چک برگشتی؛ آیینه‌ای مقابل جامعه

این‌که سیروس مقدم بلافاصله پس از مجموعه موفق تا ثریا مجموعه دیگری را مقابل دوربین ببرد کنجکاوی بسیاری را تحریک کرد تا منتظر نتیجه کار تازه وی بمانند بخصوص کار جدید او که با عنوان چک برگشتی ساخته می‌شد، قرار بود مجموعه‌ای طنز باشد و بر همین اساس نویسندگی آن هم به عهده سروش صحت و ایمان صفایی قرار گرفت تا از تجربه آنها در نوشتن آثار طنز تلویزیونی استفاده شود. در اولین برخورد با چک برگشتی مشخص شد برخلاف آنچه گفته می شد، طنز محور اصلی آن نیست. در واقع لحظاتی که برای خنداندن مخاطبان در فیلمنامه این مجموعه طراحی شده بود بسختی می‌توانست موجبات خنده آنها را فراهم کند، هرچند در مجموع می‌توان این مجموعه را در گونه طنز تلویزیونی قرار داد.

نقطه قوت اصلی مجموعه چک برگشتی استفاده بموقع از موضوعات روز اقتصادی بود که تا پیش از نوروز مباحث مربوط به آن، اغلب روزنامه‌ها و بسیاری از گفت و گوهای محافل رسمی و غیررسمی را به خود اختصاص داده بود. گرانی ارز و سکه و همچنین ترکیب این موضوع با معضل مهریه در مجموعه چک برگشتی موجب شد تا ذهنیت و داشته‌های ذهنی مخاطبان بخوبی مورد استفاده قرار بگیرد و انتقادهای مطرح شده در این مجموعه که کمابیش از گوشه و کنار جامعه شنیده می‌شد نیز مراتب ایجاد احساس نزدیکی مخاطبان با سوژه مطرح شده در مجموعه را فراهم کرد.

استفاده از موضوع انتخابات مجلس نیز یکی دیگر از شگردهای نویسندگان این مجموعه بود تا نشان دهند موضوعاتی را دستمایه کار خود قرار داده‌اند که مخاطبان بتازگی با آنها مواجه شده بودند و هنوز تب و تاب ناشی از آن در نقاط مختلف کشور بخوبی دیده می‌شود. استفاده از این شگرد می‌تواند به نزدیکی هرچه بیشتر مخاطبان با موضوع سریال منجر شود که البته تاحدودی نیز مجموعه چک برگشتی از این موهبت بی‌نصیب نماند.

از طرفی نشان دادن زوایای تازه‌ای از زندگی یک نامزد مجلس که پیش از چک برگشتی در هیچ مجموعه دیگری شاهد آن نبودیم یکی دیگر از ویژگی‌های این مجموعه بود که نمی‌توان آن را مورد توجه قرار نداد. استفاده از شخصیت نماینده مجلس و تبلیغات این نماینده برای انتخابات در کنار نشان دادن زندگی شخصی و معمولی او و نحوه مواجه شدنش با مشکلاتی که بسیاری از مردم نیز با آن مواجه‌اند نوعی آشنایی‌زدایی از فرضیات ذهنی مخاطبان پیرامون چنین شخصیت‌هایی بود که در زیرمجموعه استفاده بموقع از مسائل روز جامعه قرار می‌گیرد و از نکات مثبت این مجموعه به شمار می‌رود.

در مجموعه چک برگشتی شاهد استفاده از نابازیگران هستیم که برخی از آنها با نوع بازی خود به بخش‌هایی از سریال لطمه زده‌اند. بازیگران اصلی و شناخته شده این مجموعه تعداد محدودی بودند که البته نمی‌توان این تعداد محدود را به حساب ضعف این سریال گذاشت. در واقع نقطه ضعف از جایی آغاز می‌شود که چک برگشتی باوجود بازیگران اصلی محدودی که دارد یک اثر پر بازیگر به حساب می‌آید و در زمره آثار شلوغ قرار می‌گیرد با این همه اما دست‌اندرکاران این سریال، اغلب بازیگران فرعی را از میان نابازیگرانی برگزیده بودند که یکدست بودن بازی‌های سریال را تحت تاثیر قرار داد.

از سوی دیگر حضور بازیگرانی چون امیر جعفری، هدایت هاشمی، بهاره رهنما و ریما رامین‌فر نیز ترکیب عجیبی از طنز و جدی بود. امیر جعفری قابلیت‌های خود را در مجموعه‌های طنز به اثبات رسانده اما حضور او در آثار سیروس مقدم در نقشی تلخ و خاکستری در ذهن مخاطبان باقی مانده و از سوی دیگر کمتر از یک ماه از آغاز ساخت مجموعه چک برگشتی مخاطبان او را در مجموعه شیدایی و در نقشی متفاوت دیده بودند. شمایل او در نقش لطیف نیز شباهت‌هایی با نقش قبلی او در مجموعه تلویزیونی زیر هشت به عنوان یک خلافکار داشت. البته نحوه بازی امیر جعفری در این مجموعه نقاط قوتی را هم به همراه داشت که نمی‌توان از آنها چشم‌پوشی کرد. انتخاب هدایت هاشمی نیز یک انتخاب دقیق و بجا در این مجموعه بود و این بازیگر پرسابقه توانست بخوبی از عهده نقش کریم مشرفی بر بیاید، ضمن آن‌که مخاطبان تلویزیونی بیش از پیش با توانایی‌های او که بیشتر در تئاتر نمود پیدا کرده بود، آشنا شدند. از دیگر بازی‌های خوب این مجموعه می‌توان به بازی هومن برق‌نورد در نقش احمد اشاره کرد.