وقتی خشم زمین فوران می‌کند

پدیده‌های آتشفشانی اغلب با عوارض مخربی مانند انفجار، خروج حجم انبوهی از مواد مذاب، بارشی از آتش و خاکستر از آسمان و وقوع سیل یا جاری شدن گل و لای از ارتفاعات به طرف دره‌ها و مناطق پایین دست همراه است که می‌تواند زندگی افراد ساکن در اطراف مناطق آتشفشانی را به خطر اندازد. از گذشته‌های دور، انسان‌ها همواره از وقوع آتشفشان دچار ترس و وحشت می‌شدند. چرا که این پدیده همچون زلزله و توفان از جمله خطرناک‌ترین بلایای طبیعی محسوب می‌شود. آتشفشان‌ها در واقع از مهم‌ترین حوادث طبیعی هستند که می‌توانند موجب تخریب گسترده شهرها و جنگل‌ها شوند. علاوه بر این، وقوع آتشفشان‌ها موجب ایجاد تغییراتی در داخل زمین می‌شود که ما انسان‌ها قادر به دیدن آنها نیستیم بلکه نتایج این تغییرات در سال‌های آینده پدیدار می‌شود. هنگام وقوع آتشفشان از روزنه‌ای که در سطح زمین ایجاد می‌شود، مواد گداخته شده، خاکستر و همچنین گازهای درونی زمین به بیرون فوران می‌کند که با گذشت زمان بر اثر فعالیت‌های آتشفشانی، کوه‌های آتشفشانی بر سطح زمین ایجاد خواهند شد.زمین از سه‌لایه اصلی پوسته خارجی، جبه یا گوشته و هسته تشکیل شده است. ما روی پوسته خارجی زمین زندگی می‌کنیم. در زیر پوسته که ضخامت آن در مناطق خشکی حدود 30 تا 70 کیلومتر است، جبه قرار دارد که ضخیم ترین لایه تشکیل‌دهنده کره زمین است. جبه حرارت بسیار بالایی دارد، اما فشار زیادی که بر آن اعمال می‌شود، موجب می‌شود در حالت طبیعی، جامد باشد. اما در شرایط خاص مانند نبود فشار یا کاهش فشار در نتیجه وقوع پدیده‌های زمین‌شناسی، جبه به موادی مایع یا همان ماگما تبدیل می‌شود که به پوسته راه یافته و موجب فوران آتشفشان می‌شود. وقتی سنگ جامد تشکیل‌دهنده جبه به سنگ مایع تبدیل می‌شود، چگالی آن کاهش می‌یابد و به همین دلیل ماگما با شدت به حرکت خود ادامه می‌دهد. با به حرکت درآمدن ماگما، سنگ‌هایی که در مسیر آن قرار دارند نیز ذوب می‌شوند و به مخلوط ماگما اضافه می‌شوند. ماگمای راه یافته به بخش پوسته زمین تا زمانی که فشار ایجاد شده در جهت خروج از پوسته در آن بیشتر از فشار سنگ‌های جامد تشکیل‌دهنده پوسته باشد، به حرکت خود ادامه می‌دهد و چنانچه در مسیر حرکت آن، بخشی از پوسته ترک خورده یا فشار کافی وجود داشته باشد، ماگما با فشار از زمین خارج شده و به اصطلاح فوران می‌کند. البته باید توجه داشت، عوامل مختلفی مانند جنس ماگما در ساختار آتشفشان و شدت آن نقش مهمی دارد. اما بی‌شک آتشفشان از پدیده‌های طبیعی و دائمی زمین شناسی است که در طول تاریخ زمین‌شناسی در ایجاد تحول و تکامل پوسته و جبه زمین نقش بسیار مهمی داشته است.

مترجم: فرانک فراهانی‌جم

منبع: britanica