خنداندن مردم، کار هر کسی نیست

بینندگان خسته از کلیشه‌های تکراری تلویزیون، ناگهان با گونه‌های جدید، خلاقانه و کاملا متفاوت طنز با چهره‌هایی مانند مهران مدیری، رضا عطاران، نصرالله رادش و غلامرضا نیکخواه روبه‌رو شدند که حرف‌هایی تازه و جذاب برای گفتن داشتند و از اعتماد به نفس، تحرک بیانی و بدنی زیادی برخوردار بودند که با به روز کردن قالب‌های آن زمان تلویزیون، آیتم‌های شوخی و تقلید از پیشکسوت‌های طنز سیما، جای خود را در دل مخاطبان باز کرد. زمان گذشت و دیگر ساخت طنزهای آیتمی بشدت از رونق افتاد و تب طنزهای سریالی کمیک رواج یافت و باز هم مدیری و عطاران سکاندار آن بودند و کارهای قوی و ضعیفی روی آنتن رفت، اما سال 90 پس از وقفه‌ای طولانی، «خنده بازار» شروعی دوباره بود. این برنامه با گروه بازیگران و متن‌های قوی، نظر مخاطب را جلب کرد. خنده بازار از نظر محتوای انتقادی، حرکت مثبتی داشت اما از طرف دیگر، با گذشت زمان طولانی و پایان درخشش آیتم‌های طنز و رو به زوال رفتن جایگاه و تأثیر این قالب کهنه، آیتم‌سازی طنز، نوعی ریسک کردن در مواجهه با سلیقه‌های امروزی بود که سازندگان با شجاعت به ساخت این برنامه روی آوردند و توانستند مخاطبان را با خود همراه کنند. با سیاوش مفیدی که بینندگان تلویزیون شاهد حضورش در مجموعه خنده بازار هستند و نقش وی را در آیتم‌های پلیس‌نامحسوس و سرآشپز پسندیده‌اند، گفت‌وگویی داشته‌ایم که می‌خوانید.

دشواری‌های کار طنز چیست؟

ساخت برنامه‌های طنز کار دشواری است. خنداندن کار هر کسی نیست، بویژه مخاطبان ایرانی که خودشان طناز هستند و انتظارشان از کسی که برایشان برنامه می‌سازد، خیلی بالاتر است.

‌سیاست شبکه‌ها این است که برنامه‌های طنز بیشتری تولید کنند و حدود یک سال است که معاون سیما هم تأکید کرده که حتما باید برنامه‌های طنز بیشتر شود، چون همه به این نتیجه رسیده‌اند در حال حاضر پرطرفدارترین برنامه‌ها طنز است.

گاهی لودگی‌ها در برنامه‌های طنز می‌تواند سازنده باشد، البته اگر درست استفاده شود. در برنامه خنده‌بازار خیلی سعی کردیم لودگی به کار نبریم و اگر وجود دارد حتما می‌طلبیده و نیاز بوده است. ما در ایران 40 میلیون بیننده با سلیقه‌های متفاوت داریم. قطعا در نظر داشتن سلیقه همه اقشار مختلف در یک برنامه 40 دقیقه‌ای واقعا کار سختی است.

بداهه جزء لاینفک کار طنز است. در خیلی کارها پیشنهادهایی می‌دهیم که در بعضی اعمال و در بعضی هم اعمال نمی‌شود، اما چون طنز بدون بداهه نمی‌تواند باشد معمولا ‌نظرات خود را پس از مطالعه متن به کارگردان می‌گوییم و در برخی کارها هم هنگام بازی چیزهایی به ذهنمان می‌رسد که بیان می‌کنیم و پذیرفته می‌شود.

برای بسیاری بین کار طنز و جدی تفاوت وجود دارد، اما بهتر است بگویم کار جدی و طنز در خروجی با یکدیگر متفاوت هستند وگرنه بازیگر در هر دو ژانر با جدیت کار خود را انجام می‌دهد، اما بازی کردن در مجموعه طنز دشوارتر است بخصوص طنز آیتمی، چرا که بازیگر مجبور است در مدت زمان اندک همه آیتم‌های مورد نیاز را بیان کند، یعنی هم کارش طنز باشد و هم پیام اصلی را انتقال دهد.

من حدود 10 سال است که خیلی کم به سینما رفته‌ام، اما این سال‌ها چند اثر طنز سینما را دیده‌ام که به نظرم بسیار ضعیف بوده و در شان سینمای ما نبوده‌اند. به یاد دارم سال 60 که اوضاع سینمای ما خوب بود آقای مهرجویی طنز اجاره‌نشین‌ها را ساختند که من هنوز که هنوز است از دیدن آن لذت می‌برم و با آن می‌خندم. در تلویزیون هم مدتی بود طنز‌ها افت کرده بودند، اما در بین طنز‌های اخیر تلویزیون،ساختمان پزشکان، هم متن قوی و هم بازیگران قوی داشت و توانست موفق عمل کند.

مانند کار‌های قبلی دعوت به کار شدم و متن‌ها را خواندم و پسندیدم و همکاری‌ام را شروع کردم.

برنامه طنزی که توسط مخاطبان دیده می‌شود، قطعا انتقادات زیادی هم به همراه دارد. برخی انتقادات مخرب است، بعضی‌ها هم سازنده. به هر حال ذات برنامه‌های طنز این است که منتقد داشته باشد و یک‌سری انتقادات هم به آن وارد شود.

درجه نقد‌پذیری در جامعه باید بالا برود و آدم‌ها قبول کنند کارشان بدون ایراد نیست. ناگفته نماند بسیاری از آیتم‌هایی که ما کار کرده‌ایم در حیطه ورزش و سینما اتفاق افتاده و ما هنگام اجرا فقط جنبه‌های طنز آن را زیاد کرده‌ایم. دیگر این‌که قصد ما ترویج شادی در جامعه است. جامعه‌ای که نشاط داشته باشد بهتر می‌تواند به جلو حرکت کند و پویا باشد و مهم‌ترین هدف خنده بازار، فرهنگ‌سازی و جنبه انتقادپذیری است.

هدف اصلی کار ما آشپزی نبود، بلکه به طنز کشیدن نقش اسپانسر‌ها بود و سعی کردیم خودمان را درگیر آشپزی نکنیم.

خوشبختانه مردم با برنامه خیلی خوب ارتباط برقرار کرده‌اند و این برای ما واقعا خوشایند است.