تیراندازی پادشاه روی سنگ

 از این گذشته، کتیبه‌ها براساس متن و موضوع خود آئینه تمام نمای وضعیت سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و مذهبی زمان خود به شمار می‌روند و علاوه بر این در بررسی و مطالعه سیر تحول خط و نگارش نیز نقشی انکارناپذیر دارند. اهمیت این کتیبه‌ها در سراسر دنیا به حدی است که امروزه می‌توان در گوشه و کنار هر موزه‌ای در دنیا نشانی از آنها را دید یا کتیبه‌هایی که هنوز در محل اصلی خود قرار دارند خود به عنوان یکی از جاذبه‌های گردشگری و عوامل جذب گردشگران به شمار می‌روند.

تقریبا بیشتر مسافرانی که به استان فارس می‌آیند برای بازدید از آثار ارزشمندی همچون تخت جمشید و پاسارگاد برنامه‌ریزی می‌کنند. در کنار بازدید از این آثار بسیار شناخته شده؛ تعداد زیادی از گردشگران داخلی و خارجی بازدید از آثار دیگر این منطقه مانند نقش رجب، نقش رستم و کعبه زرتشت را هم در بازدید خود می‌گنجانند. اصلی‌ترین ویژگی این مناطق وجود کتیبه‌های پر شمار و ارزشمند از دوران گذشته و بویژه دوره‌های هخامنشی و ساسانی است. بازدید از کتیبه‌ها نیازمند ارائه اطلاعات لازم و مرتبط به همراه ترجمه و تفسیر آن‌ها برای گردشگران از سوی مسوولان مربوطه است. خوشبختانه در این میان شهرت بسیار زیاد کتیبه‌های نقش رجب و نقش رستم باعث شده تا اطلاعات کافی در این مورد به بازدیدکنندگان ارائه شود و تقریبا بیشتر گردشگران از وجود این کتیبه‌ها با خبر بوده و از محتوای آن‌ها در حین بازدید از محل مطلع می‌شوند. شاید برای بسیاری از گردشگران جالب باشد که در فاصله بسیار نزدیک به نقش رستم، کتیبه ارزشمند دیگری از دوره شاپور یکم ساسانی به زبان و خط پهلوی اشکانی وجود دارد که دیدن آن خالی از لطف نیست.

این کتیبه که به کتیبه حاجی‌آباد مشهور است و در نزدیکی شهر حاجی‌آباد قرار دارد در غاری به نام زندان جمشید که از سوی اهالی محل، نام غار شیخ علی نیز نامیده می‌شود، روی صخره کنده شده است. این کتیبه را می‌توان جزو کتیبه‌های دو زبانه به شمار آورد که به زبان‌های پهلوی و پارتی نوشته شده است. براساس آثار و شواهد موجود، از این کتیبه چند نسخه روی لوحه‌های دیگر کپی‌برداری می‌شود که امروزه یکی از این نسخه‌ها در موزه بریتانیا به نمایش گذاشته شده است.

منطقه حاجی‌آباد در روزگار ساسانی بخشی از منطقه بسیار مشهور استخر به شمار می‌رفت. استخر در دوران امپراتوری ساسانی از شهرهای اصلی و بسیار مهم بوده و در آن آثاری از دوره هخامنشی تا دوران اسلامی به چشم می‌خورد. دوران رونق و آبادانی این شهر پس از فتح ایران به دست مسلمانان به پایان رسیده و به دلیل شورش‌های متعدد و مقاومت مردم این شهر در برابر مسلمانان، طی مدتی کوتاه بارها شاهد جنگ و ویرانی بوده و توسط سپاهیان مسلمان تصرف شد تا این‌که با رونق گرفتن شهر شیراز، روز به روز از اهمیت آن کاسته شد و کم‌کم کاملا متروک شد .

متن پهلوی کتیبه دارای 16 سطر و پارتی آن دارای 14 سطر است. موضوع کتیبه نیز به تیراندازی پادشاه وقت یعنی شاپور در برابر بزرگان کشور می‌پردازد.

کتیبه‏های حاجی‏آباد سال 1818 میلادی، توسط سر رابرت کرپرتر کشف شد و پس از آن نسخه‌برداری‌ها و مطالعات فراوانی از سوی شرق‌شناسان روی آن انجام گرفت که در این میان هرتسفلد در تجزیه و تحلیل زبان این کتیبه بیش‌از دیگران تلاش کرد.

متن این سنگ‌ نوشته تیراندازی ویژه‌ پادشاه (شاپور) را روایت می‌کند. در ابتدای کتیبه شاپور به معرفی خود و پدر و پدربزرگش می‌پردازد. موضوع کتیبه تیراندازی شاه در حضور شاهان، شاهزادگان، بزرگان و آزادگان است که شاه تیری را به آن سوی توده‌ سنگی که دور از دیدرس و به عنوان هدف برپا شده بود، پرتاب می‌کند و تیر را به هدف می‌زند! پس از آن وی از سایر پهلوانان و اشخاص نیرومند می‌خواهد تا مانند او تیری پرتاب کرده و به هدف بزنند. این حرکت شاه که نشاندهنده قدرت و مهارت وی در تیراندازی بوده، احتمالا برای مردم و درباریان رویداد بسیار مهمی تلقی می‌شده چرا که در این دوره تاریخی نبردهای پیاپی‌ای میان سپاه ایران و روم صورت می‌گرفته است.

احسان محمدحسینی