زندگی سالم در سایه زمین پاک

این فکر را که روزی به نام «روز زمین پاک» نامگذاری کنند، احترام به سیاره زمین و همه چیزهای زنده‌ای که در آن ساکن هستند، است. این ایده اواخر دهه 1960 میلادی مطرح شد و سال 1970، اولین روز آن جشن گرفته شد.

امروزه خیلی از شهرها و کشورهای دنیا روز زمین پاک را به مدت یک هفته تمدید کرده‌اند تا آگاهی مردم از هر آن چه مربوط به پاکسازی محیط زیست می‌شود را افزایش دهند.

روز جهانی زمین پاک هر ساله 22 آوریل مصادف با 2 اردیبهشت در تمام دنیا برگزار می‌شود و برنامه‌های مختلفی که به این مناسبت در اقصی نقاط جهان برگزار می‌شود به همه مردم یادآوری می‌کند که نباید سیاره خود زمین را فراموش کنند. در ایران نیز همزمان با دیگر کشورهای جهان هفته زمین پاک از 2 اردیبهشت به مدت یک هفته در سراسر کشور برپا می‌شود و نخستین روز این هفته (2 اردیبهشت) به نام روز زمین پاک نامگذاری شده است.

به هر حال طرفداران و دوستداران زمین، هر روز را روز زمین می‌دانند و معتقد به حفظ یا احیای هماهنگی و توازن میان زمین و انسان هستند، اما به هر حال حداقل در روزی که به نام روز زمین پاک نامگذاری شده، هر فرد و گروهی می‌تواند با برگزار کردن یک مراسم کوچک یا بزرگ، با پراکندن واژه‌های محیط‌زیست و بازیافت و صرفه‌جویی و مانند اینها در جامعه، با ترویج شیوه‌های زیست ساده‌تر، جلوگیری از ریخت و پاش غیرضروری، عضویت در گروه‌های زیست محیطی، مراقبت از درختان و... به طور کلی با کسب آگاهی از وضع زمین و احساس مسوولیت نسبت به آن، روز زمین را گرامی بدارد.

به نظر می‌رسد آنچه معضل اصلی زمین، در این سال‌ها محسوب می‌شود، گرم شدن آن است. گرم‌شدن زمین موجب تغییر الگوی بارش، افزایش سطح آب دریاهای آزاد، کاهش سطح آب دریاچه‌ها و تاثیرات وسیع بر گیاهان، حیات وحش و انسان‌ها می‌‌شود؛ پس باید به فکر راهکارهایی برای جلوگیری از آن بود. بخصوص این که آلودگی جوی از دیدگاه رسانه‌ها و افکار عمومی همچنان یکی از خطرناک‌ترین موضوعات هم برای محیط زیست و هم برای سلامت انسان به شمار می‌رود. موضوعی که با افزایش گازهای گلخانه‌ای زمین را گرم‌تر و گرم‌تر می‌کند.

در این راستا، آژانس فضایی اروپا (اسا) روی ماهواره Envisat یک حسگر کنترل شاخص گازهای آلاینده به نام Sciamachy را نصب کرد. اطلاعات جمع‌آوری شده توسط این حسگر نشان می‌دهد بین سال‌های 2003 تا 2009 سطح دی‌اکسیدکربن در اتمسفر حدود دو قسمت در میلیون (ppm) افزایش داشته است.

محققان دانشگاه برمن آلمان با استفاده از این اطلاعات موفق شدند نقشه‌ای از جزییات آلودگی جوی زمین و توزیع گازهای گلخانه‌ای را در سطح جهانی ارائه کنند. هر چند فرضیه گرم شدن کره زمین هنوز به طور کامل اثبات نشده است، اما افزایش میزان دی‌اکسیدکربن و اثر گلخانه‌ای، غیرقابل انکار است. برخی دانشمندان معتقدند با افزایش کارخانه‌ها و فعالیت‌های صنعتی و استفاده بیش از حد از سوخت‌های فسیلی، افزایش استفاده از وسایل نقلیه، از بین رفتن جنگل‌ها و مراتع، میزان گاز‌های گلخانه‌ای چون دی‌اکسیدکربن افزایش یافته است که این مساله می‌تواند موجب گرم شدن زمین شود.

به بهانه روز و هفته زمین پاک هر یک از ما می‌توانیم قدم‌های هرچند کوچکی برای کاهش روند گرم‌شدن زمین برداریم. مثلا یکی از کارهایی که می‌توانیم انجام دهیم این است که در این هفته لامپ‌های الکتریکی منزل یا محل کارمان را تا آنجا که ممکن است خاموش نگه داریم یا این که در این هفته تا جایی که امکان دارد خودروی شخصی‌تان را در منزل نگه دارید. استفاده از دوچرخه، پیاده‌روی در هوای آزاد، استفاده از اتوبوس‌ها، هر چند کمی دشوار باشد، اما کمک بزرگی به جلوگیری از گرم شدن بیشتر زمین می‌کند.

از طرف دیگر اگر به سفر رفتن فکر می‌کنید حتما سفر با قطار را در اولویت قرار دهید، چراکه تحقیقات نشان می‌دهد، دی‌اکسیدکربنی که قطارها برای زمین تولید می‌کنند، 4 تا 15 درصد کمتر از هواپیماهاست.

از دیگر معضلات کنونی زمین، زباله است که به نظر می‌رسد اگر فکر جدی به حال آن نشود، زمین را در خود غرق خواهد کرد. همان‌طور که می‌دانید، دفع غلط زباله یکی از اصلی‌ترین عوامل انتشار بیماری‌هاست. در این مورد، 2 عامل اصلی دخیل هستند؛ یکی خود زباله چه زباله‌های خانگی و چه زباله‌های صنعتی و بیمارستانی و دیگری زمان و نحوه انتقال زباله است.

زباله به مقدار زیاد تولید می‌شود و کره زمین دیگر نمی‌تواند این زباله‌ها را در خود جای دهد. بازیافت شیشه، کاغذ و دیگر مواد ریختنی، باعث کاهش آشغال‌ها می‌شود. خطر زباله‌های رادیواکتیو که در نیروگاه‌های هسته‌ای تولید می‌شود هم مزید بر علت است که سال‌ها باقی می‌ماند. در این زمینه هم ما می‌توانیم کارهای زیادی انجام دهیم؛ از آموزش به کودکانمان گرفته تا جداسازی و دفع مناسب زباله‌ها و هر آنچه می‌تواند به حفظ پاکیزگی زمین کمک کند.

از دیگر مشکلات، متاسفانه از بین بردن درختان برای ساخت و ساز و... است. در این مورد هم ما می‌توانیم سهمی هر چند اندک داشته باشیم.

نشنال‌جئوگرافیک (National Geographic) برای آن که هر کس سهمی در بهتر شدن محیط اطراف و حفظ درختان داشته باشد، نکاتی را پیشنهاد کرده است. در استفاده از کاغذ صرفه‌جویی کنید و سعی کنید کارهایتان را بدون استفاده از کاغذ انجام دهید. به طور مثال تا حد امکان قبض‌هایتان را از طریق اینترنت پرداخت کنید، چراکه صرفه‌جویی در کاغذ در واقع به معنای کمتر بریده شدن درختان اطراف شماست که هر ساله هزاران اصله از آنها برای تولید انواع کاغذهایی که در طول روز در اختیار شما قرار می‌گیرد، اتلاف می‌شوند و در عین حال با این کار زباله کمتری تولید شده و دی‌اکسیدکربن کمتری تولید می‌شود.

از طرف دیگر در ساخت و انبوه شدن جنگل‌ها شما هم می‌توانید کمک کنید. کاشت هر نهال می‌تواند سال‌ها، هم خاطره خوشی برای شما و هم کمکی به محیط‌زیست‌تان باشد.

عاصفه اله‌وردی