومین ابزار اعلامی بانک مرکزی برای کنترل نقدینگی انتشار اوراق مشارکت این بانک است. این اوراق با اوراق مشارکتی که سایر دستگاه‌ها منتشر می‌کنند، تفاوت دارد؛ چرا که تضمین‌کننده آن خود بانک مرکزی است و لذا از پشتوانه و اقبال بیشتری برخوردار است و تضمین برای فروش رفتن آن نیز بسیار بالاتر است لذا بانک‌ مرکزی تصمیم گرفته از این ابزار نیز برای کنترل نقدینگی استفاده کند؛ هرچند به جزئیات زیادی از کم و کیف انتشار آن اشاره‌ای نکرده است.

دیروز ابوالفضل اکرمی، مدیرکل اقتصادی بانک مرکزی از آخرین رقم رشد نقدینگی خبر داد و جزئیات دو برنامه جدید این بانک را برای کاهش آن اعلام کرد.

وی در گفت‌وگو با فارس ضمن اشاره به رشد 24.6 درصدی نقدینگی در پایان خرداد ماه نسبت به مدت مشابه سال قبل گفت: حجم نقدینگی در پایان بهار به 376 هزار و 730 میلیارد تومان رسیده است.

وی رشد نقدینگی در پایان خرداد ماه را نسبت به پایان سال گذشته هفت درصد اعلام و اظهار کرد: در این مدت پایه پولی 5.5 درصد رشد داشته و ضریب فزآینده با 1.3 درصد رشد به 4.669 رسیده است.

مدیرکل اقتصادی بانک مرکزی درخصوص دلایل افزایش نقدینگی در این مدت گفت: مهم‌ترین دلایل رشد نقدینگی عمدتاً ناشی از خطوط اعتباری و اضافه‌ برداشت‌ بانک‌ها از منابع بانک مرکزی بوده است.

وی در پاسخ به این سوال که آیا پرداخت خطوط اعتباری برای تامین منابع مسکن مهر بوده است، اظهار کرد: در سه ماه اخیر خطوط اعتباری برای مسکن مهر نبوده است.

اکرمی با بیان این‌که نقدینگی در خرداد ماه نسبت به خرداد سال گذشته 24.6 درصد رشد داشته است، تصریح کرد: بانک مرکزی برنامه‌هایی را برای کنترل نقدینگی مانند انتشار اوراق مشارکت یا اخذ سپرده ویژه برای کاهش قدرت تسهیلات‌دهی بانک‌ها برای سال‌جاری در نظر دارد.

وی تاکید کرد: با در نظر گرفتن سال حمایت از تولید ملی، در صورتی که رشد نقدینگی از عدد مد نظر بانک مرکزی بالاتر باشد، ابزارهای لازم برای کنترل آن اعمال خواهد شد.

مدیرکل اقتصادی بانک مرکزی با بیان این‌که اخذ سپرده ویژه با نرخ سپرده قانونی تفاوت دارد، گفت: طبق قانون، بانک‌ها باید درصدی از منابع خود را در قالب سپرده قانونی به بانک مرکزی تحویل بدهند؛ اما سپرده ویژه اختیاری است و بانک می‌تواند تسهیلات بدهد یا بخشی از منابع را نزد بانک مرکزی تودیع کرده و سود دریافت کند.

وی افزود: بانک مرکزی این سپرده‌ها را در سایر پروژه‌ها و بانک‌هایی که به منابع نیاز دارند، می‌پردازد و سود آن را متناسب با عملکرد به بانک اصلی می‌دهد.

اکرمی با اشاره به تفاوت اوراق مشارکت بانک مرکزی با سایر اوراق‌ مشارکت منتشر شده، افزود: اوراق مشارکت ابزار کنترلی برای مهار نقدینگی است و بانک مرکزی در جریان عملیات مالی خود نیازمند خلق پول است که می‌تواند با استفاده از منابع جذب شده حاصل از فروش این اوراق استفاده کند.

وی ادامه داد: با انتشار و فروش اوراق مشارکت بانک مرکزی، ارائه خطوط اعتباری به بانک‌ها با استفاده از این منابع صورت می‌گیرد و دیگر نیازی به خلق پول و افزایش پایه پولی نیست؛ بنابراین این اقدام موجب کنترل انبساط بیشتر نقدینگی می‌شود و این ابزار مالی به عنوان ابزار انقباض پولی تلقی می‌شود.

مدیرکل اقتصادی بانک مرکزی تاکید کرد: از این ابزار کنترلی در صورت نیاز و رشد نقدینگی بالاتر از هدف بانک مرکزی استفاده خواهد شد که معمولا در ماه‌های پایانی سال اعمال می‌شود؛ همچنین به صورت ماهانه رشد نقدینگی اندازه‌گیری می‌شود و بر این اساس در طول سال، بانک مرکزی رشد بدهی بانک‌ها را محدود می‌کند.

وی در پاسخ به این سوال که آیا بانک مرکزی برای کنترل نقدینگی نرخ سپرده قانونی بانک‌ها را افزایش نخواهد داد، گفت: نرخ سپرده قانونی مؤثر حدود 11.5 درصد است که با توجه به این‌که ابزارهای کنترلی دیگری نیز وجود دارد و افزایش نرخ سپرده قانونی هزینه بانک‌ها را افزایش می‌دهد، افزایش نرخ سپرده قانونی در دستور کار نیست.

مدیرکل اقتصادی بانک مرکزی در پاسخ به این سوال که چه میزان از رشد پایه پولی ناشی از تبدیل درآمدهای ارزی دولت به ریال است، یادآور شد: در دو سال اخیر هیچ فشاری ناشی از تبدیل ارز به ریال نداشته‌ایم و نیاز درآمدی دولت با فروش ارز در بازار تامین شده و نیازی به خلق پول نداشته‌ایم.