مردی که فقط صدا تولید می‌کند

من یک دوره آموزشی دو ماهه زیر نظر آقای عبدالعلی کمالی دیدم و بعد هم آقای مهدی شرفی به من آموزش دادند. بعد از این دوره احساس کردم خیلی کار افکت را دوست دارم و دنبالش رفتم.

البته الان دیگر غیر از من در عرصه نمایش رادیو، رضا قبادی فر و دوستان دیگری هم کار می‌کنند. ولی به هر حال من تقریبا در بیشتر کارها حضور دارم.

به جمله‌ای از اورسن ولز اشاره می‌کنم. او می‌گوید: گوش کردن به نمایش رادیو بدون افکت، مثل نگاه کردن به تئاتر با چشمان بسته است. باید بگویم اهمیت کار افکت در نمایش رادیو به اندازه‌ای است که می‌تواند جای گریم، نور صحنه، دکور و... را بگیرد.

بله، قدم زدن در نمایش سخت‌ترین کار است. قدم زدن که در نمایشنامه صدای پا عنوان می‌شود، بسته به مرد یا زن بودن، بچه یا بزرگ بودن، پیر و جوان بودن یا عصبانی و خوشحال بودن شخصیتی که صدای پای او را درمی‌آورم، متفاوت است. حتی مهم است که او در سالن پذیرایی است یا اتاق خواب.

بله، افکتور باید همه صداها را داشته باشد یا بتواند آنها را تصور و برایشان صدا تولید کند.

درست است، اما آنچه در طبیعت موجود است کافی نیست. بنابراین گاهی نیاز است صداسازی کنیم. گاهی به صورت زنده باید در نمایش صدا ایجاد کنیم، مثلا با پاشیدن نمک روی حلب صدای باران یا با حرکت دادن زرورق صدای آتش تولید کنیم. می‌توانیم با ضربه زدن به کدو تنبل صدای ضربه زدن به بدن انسان را بسازیم. تکان دادن چوب گردگیری، صدای بال زدن پرنده را در فضا به گوش ما می‌رساند و خیلی چیزهای دیگر.

در این مواقع کمی تجربه و کمی هم جستجو در برخی سایت‌های خارجی حتما کارساز است.

در نمایش «مسخ» اثر کافکا یک انسان است که به سوسک تبدیل می‌شود. من باید صدای سوسک را در می‌آوردم. در آن نمایش، سوسک لای در می‌ماند، به دیوار می‌خورد و دوباره حرکت می‌کند.

برای در آوردن صدای سوسک رفتم موتورخانه یک ساختمان قدیمی. آنقدر آنجا نشستم تا صدای سوسک‌ها کاملا در ذهنم ثبت شود. کمی جستجو کردم تا چیزی پیدا کنم تا صدای سوسک از آن در بیاورم. به میوه کاج رسیدم. وقتی فلس کاج را توی دستم فشار می‌دادم یا با آن بازی می‌کردم صدای سوسک از آن در می‌آمد و در نمایش صدا را در ابعاد بزرگ‌تر ایفا کردم.

تا جایی که دست و پایم اجازه بدهد، حداقل جای سه نفر می‌توانم همزمان افکت ایجاد کنم.

بله، در برنامه صبح جمعه که شروع کار خودم هم بود، اصرار می‌شد افکت را در جمع حاضران برنامه اجرا کنم. خیلی برایم ترسناک بود.

استرس زیادی داشتم برای این که نگران بودم عکس‌العمل مردم چه خواهد بود. بعدها فهمیدم نگرانی‌ام بی‌مورد بود، چون مردم عکس‌العمل بدی نداشتند. البته آقای شیشه‌گران و آقای نوذری کمکم کردند.

موسیقی حس را لطیف می‌کند. چند وقتی است در رادیو و تئاتر از موسیقی به جای افکت استفاده می‌کنند. مثلا آقایی هست در تئاتر به نام حیدری که کمانچه نواز است. او می‌تواند با نواختن کمانچه صدای جنگل و بیابان را در تئاتر ایجاد کند.

سال 79 از جشنواره نمایش بابت میزری

داستان وحشتناکی بود از زن دیوانه‌ای که عاشق نویسنده‌ای می‌شود و او را در خانه خود زندانی می‌کند. تاجایی که دستان اورا قطع می‌کند و دستگاه تایپ را به سرش می‌کوبد. من باید مثلا صدای اره کشیدن روی دست او را در می‌آوردم یا صدای شکستن استخوان‌هایش که روی زمین با دست و پای قطع شده حرکت می‌کند.

به صورت شخصی 800 تا صدا دارم که خودم آنها را تولید یا تهیه کرده‌ام. تعدادی هم صدا دارم تهیه می‌کنم که مربوط به مکان‌هایی در کشورمان است، مثل صداهای مربوط به مترو، خانه ها، فرودگاه و...

بله، مثلا اگر صدایی مربوط به روستاهای ایران باشد یا خارج با هم متفاوت است. در افکت روستای خارجی صدای خوک شنیده می‌شود، اما در ایران خوک وجود ندارد.

از 9 دوره جشنواره صدا هفت دوره برنده شده‌ام. دور آخر جشنواره صدا در بخش آزاد، صدای نمایش‌های عروس مرده (امیر جوشقانی)، تسلیم (مجید حمزه)، وصیت (سعیده فرضی) و راز دل (رضا عمرانی) را من تهیه کرده بودم.

نیازی هم نیست در همه نمایش‌ها حضور داشته باشم. توضیحی بدهم که ما دو نوع افکت داریم. یکی فولی که شخصی به نام جیمز فولی سال1923 آن را ثبت کرده است. این نوع افکت را نمی‌توان ضبط کرد چون با حس مستقیم بازیگر هنگام ضبط نمایش ربط دارد. من باید همراه و همزمان با بازیگر عمل کنم. افکت نوع دوم سی‌دی‌هایی است که بیرون ضبط می‌شود و تهیه‌کننده از آنها داخل استودیوی ضبط استفاده می‌کند.

امکانات و آرشیو خوب.

سمانه عبادی