مسجدی با 2 قبله و 5 محراب

این مسجد که از ویژگی‌های مهم آن وجود دو قبله و پنج محراب است، بزودی توسط اداره میراث فرهنگی و گردشگری استان یزد مورد مرمت و بازسازی قرار می‌گیرد.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان یزد در این باره می‌گوید: مسجد جامع شهرستان ابرکوه، یکی از بناهای مهم و تاریخی استان یزد است که قسمت‌هایی از آن نیاز به مرمت و بازسازی دارد.

بهرام رضایی با اشاره به جزییات طرح مرمت مسجد می‌افزاید: در این طرح، پس از انجام مطالعات پژوهشی، ابتدا بحث استحکام‌بخشی کلی بنا و سپس مرمت محراب پیگیری خواهد شد.

وی با اشاره به این که این مسجد دارای معماری منحصر به فرد است که همین موضوع کار مرمت آن را کمی دشوار می‌کند، می‌گوید: بنابراین با توجه به حساسیت بالای کار نمی‌توان برای پایان این طرح از هم‌اکنون تاریخی را ذکر کرد.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان یزد اعتبار مصوب برای اجرای این طرح را بالغ بر 1500 میلیارد ریال عنوان کرده و خاطرنشان می‌‌کند: این طرح هم‌اکنون در مرحله انجام مطالعات پژوهشی و انتخاب پیمانکار قرار دارد و به دلایل ذکر شده، این مرحله کمی بیش از معمول طول خواهد کشید.

این مسجد تاریخی که در سال 1312 به ثبت آثار ملی رسیده، در میدان اصلی شهرستان ابرکوه قرار دارد و با خشت خام ساخته شده است.

مسجد جامع ابرکوه دو قبله دارد که قبله بزرگ یا اولیه مسجد، به شیوه بناهای مغولی ساخته شده است و با جهت قطب مغناطیسی شمال 47 درجه اختلاف دارد. قبله دوم نیز به منظور اصلاح جهت قبله اول ساخته شده است.

این مسجد همچنین پنج محراب دارد که زیباترین آن در ایوان شرقی مسجد قرار دارد و هنگام بازسازی و مرمت مسجد در دوران سلطان ابوسعید به آن ملحق شده است. انواع نقوش اسلیمی و گیاهی به همراه کتیبه‌هایی با خطوط نسخ و کوفی به شیوه گچبری برهشته در این محراب کار شده و زیبایی خاصی به آن بخشیده است. از چهار محراب دیگر مسجد، یک محراب از جنس کاشی ساده و سه‌محراب دیگر از جنس سنگ مرمر است که محراب اصلی مسجد هم یکی از همین سه محراب است. این محراب دارای دو ستون زیبای مرمر است.

مسجد ابرکوه همچنین دارای دو شبستان در پشت ایوان شمالی و ایوان جنوبی و سردابه‌ای به ابعاد 10 در 10 متر است.

مسجد به سبک مساجد چهار ایوانی ساخته شده است که حیاطی مستطیل شکل در وسط آن قرار دارد. مدخل ورودی مسجد رو به شمال باز شده و به وسیله دهلیز هشت‌گوش وسیعی، به حیاط راه می‌یابد.

سر در ورودی مسجد، ارتفاع زیادی دارد و پایه چهارگوش آن در سه گوشه به وسیله سه طاق‌نما، به هشت‌گوش تبدیل می‌شود.

وسط صفه مسجد، زیرزمین وسیعی تعبیه شده که صفه بالای آن در فصل تابستان برای اقامه نماز استفاده می‌شود. رواق‌های اطراف ایوان‌ها نیز دو طبقه است. طاق‌ها به صورت طاق و تویزه است و مناره‌ای الحاقی در ضلع جنوبی آن قرار دارد. شبستان اصلی هم با طاق‌های مقرنس زیبایی در ضلع جنوب شرقی مسجد قرار دارد.

اگرچه مسجد جامع ابرکوه را مربوط به دوره تیموری می‌دانند، ولی قدمت بنای اصلی آن از این دوره بیشتر است. این بنا در دوران سلطنت سلطان ابوسعید در سال 728 هـ . ق مورد بازسازی و مرمت اساسی قرار گرفت و الحاقاتی از جمله یک محراب به آن اضافه شد.