بازسازی علمی و پژوهشی

 درباره مستند بازسازی زیاد گفته‌اند و نوشته‌ایم، اما برخی استفاده‌های خاص و بدیع از این تکنیک موجب شده باب بحث در این خصوص همچنان گشوده بماند و آگاهی از روش‌های مختلف و خلاقانه‌ بهره‌گیری از این تکنیک، به مثابه یک کلاس آکادمیک مستندسازی، راهنمای علاقه‌مندان به ساخت فیلم مستند باشد.

یکی از این روش‌های نو و جالب توجه، استفاده از بازسازی علمی ـ تحقیقاتی برای نمایش صحنه‌هایی است که نه فقط رخداد طبیعی آنها که حتی بازسازی مرسوم‌شان نیز مقابل دوربین امکان‌پذیر نیست. به عنوان نمونه در قسمتی از مجموعه‌ مستند انسان و حیوانات که به بررسی ویژگی‌ها و توانایی‌های خرس سیاه اختصاص داشت و از شبکه‌ 4 سیما پخش شد، شاهد بودیم سازندگان برای نشان دادن قدرت بدنی عجیب این حیوان و میزان ویرانگری او در مصاف با دشمنان، از یک روبات آهنین استفاده کرده بودند و فرآیند بازسازی علمی مورد اشاره از این قرار بود:

میزان نیرویی که خرس سیاه هنگام ضربه زدن با دستان خود به اشیای پیرامونش وارد می‌آورد به طور دقیق به این روبات منتقل شده بود و حتی میزان مقاومت روبات مورد نظر نیز با میزان آسیب‌پذیری دستان خرس تطبیق داده شده بود. سپس فرآیند ضربه زدن خرس به اشیای مختلف از جمله شیشه‌ اتومبیل از طریق این روبات شبیه‌سازی شده مقابل چشمان مخاطب به اجرا درآمد. این بازسازی غیرواقعی و صرفا آزمایشی و تحقیقاتی به شکل عجیبی قادر بود جایگزین تصویربرداری از یک خرس سیاه واقعی در لحظه‌ ضربه زدن به شیشه‌ اتومبیل و درهم شکستن آن باشد. رویدادی که بسادگی نمی‌تواند ثبت و ضبط شده و در قالب فیلم مستند به نمایش درآید.

تدبیری را که سازندگان این فیلم مستند برای پر کردن جای خالی این نوع تصاویر اندیشیده‌اند می‌توان بازسازی علمی و پژوهشی نامید که در واقع عبارت است از فراخواندن مخاطب به درون آزمایشگاه علمی و شریک کردن او در فرآیند محاسبه و اندازه‌گیری قدرت بدنی خرس سیاه و از این طریق همراه کردن او با لذتی که یک دانشمند زیست‌شناس از کشف جزئیات مربوط به خصوصیات رفتاری یک گونه‌ جانوری می‌برد. لذتی که اغلب برای دیگران غیرقابل درک و نیز غیرقابل لمس است.

به طور کلی گشودن در محیط‌های ممنوعه به روی مخاطبان فیلم مستند از 2 جهت حائز ارزش و اهمیت است؛ یکی به دلیل آشنا کردن مخاطب با فضاهای نامأنوسی که چه‌بسا جز از طریق فیلم مستند امکان دسترسی به آنها را ندارد و دیگر به دلیل باورپذیرساختن داده‌هایی که فیلم مستند غالبا از موضعی بالا به مخاطب خود ارائه می‌کند و این امکان وجود دارد که تماشاگر آنها را اغراق‌آمیز تلقی کرده و در نتیجه از پذیرش درونمایه‌ اثر سر باز زند.