شبیه‌سازی یک خانه آرام و گرم

برنامه «سیمای خانواده» مهم‌ترین برنامه گروه خانواده در رسانه ملی به‌شمار می‌رود که از سال 73 آغاز شده و هدف آن، ارائه اطلاعاتی برای بهبود شیوه زندگی و تحکیم نهاد خانواده است. این برنامه، بخش‌های آموزش انواع مهارت‌های زندگی همچون آشپزی، خیاطی و... پزشکی، آشپزی و البته سابق بر این سریال‌های خانوادگی را در خود جای داده بود.

«عصر خانواده» برنامه دیگری است که عصرهای شنبه تا سه‌شنبه از شبکه‌دو سیما به صورت زنده روی آنتن می‌رود. این برنامه با تقسیم‌بندی مشخصی به والدین، همسران، فامیل و فرزندان می‌پردازد.

«به خانه برمی‌گردیم» برنامه‌ای است که از شبکه تهران پخش می‌شود با‌ شعار هیچ جا مثل خونه خود آدم نمی‌شه، بخش‌هایی چون آشپزی، کلیپ‌های گزارشی، تیزرهای آموزشی و... را مورد توجه قرار می‌دهد.

در بیشتر برنامه‌های خانوادگی سیما سعی بر آن است تا فضای اجرا با فضای خانه شبیه‌سازی شود. از این نظر که با مخاطب ایجاد نزدیکی کند و خود نیز از فضای خانه و خانواده دور نماند. استفاده از مبل‌ها با رنگ‌های بعضا شاد، قفسه‌های کتابخانه و انواع گل و گلدان در بیشتر این برنامه‌های ترکیبی مشترک است.

اگر اجزای دکور این برنامه‌ها را از طریق نشانه‌شناسی بررسی کنیم، در واقع مبل و تخت‌های سنتی نماد سکونت و آرامش، کتابخانه نماد علم و دانش و گل و گیاه نماد طراوت و زندگی در خانواده است که همه اینها بدرستی انتخاب شده‌اند. اما بیشتر این برنامه‌ها در فضای استودیویی ساخته می‌شود که اگرچه موجب سهولت تولید می‌شود، اما جریان زندگی را جز در کلیپ‌های پیش ساخته و گزارش‌ها تصویر نمی‌کند. البته بتازگی بخشی به برنامه سیمای خانواده اضافه شده که به خانه‌ها می‌رود و در فضای صمیمی آنها به آشپزی و گپ و گفت می‌پردازد. همچنین برنامه عصر خانواده، در فضای باز تولید می‌شود. رشد کیفی این گونه برنامه‌ها اگرچه به کندی صورت گرفت، اما بر اثر تجربه بدرستی ادامه می‌یابد.

اجرا در این برنامه‌ها به دلیل مجری محور بودن از اهمیت بالایی برخوردار است که از دید سازندگان پنهان نمانده و در استفاده از مجریان با تجربه و گاهی با تخصص‌های گوناگون مربوط به خانواده کوشیده‌اند. آنها براحتی با مخاطب ارتباط می‌گیرند و در بخش‌های کارشناسی با طرح سوال‌های پیش برنده و مناسب بحث را هدایت و کاربردی‌تر می‌کنند.

اما عنصری که در این برنامه‌ها شاید کمتر مورد توجه قرار گرفته، عنصر مخاطب است. بیشتر این برنامه‌ها زنان خانه‌دار را مخاطب قرار می‌دهند، چرا که زن را رکن و محور اصلی خانواده می‌دانند. اما نباید فراموش کرد خانواده از زوج زن و مرد و فرزند شکل می‌گیرد. این به آن معنی نیست که مباحثی مربوط به کودکان یا مردها در برنامه گنجانده نشده باشد، اگرچه بیشتر مهارت‌ها همچون آشپزی، خیاطی، گل چینی و... مهارت‌های زنانه است، اما بخش‌هایی برای کودکان و مردها در نظر گرفته شده که آن هم به زنان آموزش داده می‌شود تا به مثابه رابطی در خانواده عمل کنند. زمان پخش بیشتر این برنامه‌ها هم در زمانی است که آقایان بیشتر خارج از منزل مشغول به کارند. اما نباید فراموش کرد مردانی هستند که به‌هر‌دلیل، آن زمان در خانه به سر می‌برند.

در واقع این برنامه‌ها با انتخاب وقت مناسبی که همه اعضای خانواده دور هم باشند و پخش برنامه‌هایی با توجه به سن‌و‌سال، جنسیت و مشاغل مختلف افراد خانواده، آنها را در یادگیری مستقیم و حفظ کانون خانواده سهیم کنند و مسئولیت حفظ و ترفیع ارکان خانواده را تنها به دوش زن خانواده نیندازند.

رها کیان