اگر اصحاب دعوی فوت کنند

پاسخ قانونگذار به این پرسش این است که با فوت شاکی خصوصی تمامی حقوق ناشی از دعوی به ورثه او می‌رسد. فرض کنیم شاکی به عنوان ارتکاب خیانت در امانت از آقای «ب» شکایت کرده و پس از انجام تحقیقات توسط بازپرس و قبل از تنظیم کیفرخواست و شروع محاکمه فوت می‌کند. در این حالت ورثه حق دارند در محاکمه شرکت و شکایت مورث خود را پیگیری کنند. در جرایم قابل گذشت مانند فحاشی، افترا، تصرف عدوانی و... حق گذشت به وراث قانونی متضرر از جرم منتقل و در صورت گذشت همگی وراث، تعقیب، رسیدگی و اجرای مجازات متوقف می‌شود.

این در حالی است که با فوت متهم امر تعقیب، محاکمه و اجرای مجازات متوقف می‌شود زیرا برابر اصل شخصی بودن مجازات فقط شخص مرتکب مسوول عمل غیرقانونی خود است نه ورثه و اطرافیان او.

البته در مورد پرداخت دیه وضع فرق می‌کند یعنی اگر کسی مرتکب جرمی شود که مستوجب پرداخت دیه است برای مثال شخص «الف» مرتکب قتل غیرعمدی ناشی از حادثه رانندگی شود و خودش در حین محاکمه فوت کند از حیث جنبه عمومی جرم یعنی حبس یا جزای نقدی، ورثه او مسوولیتی ندارند ولی در مورد پرداخت دیه و خسارت به ورثه مقتول مسوولیت دارند و اگر ورثه «الف» (راننده مقصر)‌ اموال به‌جا مانده از او را بپذیرند مسوول پرداخت دیه به خانواده مقتول هستند.

این در حالی است که در امور مدنی هر گاه یکی از اصحاب دعوی (خواهان یا خوانده) در حین دادرسی فوت کند، دادگاه رسیدگی را به طور موقت متوقف می‌کند و موضوع را به اطلاع طرف دیگر می‌رساند و پس از تعیین جانشین و درخواست ذی‌نفع، جریان دادرسی ادامه پیدا خواهد کرد.

فرض کنیم آقای «الف» دادخواست مطالبه مبلغ 20میلیون تومان علیه آقای «ب» طرح و اقامه می‌کند و آقای «ب» (خوانده پرونده) در حین دادرسی فوت می‌کند. در این حالت دادگاه مراتب را به خواهان اطلاع می‌دهد و خواهان مکلف است تا ورثه او را به دادگاه معرفی کند و پس از معرفی ورثه و با درخواست خواهان محاکمه ادامه پیدا می‌کند.

حالا اگر یکی از اصحاب دعوی توقیف یا زندانی شود یا به محل ماموریت نظامی یا دولتی یا مسافرت ضروری عزیمت کند محاکمه متوقف نمی‌شود اما در این حالت دادگاه مهلت کافی به اشخاص می‌دهد تا برای خود وکیل تعیین کنند.

حالا اگر یکی از اصحاب دعوی دچار جنون شده باشد دادرسی به طور موقت متوقف می‌شود و مانند موردی که یکی از اصحاب دعوی فوت شده باشد رفتار خواهد شد. البته اگر پرونده دارای چند طرف باشد و فوت یا جنون یکی از اصحاب دعوی نسبت به دیگران تاثیری نداشته باشد در این صورت دادرسی نسبت به آنان ادامه پیدا خواهد کرد.