«احترام» در برنامه های کودک

 کودکان معمولا این اصل را از رفتار اطرافیان خود می آموزند، مانند والدین، دوستان و محرک های محیطی. در عصر حاضر یکی از مهمترین محرک های محیطی که تاثیر به سزایی بر رفتار و منش کودک دارد که گاه حتی آموزش های والدین را هم بی تاثیر می سازد، رسانه ها و مخصوصا تلویزیون و برنامه های آن است. به دیگر سخن، تلویزیون – مشخصا برنامه های کودک- می تواند با ترویج احترام به دیگران در برنامه های خود این رفتار را به طور غیرمستقیم به بیننده کودک خود آموزش دهد.

 گرچه در بسیاری از برنامه های کودک، چندین برنامه را به این مبحث اختصاص داده و از مزایای احترام به دیگران سخن می گویند و به نوعی کودک را با این مفهوم آشنا می سازند، ولی گاه مشاهده می شود که تاثیرگذاری این برنامه آن طور که پیش بینی شده، نبوده است.

 این امر می تواند دلایل مختلفی داشته باشد که مهمترین آنها رفتار عملی مجریان در تعامل با یکدیگر و همچنین نوع پردازش موضوعات است. رفتار عملی مجریان و یا عروسک ها متناقض بوده و رفتار احترام آمیزی را در رفتارهای مجریان نمی توان دید. در عین حال نوع پرورش موضوع هم برای کودک ثقیل است و او اساسا متوجه معنی مقوله احترام نمی شود.

برای توضیح بیشتر می توان گفت، یکی از نقد هایی که به این مبحث می توان وارد کرد این است که واژه احترام و مصادیق آن به خوبی برای بیننده کودک توضیح داده نمی شود تا وی متوجه شود که از چه رفتارهایی تلقی بی احترامی می شود. نکته دیگر، رفتار مجریان است که نمی توان آن را احترام آمیز خواند. این مسئله در برنامه هایی که موضوع آن احترام نیست، بیشتر دیده می شود و از آنجا که رفتارهای عملی تاثیر بسیاری به روی ذهن کودک دارد، گاه عدم رعایت احترام در رفتارهای کودکان مشاهده می شود.

یکی از برنامه هایی که این امر بسیار در آن دیده می شود، برنامه "رنگین کمان" است. حال آنکه این عدم رعایت احترام، فقط مختص پنگول و نیما به عنوان کودکان برنامه نیست و متاسفانه رعایت احترام در رفتار سایر افراد بزرگسال هم مغفول مانده است. همان طور که پنگول به بزرگترهایش مانند خاله نرگس، آقا مصیب، قیطون خان(عروسکی در نقش پدربزرگ پنگول) و نیما احترام نمی گذارد، خاله نرگس هم احترام قیطون خان را رعایت نمی کند، در مقابل هم قیطون خان به عنوان پدربزرگ پنگول، رفتاری محترمانه ندارد و گاه دیگران را مسخره می کند.

 متاسفانه مقوله احترام علی رغم اهمیت بالای آن، در محاورات روزمره مراعات نمی شود و این امر به یک رویه تبدیل شده است و حتی بزرگترها هم خود را ملزم به رعایت آن نمی دانند. ادامه این روند، باعث می شود که مخاطب کودک این نوع بی احترامی ها را مسئله ای عادی تلقی کند و در رفتارش با اطرافیان با بی احترامی عمل نماید.

از دیگر برنامه ها، می توان "عصر ململی" و "شادونه در سرزمین دونه ها" را ذکر کرد که البته این مورد در آنها کمرنگ تر است، ولی گاه مشاهده می شود که مجریان لحن محترمانه ای با یکدیگر ندارند و یا توانایی های یکدیگر را زیر سوال می برند.

قابل ذکر است که در برنامه صبحگاهی "اتل متل تماشا" مجریان (خاله سارا و قلقلی) و عروسک برنامه (قندک) ادبیاتی احترام آمیز و توام با محبت دارند و هنگام خطاب کردن یکدیگر از واژگان مناسب و گاه محبت آمیز استفاده می کنند که این رفتار ایشان مروج خصیصه ای مثبت در میان کودکان است. عمو قناد نیز به عنوان یکی از مجریان محبوب کودک، از جمله مجریانی است که ادبیات گفتاری وی همراه با احترام بوده و به طور غیرمستقیم به کودک، محترمانه سخن گفتن را می آموزد.

سخن آخر اینکه رفتار بزرگسالان آینده توسط کودکان امروز شکل می گیرد و به همین دلیل تربیت آنها مقوله ای بسیار مهم است. در این راستا برنامه سازان کودک باید به این نکته پراهمیت توجهی ویژه داشته باشند. زیرا کودکان مانند فیلمبردارانی هستند که هر رفتار کوچکی را ضبط کرده و در رفتارهای آینده خود منعکس می کنند. در نتیجه برای داشتن بزرگسالانی بااخلاق می بایست به کودکان امروز آموزه های اخلاقی را به طور عملی آموزش دهیم و خود رفتاری مودبانه و مناسب داشته باشیم.

فاطمه محیا پاک آیین