قهوه دشمن یا دوست؟

شاید برای خیلی‌ها این سوال مطرح باشد که قهوه چه خواص درمانی دارد؟ درباره خواص قهوه بیشتر برای ما توضیح دهید.

قهوه در طب عامیانه و در دوران گذشته برای درمان تب، آسم، مسمومیت با آتروپین، آنفلوآنزا، سردرد، میگرن، مالاریا، یرقان، مسمومیت با تریاک و سرگیجه مورد استفاده قرار می‌گرفت؛ البته تاکنون این اثرات رد نشده است. مثلا ممکن است خاصیت ضدمیکروبی و ویروسی ترکیبات مزه تلخ قهوه از ایجاد آنفلوآنزا پیشگیری کند، اما برخی از این ادعاها اثبات شده‌ است که می‌توان به خاصیت ضددرد، ضدسم، مقوی قلب، محرک سیستم عصبی مرکزی، ادرارآور، مقوی اعصاب، محرک جنسی و آرام‌بخش بودن آن اشاره کرد.

ترکیبات قهوه مانند کافئین بسیار نزدیک به ترکیبات چای است، با این تفاوت که میزان کافئین چای دوبرابر قهوه است. قهوه نزدیک به صفر تا دو درصد از نظر وزنی دارای کافئین است؛ یعنی در 100 گرم پودر قهوه از لحاظ وزنی دو گرم کافئین وجود دارد، اما به دلیل این‌که در تهیه چای از میزان کمتری چای و برای تهیه قهوه از مقدار بیشتری قهوه استفاده می‌کنیم، میزان کافئین قهوه بیشتر از چای است. بنابراین یک لیوان قهوه معادل 3 الی 4 لیوان چای خواهد بود.

از عوارض مصرف بیش از اندازه قهوه می‌توان به تحریک‌پذیری و کم‌خوابی اشاره کرد. بنابراین افرادی که قلبشان را عمل کرده‌اند یا دچار مشکلات قلبی ـ عروقی هستند و افرادی که تحریک‌پذیری برای آنان خطرناک است، نباید در مصرف قهوه زیاده‌روی کنند؛ البته این به آن معنا نیست که این افراد از خوردن این نوع نوشیدنی محروم شوند.

در حال حاضر، نیمی از افراد جهان بویژه ساکنان اروپا قهوه مصرف می‌کنند. نوشیدن روزانه چند وعده قهوه عادت این افراد شده است. از آنجا که نوشیدن بیش از حد قهوه برای قلب و عروق ضرر دارد، طی چند سال اخیر قهوه‌های بدون کافئین به بازار عرضه شده است و چون کافئین آنها ده برابر کمتر از قهوه‌های معمولی است، مصرف آنها مشکلی ایجاد نمی‌کند.

مصرف چای و قهوه در حد عادی بسیار عالی و نافع است، اما مصرف بیش از اندازه آن زیان‌آور است. طی چند سال گذشته، هنگامی که صحبت از مضرات قهوه به میان می‌آمد، پزشکان فقط به گفتن این‌که مصرف بیش ازحد آن ضرر دارد اکتفا می‌کردند، اما حدی برای مصرف آن قائل نبودند. طبق تحقیقات یکی‌دو دهه اخیر دانشمندان، مصرف هزار میلی‌گرم یا یک گرم کافئین برای افراد عادی در طول روز زیانی ندارد. این میزان کافئین تقریبا معادل روزانه 10 لیوان چای یا 3 تا 4 لیوان قهوه است، به شرط این‌که از غلظت زیادی برخوردار نباشد. البته تاکنون گزارشی مبنی بر ضرر بیش از یک گرم کافئین اعلام نشده، اما توصیه می‌شود چای یا قهوه بیش از این حد مصرف نشود، زیرا قهوه تحریک‌پذیر است و باعث بی‌خوابی می‌شود. همچنین بهتر است، دو ساعت قبل از خواب، قهوه یا چای ننوشید.

مصرف بیش از حد قهوه یا چای برای زنان باردار به علت تحریک‌پذیری ماده کافئین برای رشد جنین توصیه نمی‌شود. میزان مصرف این ماده برای زنان باردار یک‌سوم افراد عادی است. به عبارت دیگر باید 350 میلی‌گرم (3 دهم گرم) یا مصرف 3 الی 4 لیوان چای در طول شبانه‌روز باشد.

به علت این‌که قهوه یا چای بی‌خوابی ایجاد می‌کند، مصرف آن به کودکان توصیه نمی‌شود. بنابراین بهتر است کودکان نصف میزان مصرف افراد بزرگسال چای یا قهوه مصرف کنند. به عبارت دیگر مصرف 500 میلی‌گرم چای برای کودکان مضر نخواهد بود، اما به دلیل این‌که ماده کافئین نوعی اعتیاد ضعیف در افراد ایجاد می‌کند و نخوردن آن باعث سردرد می‌شود، بهتر است کودکان کمتر از این نوشیدنی‌ها مصرف کنند.

تحقیقات ثابت کرده است مصرف یک فنجان قهوه می‌‌تواند علائم سردرد را از میان ببرد. هم‌اکنون در بسیاری داروهای ضدسردرد و میگرن، از کافئین استفاده می‌شود.

کیست‌ها اغلب ناشی از اختلال در عملکرد هورمون‌هاست. این اختلال می‌تواند مشکلاتی مانند کیست در سینه، رحم و تخمدان زنان ایجاد کند، اما تاکنون گزارشی قطعی مبنی بر این‌که قهوه دارای ترکیبات پیتو اسپلوژنی باشد، اعلام نشده است. پذیرش چنین ادعایی باید متکی بر دلایل اثبات شده باشد.

برخی مواد موجب کاهش کلسیم می‌شود و می‌تواند به ضرر استخوان‌ها و دندان‌ها باشد. برخی مواد نیز می‌تواند در جذب کلسیم نقش داشته باشد، به شرط این‌که ماده تثبیت‌کننده داشته باشد، زیرا ما برای استحکام استخوان‌ها و دندان‌ها به ماده جذب کلسیم و تثبیت آن نیاز داریم. ممکن است ماده‌ای جذب شود، اما تثبیت نشود. چنانچه این ماده در ترکیبات گیاهی و مواد خوراکی موجود باشد، حتما در جذب آن مفید واقع خواهد شد. البته تاکنون گزارشی قطعی و اثبات شده در این مورد اعلام نشده است.

از آنجا که خاصیت قهوه و چای بسیار مشابه است، امکان دارد چنین ادعایی درست باشد. در چای ترکیباتی همچون تانن وجود دارد که باعث کاهش میکروب‌ها و از بین رفتن کرم‌خوردگی دندان می‌شود. مقالات علمی بسیار زیاد و اثبات شده‌ای نیز در این باره وجود دارد.

فرزانه صدقی