«سلیمان» چگونه جیب‌بر شد؟

پلیس به‌خاطر شیوه سرقت‌ها به سلیمان، متهم سابقه‌دار مشکوک و از بایگانی پرونده سلیمان را بیرون کشید و آدرس خانواده او را به دست آورد و برای این‌که بتواند سرنخی از این مرد میانسال به دست آورد به آن آدرس مراجعه کرد اما متوجه شد مدتی است که سلیمان به خاطر اختلافاتی که با خانواده‌اش داشته خانه را ترک کرده و تنها زندگی می‌کند. خانواده سلیمان به پلیس گفتند که هیچ‌اطلاعی از او ندارند.

چرایی این ترک کردن، پرسش بزرگی بود که ماموران به دنبال جواب آن بودند. پلیس در این بررسی‌ها متوجه شد ‌سلیمان مرد میانسال که پیش از این هم موادمخدر مصرف می‌کرد دوباره معتاد شده و همین موضوع دلیل اصلی اختلافش با خانواده ‌بوده ‌است. بنابراین سلیمان برای این‌که بتواند هزینه مواد مخدرش را تامین کند، دوباره دست به سرقت زده ‌است.

در نهایت پلیس بعد از بررسی‌های فراوان موفق شد سلیمان را شناسایی و بازداشت کند. او به ده‌ها فقره جیب‌بری اعتراف کرد و گفت که برای تامین هزینه‌های موادمخدرش این‌کار را می‌کرده‌ است.

سلیمان که فرزند و همسردارد به خاطر اعتیاد شدیدی که به موادمخدر دارد، به گفته خودش همه زندگی‌اش را از دست داده‌ و تلاش چند باره‌اش برای ترک اعتیاد فایده‌ای نداشته‌است.

افراد میانسال به طور معمول به سمت آرامش در زندگی می‌روند و کمتر کسی مرتکب جرم می‌شود. چه برسلیمان گذشته‌ است که او نتوانسته زندگی آرامی داشته ‌باشد؟ چه مجازاتی در انتظار اوست و چه کار می‌توان کرد تا سلیمان حالا در این سن آرامش را تجربه کند و دیگر به سمت اعتیاد و جرم نرود؟

عاطفه کشاورزی‌ ـ روان‌شناس: همان‌طور که در گزارش آمده ‌ سلیمان مردی میانسال است. افرادی در این سن بحران‌های زندگی را پشت سرگذاشته و حالا که به سمت پیری می‌روند دوراندیش شده و برای این‌که دوران کهنسالی را با آرامش پشت‌سر بگذارند، از تلاطم زندگیشان کم می‌کنند و تجربه این سال‌ها هم به آنها کمک می‌کند. اما سلیمان شاخصه‌های یک زندگی سالم را در دوره‌های مختلف زندگی‌اش نداشته‌ است.

او احتمالا دوران کودکی بدی را پشت سر گذاشته‌ مشکلات ناشی از این درگیری‌ها باعث شده است او در دوران جوانی به سمت مواد مخدر برود و همین موضوع زندگی او را بشدت تحت تاثیر قرار داده ‌است.

متاسفانه به‌خاطر شرایط جغرافیایی‌ ما ‌ و همسایگی با افغانستان و پاکستان، کشور ما محل ترانزیت مواد مخدر است. این امر باعث شده تا میزان مواد مخدر در کشور بیش‌از حد جهانی باشد و همین موضوع جوانان ما را سال‌هاست که تحت تاثیر قرار می‌دهد.

سلیمان یکی از قربانیان این پدیده‌ است. نکته بعدی نبود حمایت از سوی خانواده ‌است. زمانی که سلیمان جوان بوده چندبار سعی کرده ترک کند و دوباره به زندگی بازگردد. این ایراد خانواده سلیمان است که نتوانستند او را در زندگی سالم نگه‌دارند. معتادانی که ترک می‌کنند حتما باید تحت نظر مشاور باشند و روانپزشکان روی آنها کار کنند. بنابراین فرد معتادی که ترک کرده را نباید به حال خود رها و از او توقع داشت کارهایش را مانند یک فرد عادی انجام ‌دهد.

افرادی مثل سلیمان وقتی می‌توانند موفق باشند که پشتوانه قوی خانوادگی داشته ‌باشند. آنها باید بتوانند به کسی تکیه کنند. مشکل اینجاست که وقتی معتاد ترک می‌کند،خانواده تصور می‌کند او فردی عادی است و دیگر باید از او انتظار داشته ‌باشند مثل افراد عادی رفتار کند. در حالی که اگر خانواده این فرد آموزش ببینند و بدانند که چطور باید با او برخورد کنند درصد موفقیت فرد ترک‌کننده بشدت بالا می‌رود.

مواد مخدر یکی از معضلات بزرگ جامعه جوان ایران است و برای این‌که با این معضل برخورد کرد باید آموزش داد. چیزی که سلیمان و خانواده‌اش از آن محروم بودند.

این یک نیاز اساسی است و باید هرچه زودتر برای حل مشکل اعتیاد جوانان برنامه‌ریزی و فکر کرد. در غیر این صورت هرگز نمی‌توان انتظار داشت سلیمان‌ها در جامعه ایران رشد نکنند.

حسین فدایی حقوقدان: مجازات افرادی که دست به جیب‌بری و کیف‌قاپی می‌زنند، زندان است. این زندان با توجه به میزان جرمی که فرد مرتکب شده‌ متغیر است و از چند ماه تا چند سال می‌تواند باشد. در صورتی که قاضی تشخیص دهد متهم از مجازاتی که تحمل کرده تنبیه نشده ‌است می‌تواند از مجازات مشدده یعنی تبعید هم استفاده کند. البته مجازات مشدده در مورد کسانی انجام می‌گیرد که سابقه‌دار و سوابق آنها متعدد باشد.

جیب‌بری و کیف‌قاپی که درواقع در رده جرم‌های سرقت است می‌تواند مجازات حدی هم داشته‌ باشد. از قطع انگشتان دست تا قطع مچ‌دست راست و چپ و پا. قضات کمتر چنین رایی را صادر می‌کنند چراکه چنین مجازاتی برای مجرمانی انجام می‌گیرد که یا باندی کار می‌کنند و یا سوابق متعدد و بسیار زیادی دارند. البته در این صورت می‌توان مجازات اعدام هم برای آنها در نظر گرفت. این مجازات‌ها معمولا بسیار کم است.

بنابراین به نظر می‌رسد قانون در تعیین مجازات کوتاهی نداشته و مجازات از کمترین حالت تا بیشترین حالت در نظر گرفته ‌شده ‌است. آنچه باعث می‌شود مجرمانی چون سلیمان به وجود بیایند این نیست که مجازاتی مناسب برای جرم درنظر گرفته نشده‌ است بلکه علت در جامعه است که باید ریشه‌یابی کرد.به نظر می‌رسد این موضوع که باید مجرمان غربالگری شوند نکته بسیار مهمی است.

غربالگری به این معناست که باید مجرمان طبقه‌بندی شوند و مجرمان خطرناک با مجرمان غیرخطرناک یکجا نباشند. حتی سارقان هم باید طبقه‌بندی شوند. کیف‌قاپ نباید در کنار یک سارق مسلح زندگی کند و در یک سلول باشد. چرا که آنها تجربیات مجرمانه خود را مبادله می‌کنند و یک مجرم کم‌خطر به یک مجرم پرخطر تبدیل می‌شود. البته سازمان زندان‌ها در این‌خصوص کارهایی انجام داده که بسیار مثبت است و جای تقدیر دارد، اما نیاز است تا بیشتر به این موضوع رسیدگی شود.

امان‌الله قرایی‌مقدم- جامعه‌شناس: وقتی جامعه شغل مناسب، معیشت مناسب و شرایط یک زندگی سالم را برای شهروندانش تامین نمی‌کند ، نباید انتظار داشته‌باشد افراد به قوانین جامعه احترام بگذارند. مجرمان معترض به شرایط اجتماعی هستند. آنها با ارتکاب جرم قصد دارند انتقام‌گیری کنند و حقی‌ که تصور می‌کنند جامعه و شهروندان موفق از آنها گرفته‌اند را دوباره به دست آورند. مجرم انتقام‌جو برای این‌که این حق را بگیرد اقدام به زدن ضربات اقتصادی به شهروندان دیگر می‌کند این ضربات می‌تواند از خط کشیدن روی ماشین شروع و به سرقت منزل و کیف‌قاپی و جیب‌زنی و غیره برسد.

بنابراین تا زمانی که دولت در این خصوص گام ‌بر ندارد و به لحاظ اقتصادی شهروندان را به یک رتبه استاندارد نرساند، شاهد چنین انتقام‌جویی‌های خطرناکی خواهیم بود. البته نباید نقش مواد مخدر را نادیده‌ گرفت.

فرد معتاد برای به دست آوردن مواد مخدر و مصرف آن دست به هرکاری می‌زند و هرجرمی مرتکب می‌شود. اگر این مواد از جمله محرک‌های جدید باشد فرد را به سمت ارتکاب جرم بیشتر سوق می‌دهد. مواد مخدر سنتی فرد مصرف‌کننده را کرخت می‌کند و باعث می‌شود او در گوشه‌ای بنشیند اما مواد محرک جدید موجب بیش‌فعالی می‌‌شود، بنابراین فرد شجاعت انجام کارهایی که در حالت عادی نداشته ‌است را به دست آورده و به سمت ارتکاب جرم می‌رود. وجود مجرمانی چون سلیمان هشداری جدی است برای مسوولان تا وضعیت معیشتی مردم را جدی بگیرند. ترانزیت مواد مخدر را بیشتر کنترل کنند، روی مشکلات روحی ‌و روانی مردم بیشتر کار کنند و جامعه جوان ایران را به سمت کارکرد مثبت سوق دهند.

جرم موردی از یک جامعه ‌است و در هیچ ‌جامعه‌ای نمی‌توان آن را از تجربه صفر رساند اما می‌توان آن را کاهش داد. ما باید از الگوهای موفق در این خصوص استفاده کنیم و به کشورهایی که توانسته‌اند جرم را کنترل کنند استفاده کنیم.

سارا لقایی