شیوع ایدز در مراکز ترک اعتیاد

نخستین مورد ابتلا به ایدز در ایران، کودکی هموفیلی بود که در سال 1365 از طریق خون آلوده به ویروس اچ.آی‌.وی مبتلا شد، کمتر از یک دهه بعد، تعداد مبتلایان به ایدز در کشور بر اساس آمار رسمی بیشتر به گروه معتادان تزریقی محدود و عنوان شد که موج دوم این بیماری با شیوع ابتلا در معتادان پرخطر در حال گسترش است.

کار به جایی رسید که برای جلوگیری از افزایش موارد ابتلا به ایدز در میان معتادان تزریقی، وزارت بهداشت، درمان با متادون را آغاز و در مناطق پرخطر سرنگ رایگان توزیع کرد.

آمار بعد از مدتی تغییر کرد و سرعت ابتلا به ایدز در میان معتادان پرخطر و تزریقی کند شد. اما از ابتدای دهه 80 هشدارها نسبت به افزایش سرعت ایدز از طریق روابط جنسی موسوم به موج سوم، در ایران به گونه‌ای شد که به‌زعم کارشناسان الگوی ابتلا به ایدز از اعتیاد تزریقی به سمت روابط جنسی تغییر کرد.

با وجود این در آستانه روز جهانی ایدز (10 آذرماه) هنوز هم هشدارهای شیوع ایدز در میان معتادان پرخطر مطرح است تا جایی که مجید رضازاده، دبیر کمیته پیشگیری از ایدز سازمان بهزیستی دیروز به ایسنا گفت: در حال حاضر بودجه کاهش آسیب کشور به سمت اردوگاه‌های اجباری منتقل شده است و این در حالی است که اردوگاه‌های اجباری نه‌تنها در کاهش اعتیاد موفق نیستند، بلکه محلی برای شیوع ایدز هم محسوب می‌شوند.

وی افزود: باید روند کاهش آسیب اعتیاد کیفی‌تر، عمیق‌تر و گسترده‌تر از قبل دنبال شود، در غیر این صورت شیوع ایدز در معتادان تزریقی تشدید می‌شود.

دبیر کمیته پیشگیری از ایدز سازمان بهزیستی با اشاره به جمعیت 100 تا 200 هزار نفری معتادان تزریقی در کشور، اظهار کرد: اگر روند ابتلا این افراد به HIV کنترل نمی‌شد، در حال حاضر 70 تا 80 درصد این جمعیت به HIV مبتلا می‌شدند، اما با استراتژی کاهش آسیب، این مقدار روی 15‌درصد نگه داشته شده است.

با این تفاسیر، در مراکز اجباری ترک اعتیاد، ‌برخی معتادان نه‌تنها به روند ترک پاسخ نمی‌دهند بلکه به شکل مخفی روش‌های پرخطری چون تزریق مشترک را ادامه می‌دهند؛ مساله‌ای که در برخی از زندان‌های کشور نیز مورد تایید و هشدار واقع شده است.

تنها دبیر کمیته پیشگیری از ایدز سازمان بهزیستی نیست که از شیوع ایدز بین معتادان هشدار می‌دهد. رئیس اداره ایدز وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی هم مساله بازگشت موج دوم ایدز را خطرساز عنوان می‌کند.

به گفته عباس صداقت در عین تهدید موج سوم شیوع ایدز از طریق انتقال جنسی، موج دوم به خاطر کاهش حمایت‌های اجتماعی در حال بازگشت است و در این صورت مهار کردن چرخه ویروس ایدز از دو جبهه بسیار مشکل است.

علاوه بر بازگشت موج دوم ایدز یعنی ابتلا از طریق اعتیاد، کنترل ابتلا از طریق روابط جنسی سخت و پیچیده است خصوصا که براساس آمارهای رسمی و تخمینی الگوی انتقال جنسی آمار مبتلایان زن در حال افزایش است.

رییس اداره ایدز وزارت بهداشت در این باره گفت: این موضوع این نگرانی را ایجاد می‌کند که تعداد عمده افراد شناخته نشده زنان هستند و بیماری را از طریق انتقال جنسی گرفته‌اند.

او با تاکید بر این‌که هنگامی که موج سوم اتفاق می‌افتد دیگر مداخله‌ای نمی‌توان کرد، خاطرنشان کرد: اگر موج سوم اتفاق بیفتد، این به این معنی است که اپیدمی HIV وارد جمعیت عمومی شده و تجربه برخی کشور‌ها از جمله کشورهای زیر صحرای آفریقا حاکی از این است که تمام بودجه نظام سلامت باید صرف تامین داروی بیماران شود تا به‌عنوان مثال بتوان تنها یک سال عمر بیماران را افزایش داد.

صداقت با ابراز نگرانی از شیوع موج سوم ایدز، تصریح کرد: در این الگو افرادی که خود رفتار پرخطر نداشته‌اند به خاطر ابتلای همسرانشان در معرض ایدز قرار می‌گیرند و این الگو زنان را در کشور بیشتر تهدید می‌کند و در نتیجه جمعیتی مبتلا می‌شود که رفتار پرخطر نداشته است و به این ترتیب احتمال ابتلای نوزادان هم از طریق ایدز افزایش می‌یابد.

تا سه ماه قبل تمام مراحل درمان افراد مبتلا به HIV در ایران رایگان بود، اما از سه ماه قبل حدود 17 هزار تومان از هر فرد دریافت می‌شود.

به گفته رییس اداره ایدز وزارت بهداشت این مصوبه در کمیته حمایت اجتماعی HIV که متولی آن وزارت رفاه سابق بود، تصویب و ابلاغ شده است، طبق این طرح کمیته امداد و بیمه خدمات درمانی مسوولیت پوشش این بیمه را به عهده دارند اما کمیته‌ امداد کمبود بودجه را بهانه کرده و بیمه خدمات درمانی نیز، حق بیمه این بیماران را افزایش داده است.

اغلب مبتلایان به این بیماری از افسردگی، اضطراب و تعارضات خانوادگی رنج می‌برند و از نظر روانی مشکلات زیادی دارند و علاوه بر مشکلات اجتماعی و درمانی، حمایت‌های دولتی شفاف و محکمی برای آنها وجود ندارد، مثلا سازمان بهزیستی یارانه‌ای 80 هزارتومانی برای این بیماران در نظر گرفته که به گفته دبیر کمیته پیشگیری از ایدز سازمان بهزیستی این یارانه 80 هزار تومانی به مبتلایانی پرداخت می‌شود که به انتهای خط رسیده‌اند و حتی برای تامین خوراک خود هم دچار مشکل هستند و در قالب مواد غذایی یا غذای گرم در اختیار آنان قرار می‌گیرد.

طبق آمار تجمعی که از سال 1365 تا 1390 به دست آمده است 23 هزار و 125 نفر مبتلا به HIV در کشور وجود دارد که 91.5 درصد مرد و 8.5 درصد هم زن هستند و از این تعداد 3053 نفر وارد فاز پیشرفته HIV هستند و 4311 نفر هم فوت شده‌اند.

بیشترین موارد ابتلا به میزان 46.5 درصد مربوط به گروه سنی 25 تا 34 سال است که اگر در نظر گرفته شود که حدود چهار تا پنج سال از زمان مبادرت به اقدام پرخطر تا شناسایی و آزمایش زمان ببرد، آنگاه اهمیت آموزش و پیشگیری در سنین پایین محرز می‌شود.

بر اساس اعلام وزارت بهداشت، آمار مبتلایان نشان می‌دهد که 66.4 درصد مربوط به اعتیاد تزریقی و 21 درصد مربوط به ابتلا از طریق انتقال جنسی است.

همچنین الگوی جمع‌آوری آمار غیر رسمی که بر اساس تعریف سازمان بهداشت جهانی است، نشان می‌دهد میزان مبتلایان در ایران 83 هزار نفر هستند و این یعنی 60 هزار نفر مبتلای شناسایی نشده در کشور وجود دارد.

مستوره برادران‌نصیری -‌ گروه جامعه