کشفی بزرگ در ‌تاریخ پزشکی

 به‌رغم این‌که تصور می‌شد این بیماری تنها کودکان را به خود مبتلا می‌سازد بعدها مشخص شد همه افرادی که در معرض ابتلا به این ویروس قرار می‌گیرند به بیماری فلج‌اطفال مبتلا خواهند شد. بررسی‌های انجام شده حاکی از آن است که بیماری فلج‌اطفال با پیشرفت جوامع نسبت مستقیم دارد به عبارت دیگر میزان ابتلا به این بیماری در کشورهای پیشرفته در مقایسه با ممالک عقب‌افتاده بسیار کمتر است. ویروس این بیماری می‌تواند برای مدت زمان طولانی در گلو یا روده افراد سالم زنده بماند و هیچ مزاحمتی را نیز برای فرد ایجاد نکند. در چنین شرایطی اگر عواملی نظیر انجام واکسیناسیون، کشیدن دندان یا ابتلا به بیماری زمینه مناسبی را برای رشد این ویروس ایجاد کند، ویروس مخفی شده در بدن فعال و پس از ورود به دستگاه عصبی موجب فلج شدن فرد بیمار می‌شود. در برخی از افراد نیز این بیماری تنها با علائمی نظیر تب، سردرد، تهوع و گلودرد همراه است که این علایم ممکن است از چند ساعت تا چند روز ادامه داشته باشد و پس از آن فرد بهبودی کامل پیدا می‌کند، اما بعضی از افراد پس از گذشت 5 تا 8 روز از بروز علائم مقدماتی دوباره تب می‌کنند. در این افراد آسیب‌های مغزی و نخاعی منجر به فلج‌شدن خواهند شد. البته ممکن است پس از گذشت چند ماه فرد دوباره سلامت از دست رفته خویش را بازیابد. خوشبختانه امروزه با کشف واکسن‌های موثر بر علیه این بیماری، مشکل کنترل بیماری فلج‌اطفال در بسیاری از کشورها در حد رضایت‌بخشی حل شده است.

ریشه‌کنی بیماری فلج‌اطفال از سال 1988 در جهان آغاز شد و از آن زمان تاکنون این بیماری مهلک در بسیاری از کشورهای دنیا ریشه‌کن شده است. جوناس سالک، پزشک لهستانی‌الاصل آمریکایی با کشف نخستین واکسن بر علیه این بیماری توانست جان بسیاری از انسان‌ها را از خطر ابتلا به بیماری فلج‌اطفال نجات دهد. او پس از پایان تحصیلات خود در زمینه پزشکی سال‌ها در زمینه شناخت ویروس‌ها و باکتری‌ها به مطالعه و تحقیق پرداخت و همواره در تلاش بود تا بتواند تغییراتی در ویروس‌ها ایجاد کند تا این موجودات زنده نتوانند موجب بیماری افراد شوند و در عین حال پادتنی را ایجاد کنند که بتوان از آن برای ایجاد مصونیت در برابر بیماری استفاده کرد. جوناس سالک 11 نوامبر 1952 میلادی واکسنی را تهیه کرد که به عنوان نخستین واکسن ساخته شده برای ایجاد مصونیت در برابر بیماری فلج‌اطفال مورد استفاده قرار گرفت. باتوجه به موفقیت این واکسن برای ریشه‌کن ساختن این بیماری، از سال 1954 واکسن فلج‌اطفال در برنامه واکسیناسیون عمومی تعداد انگشت‌شماری از کشورها قرار گرفت. شاید بتوان گفت در طول تاریخ پزشکی کشف این واکسن بعد از کشف واکسن آبله بزرگ‌ترین و مهم‌ترین دستاوردها در عرصه پزشکی باشد که موجب نجات جان بسیاری از انسان‌ها شده است. این واکسن امروزه به صورت قطره خوراکی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

امیر کیانرودی