در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
زندگی در کنار روباتها
روباتها در فیلمها خارقالعاده و هوشمند و گاهى اوقات موجودات مصنوعى خطرناک به تصویر کشیده مىشوند، اما این موجودات آهنی در حقیقت براى انسانها کار مىکنند و کارها و ماموریتهای پرریسک را انجام مىدهند. البته کاربرد روباتها به همین جا ختم نمیشود، زیرا پیشبینی میشود آنها در آیندهای نزدیک در مدارس، منازل و حتى در بخشهایى از بدن انسان حضور داشته باشند.
در یک تعریف بسیار ساده و ابتدایى مىتوان گفت روباتها ماشینهایى قابل کنترل توسط کامپیوترها هستند که برنامهریزى شدهاند تا حرکت کنند، اشیاى خاصى را جابهجا کنند و کارهاى دیگرى که در محدوده کارى آنها قرار دارد، انجام دهند. در واقع روباتها مىتوانند کارهاى تکرارى را سریعتر، ارزانتر و دقیقتر از انسانها انجام دهند و به همین دلیل هم تولید انواع و اقسام آنها روز به روز گسترش مییابد.
به طور کلی استفاده از روباتها مزایای زیادی برای انسانها دارد. این مزایا کاملا آشکار است. معمولا یک روبات میتواند کارهایی که ما انسانها میخواهیم انجام دهیم را ارزانتر انجام دهد. علاوه بر این روباتها میتوانند کارهای خطرناک مانند نظارت بر تأسیسات انرژی هستهای یا کاوش یک آتشفشان را انجام دهند. از طرف دیگر روباتها میتوانند کارها را دقیقتر از انسانها انجام دهند و روند پیشرفت در علم پزشکی و سایر علوم کاربردی را سرعت بخشند. روباتها بویژه در امور تکراری و خستهکننده مانند ساختن صفحه مدار، ریختن چسب روی قطعات یدکی و... سودمند هستند.
همچنین میتوان به مزایای دیگر روبات از جمله افزایش بهرهوری، افزایش تولید، بهبود کیفیت کار، افزایش دقت، جلوگیری از اتلاف نیروی انسانی، افزایش سرعت، کاهش هزینه و کاهش ضایعات اشاره کرد.
از طرف دیگر روباتیک و اتوماسیون در بسیاری از موارد میتوانند ایمنی، میزان تولید، بهره و کیفیت محصولات را افزایش دهند. روباتها میتوانند در موقعیتهای خطرناک کار کنند و با این کار جان هزاران انسان را نجات دهند. در ضمن روباتها به راحتی کارهای خود توجه ندارند و نیازهای انسانی برای آنها مفهومی ندارد. به عبارت دیگر روباتها هیچگاه خسته نمیشوند. البته مزایای روباتها به این موارد محدود نمیشود، چراکه دقت روباتها خیلی بیشتر از انسانهاست. آنها در حد میلی یا حتی میکرواینچ دقت دارند. در عین حال روباتها میتوانند در یک لحظه چند کار را با هم انجام دهند، ولی انسانها در یک لحظه تنها یک کار انجام میدهند.
جمعیت روباتها رو به گسترش است
امروزه کمتر کارخانهای را میتوان یافت که روبات در آن استفاده نشود. بازوهای روباتیکی که بدون استراحت قطعات و محصولات را از نقطهای به نقطه دیگر جابهجا میکنند، روباتهای جوشکار، رنگرز، بستهبند، تراشکار، چاپگر، کنترلگر کیفیت، سوراخکار، کنترلگر دما، هشداردهنده نشت گاز، غربالگر سانتریفیوژهای خودکار و... همگی نمونههایی از روباتها در کارخانهها هستند.
کارخانهها برای افزایش سرعت، کیفیت، دقت و هزینه پایینتر به سمت روباتیکیکردن تمامی قسمتهای کارخانه پیش میروند و در بعضی از قسمتها که برای انسان خطرناک است مانند جوشکاری، رنگ پاشی، سموم شیمیایی و... به استفاده از روباتها روی میآورند.
روباتها میتوانند کارها را دقیقتر از انسان انجام دهند و روند پیشرفت در علم پزشکی و سایر علوم کاربردی را سرعت بخشند
برخلاف تصور افسانهای عمومی از روباتها به عنوان ماشینهای سیار انساننما که تقریبا قابلیت انجام هر کاری را دارند، بیشتر دستگاههای روباتیک در مکانهای ثابتی در کارخانهها بسته شدهاند و در فرآیند ساخت با کمک کامپیوتر، اعمال قابل انعطاف، ولی محدودی را انجام میدهند. چنین دستگاهی حداقل شامل یک کامپیوتر برای نظارت بر اعمال و عملکردها و اسباب انجامدهنده عمل موردنظر است. برخی از روباتها، ماشینهای مکانیکی نسبتا سادهای هستند که کارهای اختصاصی مانند جوشکاری یا رنگافشانی را انجام میدهند، اما سایر روباتها که به طور همزمان چند کار انجام میدهند به دستگاههای حسی، برای جمعآوری اطلاعات مورد نیاز احتیاج دارند. حسگرهای یک روبات ممکن است بازخورد حسی ارائه دهند، طوری که بتوانند اجسام را برداشته و بدون آسیبزدن، در جای مناسب قرار دهند. روبات دیگری ممکن است دارای نوعی دید باشد که عیوب کالاهای ساخته شده را تشخیص دهد. بعضی از روباتهای مورد استفاده در ساخت مدارهای الکترونیکی، پس از مکانیابی دیداری علامتهای تثبیت مکان روی برد، میتوانند اجزای بسیار کوچک را در جای مناسب قرار دهند. سادهترین شکل روباتهای سیار، برای رساندن نامه در ساختمانهای اداری یا جمعآوری و رساندن قطعات در ساخت و دنبالکردن مسیر یک کابل قرار گرفته در زیر خاک یا یک مسیر رنگ شده که هرگاه حسگرهایشان در مسیر خطایی پیدا کنند متوقف میشوند مورد استفاده قرار میگیرند. روباتهای بسیار پیچیدهتر نیز در محیطهایی مانند معادن استفاده میشود.
تمام این تواناییها باعث شده تا امروزه استفاده از روباتها و اتوماسیون یکی از ملزومات صنایع محسوب شود.
امروزه ۹۰ درصد روباتها صنعتى هستند، یعنى روباتهایى که در کارخانهها، آزمایشگاهها، انبارها، نیروگاهها، بیمارستانها و بخشهاى مشابه به کار گرفته مىشوند. در سالهاى قبل، بیشتر روباتهاى صنعتى در کارخانههاى خودروسازى به کار گرفته مىشدند، ولى امروزه تنها حدود نیمى از روباتهاى موجود در دنیا در کارخانههاى خودروسازى به کار گرفته مىشوند. مصارف روباتها در همه ابعاد زندگى انسان بسرعت در حال گسترش است تا کارهاى سخت و خطرناک را به جاى انسان انجام دهند. براى مثال امروزه براى بررسى وضعیت داخلى رآکتورها از روبات استفاده مىشود تا تشعشعات رادیواکتیو به انسانها صدمه نزند.
جمعیت روباتها بسرعت در حال افزایش است. این رشد توسط ژاپنیها که روباتهای آنها تقریبا 2 برابر تعداد روباتهای آمریکاست، هدایت شده است.
همه ارزیابیها بر این نکته تأکید دارد که روباتها نقش فزایندهای در جوامع مدرن ایفا خواهند کرد. آنها به انجام کارهای خطرناک، تکراری، پرهزینه و دقیق ادامه میدهند تا انسانها را از انجام آنها بازدارند.
روباتها هر روز گستردهتر میشوند. بزودی روباتهای پرستار، نظافتچی، فوتبالیست، آشپز، مربی و... به تولید انبوه میرسند. قرار است تا سال 2050 دانشمندان یک تیم فوتبال روباتیک بسازند که با انسانها بازی کنند و آنها را شکست دهند. حتی پیشبینی میشود یک روز فرا برسد که در هر خانه یک روبات انسان نما و همه کاره وجود داشته باشد و در صنایع، کشاورزی و... دیگر به انسان نیاز نباشد و انسان فقط تفریح و تولید علم کند.
شهری را تصور کنید که روباتها در اکثر فعالیتهای انسانی و بشری کمکرسان بشر شدهاند. برخی از صاحبنظران با نگاهی کمی دورنگر و بزرگنما از آینده این رشته را بسیار نگرانکننده و شاید خطرناک میدانند. تصور این که روباتی شما را در یک معامله بفریبد یا روباتی که دارای احساس و اندیشه باشد و حتی در مقابل انسان شورش و نافرمانی کند خندهدار است، اما در باطن نگرانکننده به نظر میرسد.
آینده روباتها
احتمالا مهمترین تغییراتى که در آینده روباتها چشمگیر خواهد بود، افزایش توانایى آنها در استدلال و درک کردن مسائل است. حقیقت این است که هوش مصنوعى بسرعت از آزمایشگاههاى دانشگاهها تا کاربردهاى عملى در صنعت در حال رشد است و روباتها در حال توسعه هستند تا بتوانند وظایفى را که نیاز به شناخت و درک دارد انجام دهند. در آینده، تشخیص خطا و نقص در هواپیماها و ماهوارهها، مدیریت و سازماندهى یک میدان نبرد یا کنترل یک کارخانه بزرگ، توسط کامپیوترهاى هوشمند انجام خواهد شد. براى درک این مطلب که روباتها حدود نیم قرن دیگر، یعنى سال ۲۰50 چه پیشرفتى خواهند کرد، بازى ویدئویى Pong را در نظر بگیرید که سال ۱۹۷۳ پیشرفتهترین نوع خود بود. در این بازى یک نقطه سفید نمایشگر توپ تنیس بود که در یک صفحه سیاه عقب و جلو مىرفت و بازیکنان با تغییر دکمه دسته فرمان بازى، توپ را بالا و پایین مىکردند! با استانداردهاى امروزى، این بازى به طور باورنکردنى قدیمى و اولیه است. به همین شکل روباتهاى امروزى به نظر مردم سال ۲۰50 قدیمى مىرسند!
اما آیا انسانها سال ۲۰50 به روباتهاى اولیه نگاه مىکنند و آرزو مىکنند کاش روباتها تا این اندازه پیشرفت نکرده بودند؟ اگر مىخواهیم در آینده شاهد نبرد بین انسانها و روباتها نباشیم، باید بیندیشیم که چگونه مطمئن شویم روباتها مطمئن و بىخطر باقى خواهند ماند، حتى زمانى که آنها بسیار هوشمند باشند. همانطور که آمد، ایساک آسیموف 3 قانون براى برنامهریزى روباتها پیشنهاد داده است تا مانع خطرناک شدن آنها شود.
در سال ۱۹۵۰ ایزاک آسیموف، دانشمند و نویسنده داستانهاى علمى ـ تخیلى، قوانین روباتها را مطرح کرد؛ اول: روبات نباید به هیچ انسانى آسیب برساند یا عملکرد آن موجب زیان رساندن به کسى شود. دوم: روبات باید از دستوراتى که توسط انسانها به آن داده شده، پیروى کند، مگر این که آن دستورات با قانون اول تعارض داشته باشد و سوم: روبات باید از وجود خود محافظت کند تا زمانى که این موضوع با 2 قانون اول تضاد نداشته باشد. به اعتقاد متخصصان و صاحبنظران حوزه روباتیک، در صورت رعایت این 3 قانون هیچگاه نباید نگران آینده زمین با وجود روباتهای پیشرفته باشیم.
شاید آینده ما در کنار روباتها آن گونه که در فیلمها آمده، نباشد و ما به دور از ترس از این موجودات روباتیک از زندگی در کنارشان لذت ببریم. به هر حال آنچه امروز شاهد آن هستیم تشابه هر چه بیشتر روباتها به انسان است.
رقابت جایزه لوبنر 2012 یکی از مهمترین رویدادهای سال آینده است که در آن ماشینها تلاش خواهند کرد دیگران را قانع کنند انسان هستند. این رقابت براساس تست تورینگ، مشهورترین نشانگر هوش ماشینها، برگزار میشود.
با آغاز سال 2012 یک قرن از تولد آلن تورینگ، مهندس رمزگشای جنگ جهانی دوم که تست تورینگ مشهور خود را سال 1950 طراحی کرد، خواهد گذشت.
با این همه تست تورینگ تنها روی توانایی سخن گفتن روباتها تمرکز دارد و این برای روباتهای امروزی بسیار سطح پایین است، در حالی که در عصر حاضر روباتها از تواناییهای متعددی برخوردارند. از این رو سال 2012 این تستها، هوش روباتها را در زمینههای خاص به صورت مجزا خواهد آزمود. برای مثال تست بینایی تورینگ که بتازگی ابداع شده است توانایی روباتها را در درک ارتباطات فضایی میان اجسام در یک تصویر میآزماید. دیگر تستها با استفاده از مفهوم جهانی و محاسباتی هوش، میتوانند هوش روباتها و انسانها را بدون حضور تعصبات انسانی مورد بررسی قرار دهند.
منابع: Robotic trends / robotic bank honarjo
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
