والدین معلول، فرزندان سالم

در حالی که دولت موظف است معلولان حسی را در زمینه ایجاداشتغال، تامین مسکن و... یاری کند، اما بسیاری از این معلولان از امکانات برابری با سایر شهروندان جامعه برخوردار نیستند.

اما با وجود انبوه مشکلاتی که بر سر راه این گروه از توان یابان قرار دارد، بسیاری از آنان توانسته‌اند بر موانع زندگی خود غلبه کنند و حتی مسئولیت یک زندگی مشترک را به عهده بگیرند.

جدای از مشکلات فراروی این گروه از معلولان، فرزندان آنها نیز از تبعات معلولیت والدین خود متاثر می‌شوند و خواه‌ناخواه تحت تاثیر معلولیت پدر و مادر خود قرار می‌گیرند؛ ‌البته تاثیرپذیری فرزندان از معلولیت والدین به معنی تاثیرپذیری منفی نیست، بلکه منظور این است که نوع تربیت و نحوه پرورش این گروه از فرزندان به طور طبیعی با دنیای معلولیت والدینشان گره می‌خورد.

ارتباط‌گیری والدین با فرزندان، گام نخست در تربیت فرزند محسوب می‌شود، زیرا در صورتی که والدین نتوانند با کودکشان ارتباط برقرار کنند، فرزند از طریق کانال‌های دیگری بجز والدینش، مسیر تربیت و هنجارپذیری را طی می‌کند.

ارتباط‌گیری والدین با فرزندان نیز به گونه‌های مختلفی همچون ارتباط‌های کلامی،‌ عاطفی، رفتاری و... تقسیم می‌شود که هر والدی تحت شرایط مختلف از این روش‌ها بهره می‌گیرد،‌ اما بسیاری از افراد دارای معلولیت حسی به دلیل شرایط جسمی که دارند،‌ معمولا در برقراری ارتباط با فرزندان خود دچار مشکل هستند.

برای مثال، شاید یک مادر ناشنوا نتواند برای کودکش دیکته بگوید یا این که یک پدر نابینا بسختی بتواند در برخی دروس مثل طراحی، ریاضی و... به فرزندش کمک کند، اما سمیرا معتمدزاده، روان‌شناس کودک و نوجوان به «جام‌جم» می‌گوید: پدر و مادرهای معلول می‌توانند از روش‌های مختلفی برای ارتباط با کودکشان استفاده کنند و هیچ پدر و مادری نباید نابینایی و ناشنوایی‌اش را آنقدر بزرگ کند که دیگر نتواند با کودکش ارتباط بگیرد.

وی می‌افزاید: اولین قدم این است که پدر و مادرهای دارای معلولیت، بدون کتمان حقیقت و با چشم باز بپذیرند که معلول هستند و احتمالا برای انجام برخی امورات تربیتی کودکشان که نیاز به فعالیت جسمی دارد با مشکل مواجه می‌شوند و در گام دوم نیز این گروه از والدین باید از توصیه‌های مشاوران مجرب در این حوزه استفاده کنند.

این روان‌شناس با بیان این‌ که معلولیت تنها یک محدودیت جسمی است و نباید به مانعی برای بچه‌دارشدن والدین معلول تبدیل شود،‌ تاکید می‌کند: حس شنوایی و ​ بینایی، تنها دو حس از حواس انسان است که در صورت تخریب آنها، باز هم والدین معلول باید با سایر حواس خود تلاش کنند به هر نحوی شده با کودکانشان ارتباط بگیرند.

معتمدزاده بر این باور است که والدین معلول باید دنیای معلولیت را برای کودکانشان به طور دقیق و با اشاره به جزئیات کامل شرح دهند و در این باره توضیح می‌دهد: بسیاری از والدین معلول به دلیل این‌که خودشان با دنیای معلولیت آشنایی کامل دارند، گمان می‌کنند همه اطرافیان، اقوام و حتی فرزندانشان هم باید درباره مختصات دنیای معلولیت آگاهی کامل داشته باشند؛ اما می‌بینیم در دنیای امروزی، چنین آشنایی عمیقی با دنیای معلولیت وجود ندارد و به همین دلیل الزامی است والدین معلول، ویژگی‌های افراد دارای معلولیت را به طور کامل به فرزندانشان شرح دهند.

وی تاکید می‌کند: آگاهی دادن به فرزندان در خصوص ویژگی‌های معلولیت، اثرات بسیار مثبتی روی کودکان خواهد داشت و باعث می‌شود فرزندان با دنیای حقیقی والدین معلول خود بیشتر آشنا شوند؛ ازجمله مهم‌ترین فواید این کار، ‌نزدیکی بیشتر والدین با فرزندان است و همان طور هم که می‌دانیم، نزدیکی و صمیمیت کودک و والد به یکدیگر، یک فاکتور اساسی در تربیت کودک محسوب می‌شود.

این کارشناس با اشاره به نقش حساس سایر نهادهای فرهنگی نیز عنوان می‌کند: درست است که در گام نخست، تشریح دنیای معلولیت از وظایف اصلی والدین معلول است،‌ اما این باعث نمی‌شود سایر نهادهای فرهنگساز و رسانه‌ها به وظیفه اطلاع‌رسانی خود در این زمینه عمل نکنند. در واقع این نهادها موظف هستند با کمک والدین معلول، در راستای آشنایی صحیح و علمی کودکان با ویژگی‌های زندگی افراد دارای معلولیت گام بردارند.

افراد نابینا و ناشنوا برای ارتباط‌گیری با سایر شهروندان، از زبان‌های ارتباطی مخصوص خود استفاده می‌کنند. زبان اشاره و خط بریل ازجمله این زبان‌های ارتباطی است که به ترتیب برای ناشنوایان و نابینایان استفاده می‌شود.

اگرچه در ظاهر، آموزش این زبان‌های ویژه برای کودکان خانواده‌های معلول الزامی نیست، اما معتمدزاده معتقد است: برخلاف تصوری که بسیاری از افراد دارند، اتفاقا آموزش زبان معلولان حسی برای کودکان آنها بسیار ضروری و واجب است؛ آنقدر واجب که حتی من معتقدم یک مادر ناشنوا باید در همان سنین ابتدایی زندگی کودکش، زبان اشاره را به فرزندش آموزش دهد.

وی اظهار می‌کند: فایده چنین کاری این است که والدین و فرزندان، دغدغه و حرف‌های همدیگر را بهتر می‌فهمند،‌ اما اگر در این کار غفلت شود، شرایطی پیش می‌آید که والدین معلول و کودکانشان در دو دنیای متفاوت با هم زندگی خواهند کرد.

معتمدزاده درخصوص نحوه تدریس این زبان‌ها به کودکان نیز می‌گوید: والدین معلول باید آگاه باشند که تعلیم این زبان‌های خاص به کودکان، ‌تنها در مرحله ابتدایی کار کمی دشوار است، ‌اما نباید فراموش کنیم کودکان در مرحله زبان آموزی، هوش بسیار بالایی برای آموختن چند زبان مختلف دارند. یعنی والدین می‌توانند با کمک گرفتن از راهنمایی‌های مشاوران، شرایطی ایجاد کنند که فرزندشان براحتی با زبان معلولان حسی ارتباط برقرار کند.

نباید از یاد برد که قدرت انسان تنها به توانایی‌های دیداری و شنیداری آنها محدود نمی‌شود و درواقع اگر پدر و مادری به دلیل معلولیت‌های فیزیکی،‌ توانایی انجام برخی فعالیت‌های بدنی را ندارد، به هیچ وجه به این معنی نیست که این گروه از والدین، توانایی تربیت صحیح فرزندش را هم ندارد.

معتمدزاده توضیح می‌دهد: بسیار حیاتی است که والدین معلول در ارتباط با کودکانشان، از خود ضعف و سستی نشان ندهند؛ زیرا برای کودک خیلی مهم است که پدر و مادرش انسان‌هایی قوی باشند که بتواند از آنها الگوبرداری کند.

این روان‌شناس با اشاره به نقش حساس والدین معلول در تحکیم بنیان خانواده می‌گوید: پدر و مادر معلول باید در نهاد خانواده، اقتدار و شأن لازم را داشته باشند؛‌ البته اقتدار و مدیریت یک امر کاملا روحی و روانی است، اما اگر شرایط جسمی والدین باعث شود آنها از اقتدار روحی خودشان هم کوتاه بیایند،‌ آنگاه معلولیت والدین موجب به هم ریختگی نهاد خانواده خواهد شد.

وی اظهار می‌کند: اگر والدین معلول از وضعیت جسمی خود مدام گلایه کنند و در واقع یک شخصیت ضعیف و قابل ترحم از خود ​ برای کودکشان به تصویر بکشند، در آن صورت خیلی سخت است که آن کودک بتواند با والدینش ارتباط خوبی برقرار کند و احتمالا همین موضوع موجب می‌شود کودک به جای الگوگیری از رفتارهای پدر و مادرش،‌ از رفتارهای افراد و گروه‌های دیگری الگوبرداری کند.