اجرای احکام در جرایم غیرعمد

به طور معمول در پرونده‌های قتل و آسیب بدنی غیرعمدی ناشی از بی‌احتیاطی در رانندگی، شخص مقصر به حبس یا جزای نقدی همچنین پرداخت دیه به مصدوم یا ورثه متوفی محکوم می‌شود. اگر محکوم علیه (کسی که حکم دادگاه علیه او صادر شده) پرونده‌ای داشته باشد، پس از آن که رای دادگاه به او ابلاغ شد، (چه آرای قطعی، چه آرای قابل تجدید نظر که به قطعیت درآمده) وارد مرحله اجرای حکم می‌شود.

اجرای حکم با دایره اجرای احکام دادسرایی است که در حوزه دادگاه صادرکننده رای بدوی (رای اولیه) واقع شده است.

پس ابتدا پرونده از سوی دادیار اجرای احکام بررسی می‌شود و اگر ایراد یا ابهام قانونی در دادنامه وجود نداشته باشد، دستور ثبت پرونده صادر و محکوم علیه برای اجرای حکم احضار می‌شود.

اگر محکوم علیه در رای دادگاه به جزای نقدی محکوم شده باشد، باید به دایره اجرای احکام مراجعه و معادل مبلغ جزای نقدی را به حساب صندوق دولت واریز کند و قبض پرداخت را به دایره اجرای احکام تحویل بدهد و یک نسخه را هم برای خود نگه دارد.

اما گاهی پیش می‌آید که محکوم علیه توان پرداخت جزای نقدی را ندارد. در این حالت اگر جزای نقدی را نپردازد و مالی هم از او به دست نیاید، به دستور قاضی صادرکننده حکم بدوی مطابق آن جزای نقدی، بازداشت می‌شود که حداکثر مدت بازداشت بابت جزای نقدی هم پنج سال است. اگر محکوم علیه، قبل از صدور حکم محکومیت به خاطر نداشتن ضامن یا پرداخت وثیقه مدنی در بازداشت باشد، این مدت هنگام اجرای حکم برای او، چه در قبال حبس و چه جزای نقدی، محاسبه می‌شود بنابراین اگر فرض کنیم که آقای «الف» قبل از صدور حکم به خاطر نداشتن ضامن، 20 روز در زندان بازداشت بوده و به موجب رای دادگاه به پرداخت 200 هزار تومان جزای نقدی محکوم شده، دیگر وجهی بابت محکومیت پرداخت نخواهد کرد، چون آن 20 روز برایش محاسبه شده است.

براساس قانون، محکوم علیه از زمان وقوع حادثه (نه صدور حکم) دو سال وقت دارد دیه شاکی را بپردازد، اما با توجه به تورم اقتصادی و افزایش نرخ دیه در هر سال بهتر است پس از قطعیت حکم بویژه هنگامی که محکوم علیه اتومبیل خود را بیمه کرده نسبت به پرداخت دیه اقدام کند.

البته محکوم علیه می‌تواند با موافقت شاکی مهلت بیشتری نیز درخواست کند. در بیشتر مواقع محکوم علیه توان پرداخت دیه را به صورت یکجا ندارد و ترجیح می‌دهد پرداخت اقساطی داشته باشد. او برای تحقق این مساله می‌تواند از دادگاه صادرکننده حکم بدوی درخواست تقسیط کند.

معاونت آموزش و تحقیقات قوه قضاییه