شهرها پیاده‌محور می‌شود؟

آنها بصراحت اعلام کرده‌اند که شهرسازی ما، ساکنانش را از هم دور کرده و تعاملات اجتماعی را از هم گسیخته است. رویکردهای جدید در شهرسازی را باید مرهون همین اقرار بزرگ دانست؛ رویکردهایی که تلاش می‌کند، علاوه بر این‌که طبیعت را در دل شهر قرار دهد، انسان شهری را نیز در فضاهایی از پیش طراحی شده برای برقراری تعاملات اجتماعی ترغیب کند. یکی از همین فضاها، ایجاد پیاده‌راه و پیاده‌روهای شهری است.

پیاده‌راه‌ها، امروزه با ایجاد فضاهای مکث، باعث جمع‌شدن شهروندان در کنار یکدیگر و در نتیجه برقراری تعاملات اجتماعی بیشتر بین آنها می‌شود. همین اهمیت برقراری تعاملات اجتماعی است که باعث شده متخصصان و برنامه‌ریزان شهری درصدد ایجاد فرصت‌هایی برای سمت‌وسو دادن به این تعاملات باشند.

بررسی‌ها نشان می‌دهد، شهروندان کشورهایی (همچون اسکاندیناوی) که فضاهای از پیش طراحی شده مکث شهری در آنها بوفور یافت می‌شود، همبستگی بالایی با شادی و نشاط (حتی تا 97 درصد) اجتماعی دارند. از سوی دیگر خلاقیت و هوش اجتماعی شهروندان به همراه رفاه اجتماعی از دیگر مشخصه‌های این کشورهاست. در طراحی شهرهای امروز، فضاهای پیاده، تنها فضای گذر یا مکث نیست؛ بلکه از آنجا که قرار است، شهروند دوسوم زندگی روزانه خود را در شهر بگذراند، به گونه‌ای با سایر کارکردهای شهری عجین شده است، به همین خاطر در کنار فضاهای تجاری، بازار، اماکن فرهنگی و... فضاهای پیاده گسترش می‌یابد. علاوه بر این در جاهایی که پیاده‌راه یا پیاده‌رو ایجاد می‌شود، می‌کوشند چنین نقش‌هایی برای آن در نظر بگیرند.

تب پیاده‌راه و پیاده‌روسازی، چند سالی است که وارد شهرسازی کشورهای در حال توسعه شده است. خیابان‌ها و فضاهای شهری تهران، به عنوان کلانشهر و دیگر کلانشهرهای ایران نیز چند سالی است که چنین تجربه‌ای را از سر گذرانده‌اند. در تهران نمونه‌های موفقی از این فضاها را می‌توان در بازار و بافت‌های تاریخی تهران شاهد بود، حتی برگزاری نشست‌های بین‌المللی در روزهای پایان سال گذشته در تهران، نویدبخش روزهای خوب در شهرسازی ماست.

اگر تا دیروز در شهرسازی ما، حاکمیت با خودرو بود، امروزه همه تلاش‌ها بر آن است تا از عرض خیابان‌ها کم شود و فضاهای پیاده گسترش یابد. دیگر کسی از تعریض خیابان ولیعصر(عج) حرفی نمی‌زند؛ بلکه درصدد ایجاد هویت شهری از طریق این خیابان برای شهر است، پیاده‌روی آن گسترش می‌یابد و حتی ثبت ملی نیز می‌شود. اگرچه هنوز هم نقص‌های بی‌شمار در شهرسازی هست، اما همین رویکرد، نوید شهری انسان محور را می‌دهد.