رکود گردشگری ؛ بازگشت به خانه اول

هنگامی که حسین مرعشی در روزهای پایانی مجلس ششم برای گرفتن رای مثبت نمایندگان و استعفای خود از سمت نمایندگی با همکارانش سخن می گفت ، به نکته ای اشاره کرد که خنده نمایندگان ، فضای سیاسی رو به پایان مجلس ششم را کمی تلطیف کرد.

کد خبر: ۴۴۲۷۳

مرعشی علت رسیدنش به صندلی ریاست سازمان جدید و پیوندش با میراث فرهنگی و گردشگری را در گردش بودنش در صحن مجلس و برپا کردن قهوه خانه برای اشتغال بعد از نمایندگی عنوان کرد. این اظهارنظر که بیشتر به لطیفه می مانست چنان می نمود که عضو حزب کارگزاران به اهمیت گردشگری و رونق دوباره آن در کشور توجه ویژه خواهد داشت . گرچه مقایسه مرعشی و تشبیه این سازمان با اهمیت به قهوه خانه بسیاری را رنجیده خاطر کرد. اینک حدود 2ماه از استعفای مرعشی از مجلس ششم و حضورش در سازمان میراث فرهنگی و گردشگری می گذرد و برعکس اظهارنظرهای روزهای اول ، نه تنها دیگر هیچ طرحی برای گردشگری ندارد، بلکه در انتصاب ها نه از متخصصان این بخش استفاده کرده و نه در میان تیم کارگزارانی که اینک در پستهای مختلف سازمان جدید جا گرفته اند، فردی با تخصص در این حوزه به چشم می آید. چارت سازمان جدید بیشتر بر مبنای میراث فرهنگی تعریف شده و معاونت های این سازمان تماما چنین گرایشی دارند. این که مرعشی برای میراث فرهنگی کشور که تاکنون طعم تلخ غارت و غفلت را زیاد چشیده است ، برنامه ویژه ای دارد، هنوز البته روشن نیست . گردشگری اما در این میانه بحثی دیگر دارد. صنعت گردشگری که دنیا اکنون آن را سرمایه ای پایان ناپذیر می داند و درآمدی بالغ بر 700میلیارد دلار در سال نصیب کشورها می کند، برای کشور ما که سالهاست شعار رهایی از اقتصاد نفتی و تک محصولی می دهد، نصیبی ندارد. ایران به لحاظ جاذبه های تاریخی و گردشگری رتبه دهم را در دنیا داراست ؛ در حالی که تنوع زیستی و آب و هوایی ، ویژگی های این سرزمین را منحصر به فرد می کند. با وجود این ، برخی محدودیت ها برای ورود گردشگران غربی به ایران از راه توریسم را ناهموار کرد، اما ارائه طرحهایی همچون گردشگری منطقه ای و تبادل توریسم میان کشورهای مسلمان و توریسم مذهبی ، پتانسیل های جدیدی را مطرح کرد.

رویکرد نو

اما رویکرد مدیریتی سازمان جدید میراث فرهنگی و گردشگری در کاهش تصدیگری دولت در بخش گردشگری و اختصاص کمتر از یک چهارم از بودجه این سازمان به آن ، به اعتقاد کارشناسان نمی تواند نوید توسعه گردشگری پررونق را بدهد و این همان مساله ای است که در تضاد با هدف اولیه تشکیل سازمان میراث فرهنگی و گردشگری یعنی ارتقای گردشگری است . حسین مرعشی ، رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری جان کلام سیاست های خود را در مدیریت این سازمان با این جمله که «تور گردانی کار دولت نیست» مطرح می کند. این سخن در واقع ایده اصلی گردانندگان جدید صنعت گردشگری را در معرض نقد می گذارد؛ گردانندگانی که نیم نگاهی هم باید به میراث فرهنگی بیندازند و به اصطلاح با یک تیر مدیریتی 2نشان بزنند.

توسعه گردشگری با حمایت از بخش خصوصی

نگرانی های اصلی پیش آمده در صنعت گردشگری ایران ، نبود راهبرد مشخص در کنار امکان سقوط جایگاه متزلزل گردشگری ، به واسطه نگاه غیرکارشناسی به گردشگری و کمبود نیروهای متخصص و دلسوز، ناکامی ها در این حوزه را رقم می زند. از مجموع سخنان رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و برنامه ها و سیاست های اجرایی اندک اعلام شده ، چنین بر می آید که اعتقاد چندانی به تصدیگری دولت در بخش گردشگری وجود ندارد. اعتقاد گروه مدیریتی مستقر در میراث فرهنگی و گردشگری این است که دولت می تواند و باید بر میراث فرهنگی کشور مدیریت کند و موزه ها ، اشیاء عتیقه و آنچه را در این حیطه با اهمیت است ، در اختیار بگیرد و در همان حال هتلها را به بخش غیر دولتی واگذار کند اما بخش غیردولتی با کدام برنامه و با کدام حمایت ها خواهد توانست گردشگری را از رکود خارج کند. ناکامی ها در گردشگری نه از عدم حضور بخش خصوصی که عمدتا به دلیل نامعلوم بودن سیاست ها در جذب گردشگران اتفاق افتاده است . بخش گردشگری به دلیل سیاست هایی که هر از گاهی با تغییر مدیریت ها دچار دگرگونی می شود، امروز به سختی می تواند روی پای خود بایستد و به کودکی می ماند که با وجود عمر طولانی هنوز در ابتدای راه قرار دارد. سرانجام روزگار جوانی و شادابی گردشگری در یکی از پرجاذبه ترین کشورهای دنیا یعنی ایران ، چه زمانی فرا خواهد رسید؛!.

وزارت گردشگری

هنگامی که در مجلس ششم با تصویب نمایندگان ، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری تشکیل شد ، بعضی از نمایندگان پیشنهاد تشکیل وزارت گردشگری را مطرح کردند. اکنون نیز با گذشت مدت کمی از تشکیل این سازمان ، عده ای به دنبال طرح دوباره تشکیل وزارت گردشگری هستند. بعضی منابع آگاه می گویند: کم توجهی به مقوله گردشگری و گسترده شدن سایه میراث فرهنگی بر آن و بیم از بین رفتن و فراموشی گردشگری ، موجب مطرح شدن دوباره این بحث شده است . گرچه هیچ کس به طور رسمی این مساله را تایید نمی کند اما مرعشی تشکیلات سازمان خود را در حد وزارتخانه می داند و همچنان معتقد است وظیفه دولت در این بخش ، فقط میراث فرهنگی در درجه اول است . به نظر می رسد با ادامه روند فعلی و در صورت تاکید بیش از حد بر میراث فرهنگی بدون گردشگر - زمزمه های مربوط به ایجاد وزارت گردشگری و در واقع تقویت و رونق گردشگری به طرحی مشخص در این باره تبدیل می شود.گرچه برخی کارشناسان گردشگری براین باورند که طرح ایجاد وزارت گردشگری در شرایط فعلی چندان مناسب نیست اما در مقابل ، تعدادی از نمایندگان مجلس و برخی کارشناسان صنعت گردشگری ، داشتن رویکرد شفاف و هدفدار و تلاش برای رونق بخشیدن این بخش را تا رسیدن به جایگاه واقعی گردشگری در ایران طوری ارزیابی می کنند که به نظر آنها تلاش برای تشکیل وزارتخانه جدیدی به نام وزارت گردشگری به مقابله با موانع موجود می ارزد.