ترس‌ کودک از دکتر را جدی بگیرید

هر کسی از چیزی می‌ترسد. ترس از تاریکی، ترس از بلندی، ترس از تنهایی، ترس از اجتماع، ترس از حیوانات و... ترس از پزشک هم نوعی ترس است که معمولاً در میان کودکان دیده می‌شود. ترس از پزشک، ترس از آمپول و به طور کلی ترس از درمان‌های پزشکی باعث عدم مراجعه بیمار به پزشک معالج می‌شود و حتی در فرد احساس اضطراب می‌کند. البته به طور طبیعی مراجعه به پزشک نوعی اضطراب ایجاد می‌کند، اما هر اضطراب و ترسی را نمی‌توان ترس بیمارگونه از پزشک نامید. بعضی از این ترس‌ها در کودکان از تجربه تلخی که از مراجعه قبلی به پزشک داشته‌اند ناشی می‌شود.

کودکی که از دکتر رفتن به شدت می‌هراسد نگرانی زیادی از خود بروز می‌دهد و به راحتی نمی‌تواند روی مسائل دیگر تمرکز کند و با رسیدن به مطب پزشک دچار وحشت و هراس می‌شود. در این شرایط کودک عرق می‌کند، بدنش می‌لرزد، شروع به گریه می‌کند، تنفسش تند و دچار حالت تهوع و سرگیجه می‌شود. اغلب از وارد شدن به اتاق دکتر خودداری می‌کند. در موارد شدیدتر سرعت ضربان قلب بالا می‌رود، فشار خون افزایش پیدا می‌کند و همین امر باعث تهوع، سرگیجه و حتی غش می‌شود.

یکی دیگر از شایع‌ترین ترس‌هایی که در همه سنین وجود دارد،‌ ترس و وحشت از آمپول است ولی بیش از هر سنی می‌توان در کودکان آن را مشاهده کرد. البته در برخی موارد این ترس کودکان از آمپول از ترس خود والدین یا رفتارهای نامناسبی که با کودک خود دارند ناشی می‌شود. در حالت عادی هیچ کس دوست ندارد کوچک‌ترین آسیبی ببیند ولی برای برخی از افراد این تجربه بسیار سخت و طاقت‌فرساست و حتی ممکن است باعث افت فشار و وحشت شود. آمارها نشان می‌دهند حدود 10 درصد از مردم از آمپول می‌ترسند و همین عامل مانعی برای مراجعه به پزشک می‌شود. گاهی این ترس اصلا ربطی به خود آمپول ندارد، بلکه کودک یا حتی فرد بزرگسال با تصور اثرات جسمانی که آمپول روی بدن او خواهد گذاشت از آن وحشت دارد. بعضی وقت‌ها کودک به خاطر تجربه بدی که از تزریق آمپول در دفعات قبلی داشته، از آن می‌ترسد و از تکرارش وحشت دارد و ناخودآگاه واکنش غیرارادی در مقابل آن نشان می‌دهد. در این مواقع جدا کردن کودک از این ترس و وحشت، کار بسیار دشواری است. در نوعی وحشت از آمپول که اغلب در افراد بالغ و بیشتر در مردان اتفاق می‌افتد و از دوران بلوغ آغاز می‌شود، فرد دچار افت شدید و ناگهانی فشار خون و در نهایت دچار کاهش هوشیاری می‌شود. نوع دیگر ترس از آمپول بیشتر در کودکان شایع است و رفته‌رفته با بالا رفتن سن از بین می‌رود، ولی در برخی کودکان این ترس باقی ‌مانده و از کودکی به بزرگسالی منتقل می‌شود.

برخی دیگر حساسیت مزمنی نسبت به درد دارند و همین مساله باعث ترس آنها از آمپول می‌شود. در این مورد، حتی تزریق‌های بدون درد هم در فرد درد زیادی ایجاد می‌کند. یک نوع دیگر ترس از تزریق آمپول هم وجود دارد که نادر است و گهگاه شاهد آن هستیم و آن ترس از تکرار یک تجربه تلخ از آمپول در سال‌های گذشته است. کودک یا فرد بالغ سال‌های قبل تجربه یک تزریق آمپول دردناک را داشته و واکنش ترسی که در آن زمان از خود بروز داده باعث ترس او از آمپول می‌شود. البته لازم به ذکر است که کودکان و افرادی که از آمپول می‌ترسند در خانواده درجه اول خود مانند پدر، مادر، خواهر یا برادر فردی را دارند که از آمپول وحشت دارد و به نوعی می‌توان گفت این ترس از آمپول و تزریق آن به گونه‌ای ریشه اکتسابی دارد.

از بین بردن ترس افراد از دکتر و آمپول بخصوص در کودکان بسیار دشوار است ولی بهتر است شما والدین از همان سنین کودکی به فکر باشید و برای از بین بردن ترس اقدام کنید تا این ترس به سنین بزرگسالی کشیده نشود. البته برای موفقیت در این مسیر باید صبر زیادی داشته باشید. برای این کار می‌توانید از نظرات و راهنمایی‌های پزشک کودکتان هم کمک بگیرید. انجام برخی از راهکارها می‌تواند به کاهش ترس کودکتان از پزشک و آمپول کمک کند.

اولین گامی که برای کنترل ترس کودکتان می‌توانید بردارید این است که ترس او را درک کنید. بچه‌ها در سنین مختلف از موضوعات مختلفی می‌ترسند. به عنوان مثال بعضی از آنها از غریبه‌ها می‌ترسند. به همین دلیل از پزشک بخواهید موقع آزمایش گرفتن، کودک در آغوش شما باشد تا ترسش کاهش یابد و با عروسک یا چیزی که دوست دارد او را آرام کنید. گاهی پزشک مجبور می‌شود برای معاینه کودک لباس او را از تنش خارج کند که همین موضوع باعث ترس و دلهره کودک می‌شود. در چنین شرایطی لازم است قبل از ملاقات با دکتر، در این مورد با پزشک صحبت کنید و تا پایان معاینه، همراه کودک در اتاق بمانید. اگر ترس کودکتان به خاطر رفتار دکترش است، سعی کنید دکترش را عوض کنید.

هرگز به خاطر گریه کردن کودکتان را سرزنش نکنید. فرآیند ملاقات با پزشک را برای کودک شرح دهید. بچه‌ها معمولا در ملاقات با پزشک و مواجهه با آمپول، دچار وحشت می‌شوند. در مورد چیزی که کودک با آن مواجه خواهد شد صادق باشید و توضیح دهید که چه اتفاقی قرار است بیفتد و از دکتر هم بخواهید در طول معاینه و گرفتن آزمایش، تمام مراحل را توضیح دهد. به کودک بگویید اگر گریه کند، آزمایش بیشتر طول می‌کشد. در بسیاری موارد ناآگاهی از آنچه قرار است اتفاق بیفتد، ریشه‌اش ترس است. شما والدین می‌توانید معاینات پزشکی را به طور نمادین در منزل روی کودکتان انجام دهید تا کودک با این فرآیند آشنا شود. داستان‌هایی درباره پزشکان برایش بخوانید و سعی کنید او را با محیط بیمارستان آشنا کنید.

در عین حال بهتر است مراقب رفتارهای خودتان باشید. بچه‌ها معمولا خیلی به رفتارهای غیرکلامی حساس هستند و کاملا آنها را درک می‌کنند. در این مواقع بهتر است تا جایی که می‌توانید آرامش خود را حفظ کنید. بی‌قرار نباشید و پای خود را مدام به زمین نزنید. بسیاری از کودکان ترس را از رفتارهای دیگران و تماشای اضطراب در آنها می‌آموزند. بنابراین اضطراب شما تاثیر بسزایی در ترس کودکتان از پزشک می‌گذارد.

در ضمن نشستن طولانی‌مدت در اتاق انتظار و شنیدن گریه بچه‌های دیگر ممکن است ترس کودک شما را تشدید کند. قبل از رفتن به مطب مطمئن شوید وقت ملاقات تنظیم شده و مجبور نیستید مدت زیادی را منتظر بمانید. کتاب، عروسک و اسباب‌بازی مورد علاقه کودکتان را همراه داشته باشید تا در زمان انتظار سرگرم شود.

با کودکتان همدردی کنید. اگر قرار است از او آزمایشی گرفته شود، همراه او در اتاق بمانید، او را در آغوش بگیرید و بگذارید حضور شما را احساس کند. همچنین کودکتان را با فرآیندهای درمانی آشنا کنید. اگر می‌توانید وسایل بازی مرتبط با پزشکی را برایش تهیه کنید و بگذارید با آنها اطرافیانش را معاینه کند، شما هم با او بازی کنید. مهم‌ترین کاری که در این رابطه می‌توانید انجام دهید این است که پزشک را در نظر کودک فردی مهربان و دوست‌داشتنی جلوه دهید.

از دروغ گفتن به کودک بپرهیزید. وقتی می‌دانید آمپول درد دارد به او نگویید که دردی ندارد.

از طرف دیگر هیچ وقت و در هیچ شرایطی از نام پزشک به عنوان تنبیه استفاده نکنید.

زمانی که کودکتان حاضر شد پیش دکتر برود چیزی را برای تشویق او در نظر بگیرید. او را به رستوران مورد علاقه‌اش ببرید و غذای مورد علاقه‌اش را سفارش دهید و به خاطر رفتار خوبش تشویقش کنید.

تمام مواردی که برای کنترل ترس کودکان از دکتر اشاره کردیم در کنترل ترس آنها از آمپول هم می‌تواند کاربرد داشته باشد.

در عین حال بهتر است از تکنیک‌های حواس پرتی استفاده کنید. برایش کتاب مورد علاقه‌اش را بخوانید یا اجازه دهید اسباب‌بازی مورد علاقه‌اش را همراه داشته باشد.

بی‌حس کردن موضعی از مؤثرترین راه‌هایی است که می‌تواند ترس کودک را از درد ناشی از تزریق تا حد زیادی کم کند.

در ضمن بهتر است اگر شما هم از آمپول می‌ترسید سعی کنید ترس خود را پنهان کنید و هرگز آن را بروز ندهید، چراکه اظهار ترس شما وحشت کودک را از آمپول افزایش می‌دهد.

هرگز کودک را به یکباره در موقعیت تزریق آمپول قرار ندهید و فضا را از دقایقی قبل برایش آماده کنید.

و در نهایت ترس کودک را با پزشک درمیان بگذارید تا از سوزن‌های تزریقی نازک‌تر استفاده کند تا درد کمتری را احساس کند.

علی‌رغم این که مبارزه با ترس کودکان از دکتر و آمپول کمی دشوار است ولی مطمئن باشید شما به عنوان پدر و مادر چنین کودکانی قادر خواهید بود با اندکی صبر و حوصله، کودکتان بر این ترس غلبه کند. به کودکان در کنترل ترس از مراجعه به پزشک کمک کنید. به یاد داشته باشید که بعد از هر موفقیت او را تشویق کنید تا انگیزه بیشتری برای کنترل ترس خود داشته باشد.

ندا اظهری